Trong cái nhìn Âu tâm luận (Euro-centrism) được kiến tạo từ thời thuộc Pháp, lịch sử Việt Nam trước thế kỷ 20 bị đóng khung trong những thiên kiến về sự trì trệ, lạc hậu. Cái nhìn mang tính thực dân này tồn tại dai dẳng đến tận ngày nay. Có người còn cho rằng người Việt là một dân tộc không có đầu óc khoa học, hoặc ít năng động, sáng tạo.
Trong cuốn sách Lược sử khoa học kĩ thuật Việt Nam tiền hiện đại (NXB Đại học Sư phạm, 2026), nhóm tác giả cho thấy, dẫu không có nguồn lực hùng hậu để tạo ra phát minh, phát kiến thay đổi thế giới như các đế chế Sumer, Ai Cập, Trung Quốc, Ba Tư, La Mã..., chủ nhân của các nền văn hóa Đông Sơn, Óc Eo, Champa, Đại Việt xưa cũng có những sáng tạo của riêng mình.
Người Việt từng học tập và làm chủ những tri thức và công nghệ tiên tiến để không tụt hậu, thậm chí có lúc đi trước các nước trong vùng ở một số lĩnh vực. Trong nhiều trường hợp, để có được tri thức từ bên ngoài, các trí thức Đại Việt đã dám đánh cược bằng sự an nguy của bản thân mình.
Hình ảnh thuyền Chu Kiều trong trận Bạch Đằng năm 938 được minh họa trong tác phẩm Thần long kích thủy. Họa sĩ: Kaovjets Ngujens
Dù chủ yếu khuôn hạn trong một số phạm vi như thiên văn - lịch pháp, bản đồ, kiến trúc, đê điều, quân sự và một số công nghệ cụ thể, cuốn sách đã cởi bỏ quan niệm Âu tâm luận với phức cảm tự ti, đồng thời không sa vào tự tôn quá đà, để nhìn nhận lịch sử như nó có thể là, chứ không phải là một lịch sử như nó phải là dưới các áp lực của diễn ngôn về bản sắc.
Nhân Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam 18/5, nhóm tác giả của cuốn sách sẽ có buổi trò chuyện về chủ đề khoa học, công nghệ, kĩ thuật, sáng tạo và đổi mới đã luôn đồng hành với tiến trình văn minh của đất nước chúng ta như thế nào trong suốt ngàn năm qua và chúng ta đã đóng góp những tri thức bản địa nào cho văn minh nhân loại.
Thông tin chi tiết:
Diễn giả:
PGS. TS Trần Trọng Dương hiện công tác tại Khoa Tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam, Trường Ngoại ngữ - Du lịch, Đại học Công nghiệp Hà Nội. Các công trình nghiên cứu của ông tập trung vào các vấn đề lịch sử văn hóa Việt Nam, Nho giáo, các biểu tượng tôn giáo và kiến trúc cổ Phật giáo.
ThS. Nguyễn Ngọc Phương Đông là tác giả của những cuốn sách về lịch sử súng đạn (Lôi động, Tinh phi) và lịch sử thuyền chiến (Thần long kích thủy), cũng như về những phát minh cổ xưa của người Việt (Kì công diệu nghệ).
Dẫn chương trình:
TS. Vũ Đức Liêm, Phó trưởng khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
Thời gian: 9:00-11:00, Chủ nhật, ngày 17/5/2026
Địa điểm: Café Trung Nguyên, 52 Hai Bà Trưng, phường Cửa Nam, Hà Nội
Đăng ký tham gia tại đây.