Các học viên cao học và nghiên cứu sinh tiến sĩ trong một số chuyên ngành y khoa lâm sàng tại Trung Quốc hiện nay có thể tốt nghiệp bằng một "thành quả thực tiễn" thay vì làm luận văn, luận án. Đây là khối ngành thứ hai áp dụng lộ trình này.
"Tiến sĩ thực hành" là một mảnh ghép trong công cuộc cải cách giáo dục lớn của Trung Quốc. Theo đó, từ năm 2022, Trung Quốc triển khai một chương trình thí điểm quy mô toàn quốc nhằm đổi mới cách đào tạo kỹ sư trong những chuyên ngành mang tính chiến lược - từ bán dẫn đến điện toán lượng tử - nơi kiến thức lý thuyết đơn thuần không đủ để phá các rào cản công nghệ do Mỹ dẫn đầu. Từ năm 2024, các học viên khối ngành kỹ thuật được công nhận tốt nghiệp nếu phát triển thành công một sản phẩm, kỹ thuật, dự án hoặc công trình mới.
Sau khi đã triển khai rộng rãi với khối ngành kỹ thuật, Trung Quốc tiếp tục mở đường triển khai cho lĩnh vực tiếp theo là y học.
Buổi lễ tốt nghiệp sau đại học tại Đại học Bắc Kinh vào năm 2023. Ảnh: Website Đại học Bắc Kinh
Giải quyết các vấn đề thực tiễn
Vào ngày 22 tháng 10 vừa qua, một nhóm cố vấn giáo dục của chính phủ Trung Quốc đã công bố các dự thảo chính sách quy định lộ trình tốt nghiệp cho sinh viên theo học thạc sĩ hoặc tiến sĩ hệ thực hành ngành y khoa lâm sàng - cả hai đều là khóa học kéo dài ba năm, thường dành cho cử nhân y khoa và các bác sĩ đang hành nghề.
Quy định nêu rõ sinh viên có quyền lựa chọn tốt nghiệp bằng một thành quả thực tiễn, chẳng hạn như phân tích một ca lâm sàng đặc biệt hoặc nghiên cứu một vấn đề mà các cơ sở y tế đang gặp phải.
Các khóa học sau đại học ngành biên phiên dịch, nông nghiệp, kế toán và nghệ thuật dự kiến cũng sẽ áp dụng các lộ trình tốt nghiệp tương tự.
Ông Futao Huang, nhà nghiên cứu chính sách giáo dục đại học tại Đại học Hiroshima (Nhật Bản), nhận định những cải cách này là một bước đi đúng hướng, bởi vì sinh viên chuẩn bị cho các nghề nghiệp thực tiễn nên được đào tạo và đánh giá theo những cách phản ánh đúng tính chất công việc của họ.
Đối với những sinh viên theo đuổi bằng cấp thực hành trong ngành y lâm sàng, lộ trình tốt nghiệp mới đồng nghĩa với việc họ có thể được đánh giá dựa trên những đóng góp mà nghiên cứu của họ mang lại cho bệnh nhân và xã hội, theo chia sẻ của Zhou Feifei, bác sĩ phẫu thuật cột sống tại Bệnh viện Số 3 Đại học Bắc Kinh. "Điều này sẽ khuyến khích các em tìm tòi những vấn đề trong đời sống thực và giải quyết chúng bằng các phương pháp khoa học," ông cho biết.
Một trong những học trò của bác sĩ Zhou là Tie Dazhao, người đầu tiên tốt nghiệp với tấm bằng "tiến sĩ thực hành" ngành y lâm sàng vào tháng 6 vừa qua, sau khi được chọn làm trường hợp thí điểm vào năm 2023. Theo bác sĩ Zhou, Tie đã phát triển một phần mềm ứng dụng trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ các bác sĩ phân loại một chứng bệnh cột sống hiếm gặp và đề xuất chiến lược điều trị phù hợp.
Các trường đại học được khuyến khích tự xây dựng chính sách riêng về đào tạo sinh viên sau đại học hệ thực hành và các điều kiện tốt nghiệp.
Một học viên cao học trình bày kết quả nghiên cứu tại khu vực nguồn nước hồ Diêm Long, Trung Quốc, trong buổi đánh giá thành quả thực tiễn. Ảnh: Website Đại học Công nghệ Diêm Thành.
Bài toán đánh giá tính ứng dụng của đề tài
Tính đến tháng 7 năm nay, đã có hơn 60 nghiên cứu sinh tiến sĩ, thạc sĩ ngành kỹ thuật tốt nghiệp với những thành quả thực tiễn.
Trở ngại lớn nhất với những người phụ trách chương trình "tiến sĩ thực hành" là đánh giá thành quả của nghiên cứu sinh như thế nào. Chấm một luận án thì còn tương đối dễ, nhưng thẩm định một sản phẩm khó và cần thời gian lâu hơn nhiều - chưa kể còn phải quyết định xem nó có đủ tầm để được coi là một đóng góp cho ngành hay không.
"Một số người có thể lầm tưởng rằng việc tốt nghiệp giờ đây đã dễ dàng hơn khi nghiên cứu sinh được quyền chọn không viết luận án", bác sĩ Liping Duan, trưởng khoa tiêu hóa tại Bệnh viện Số 3 Đại học Bắc Kinh, đồng thời là thành viên ủy ban cố vấn quốc gia chịu trách nhiệm soạn thảo chính sách cho ngành y lâm sàng, chia sẻ.
Trên thực tế, các học viên cũng phải làm rất nhiều công đoạn để chứng minh thành quả của mình."Để chuẩn bị cho đợt thẩm định, tôi phải viết một bản báo cáo tóm tắt sản phẩm, một công việc gian nan không kém gì viết luận văn. Tôi phải giải thích tính đột phá của hệ thống, phân tích nhu cầu thị trường, mô tả thiết kế, cũng như trình bày quá trình phát triển và ứng dụng của nó trong thực tế. Bản báo cáo cần đi kèm các minh chứng về tính ứng dụng thực tiễn, chẳng hạn như các hợp đồng mua bán, và kết quả là nó dài tới 180 trang, có lẽ còn dài hơn cả một cuốn luận án", TS Cui Guang Zhang, chuyên gia phát triển AI, người đã nhận bằng Tiến sĩ về hệ thống điện toán thông minh tại Đại học Chiết Giang, chia sẻ.
Ông Futao Huang cho rằng thời gian tới, "thử thách thực sự nằm ở việc xây dựng được các tiêu chuẩn đáng tin cậy, minh bạch và mang tính đặc thù của từng ngành để đánh giá những thành quả thực tiễn này."
Hà Trang tổng hợp
Nguồn tham khảo:
Chinese PhD students in clinical medicine can graduate without a thesis — more degrees to follow, Nature
https://www.nature.com/articles/d41586-026-03480-7
Graduating without a thesis: meet the people getting ‘practical’ PhDs in China, Nature
https://www.nature.com/articles/d41586-026-01242-z
First ‘practical PhDs’ awarded in China — for products rather than papers. Nature.
https://www.nature.com/articles/d41586-026-00356-8
China’s new tech war tactics: PhD students can now graduate with product instead of thesis, South China Morning Post.
https://www.scmp.com/news/china/science/article/3333836/chinas-new-tech-war-tactics-phd-students-can-now-graduate-product-instead-thesis?module=inline&pgtype=article