Trung Quốc tái cấu trúc hệ thống giáo dục đại học

Văn phòng Trung ương Đảng Cộng sản và Quốc vụ viện Trung Quốc vừa ban hành chiến lược thúc đẩy cải cách các cơ sở giáo dục đại học theo từng loại hình. Chiến lược này đưa ra các hướng dẫn cải cách nhằm tái cấu trúc hệ thống đại học Trung Quốc, xóa bỏ mô hình rập khuôn vốn đang thiên vị các cơ sở nghiên cứu danh tiếng, nhằm "phù hợp với giai đoạn phổ cập hóa giáo dục và xu hướng biến động dân số trong độ tuổi đi học".

Trọng tâm của chiến lược là xây dựng lại một cách khoa học hệ thống phân loại các trường đại học theo định hướng và chức năng khác nhau, với hai hướng chính là đa ngành và chuyên ngành, đồng thời phối hợp phân bổ hợp lý nguồn lực giữa các trường đại học trực thuộc bộ/ngành trung ương với các trường địa phương cũng như các cơ sở giáo dục đào tạo khác.

Đào tạo của các trường sát nhu cầu thực tiễn và chiến lược quốc gia

Mục tiêu đào tạo của từng nhóm trường sẽ được xác định lại theo nhu cầu thực tế và chiến lược quốc gia. Cụ thể nhóm trường và ngành học hàng đầu ("Song Nhất Lưu") làm nòng cốt phục vụ các chiến lược lớn của quốc gia; các trường đại học phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của từng khu vực; bên cạnh đó là các chương trình đào tạo mang tính ứng dụng và hệ thống trường dạy nghề chất lượng cao, cũng như phát triển các mô hình mới trong đào tạo nhân tài đổi mới sáng tạo.

Để triển khai đồng bộ, chiến lược cũng đề ra sự cần thiết thay đổi cơ chế quản lý và đánh giá giáo dục đại học. Thay vì dùng một thước đo chung, Trung Quốc sẽ chuyển sang áp dụng cơ chế quản lý, đánh giá và phân bổ nguồn lực riêng phù hợp cho từng loại trường và nhóm ngành, hướng tới hệ thống đánh giá đa tiêu chí, nhiều "đường đua" và nhiều chủ thể cùng tham gia.

Tầm quan trọng của việc xây dựng nguồn nhân lực đa dạng đã liên tục được nhấn mạnh trong các chính sách giáo dục của Trung Quốc trong những năm gần đây. Đề cương Quy hoạch xây dựng cường quốc giáo dục (2024-2035) ban hành tháng 1/2025 cũng từng chỉ rõ yêu cầu phân loại, cải cách các trường đại học theo định hướng nghiên cứu, ứng dụng và kỹ năng nghề; đồng thời áp dụng cơ chế quản lý, đánh giá và phân bổ nguồn lực phù hợp với từng loại hình.

Tuy nhiên, theo bà Fan Xiudi, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đánh giá Giáo dục tại Đại học Đồng Tế, Thượng Hải, gần đây, định hướng chính sách này được nâng tầm quan trọng đặc biệt. "Theo tôi hiểu, chính phủ đang cảm thấy đây là một vấn đề vô cùng cấp bách cần phải giải quyết," bà nhận định trên tờ South China Morning Post.

Đồng tình với góc nhìn này, ông Zhang Duanhong, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Giáo dục thuộc Đại học Đồng Tế và Liu Hong từ Đại học Phục Đán, Thượng Hải, cho rằng điều đó xuất phát từ bối cảnh xã hội đang "trải qua những thay đổi đáng kể".

Cụ thể, tình trạng dân số sụt giảm đang làm thay đổi quy mô tuyển sinh, thị trường việc làm thắt chặt buộc các trường phải tư duy lại nguồn cung nhân lực, trong khi quá trình phát triển công nghiệp cũng đang tái định hình toàn diện nhu cầu xã hội.

Trước những biến động vĩ mô đó, hai chuyên gia cho rằng việc ban hành chiến lược mới này đã trao cho các trường đại học không gian chính sách để chủ động điều chỉnh, tránh rơi vào thế "buộc phải chuyển đổi" một cách bị động trong tương lai.

Các dữ liệu nhân khẩu học càng minh chứng cho sự cần thiết của cuộc cải cách này. Quy mô dân số ở tất cả các cấp học tại Trung Quốc được dự báo sẽ giảm mạnh sau khi đạt đỉnh, trong đó số lượng học sinh từ mầm non đến trung học cơ sở hiện đã ghi nhận xu hướng sụt giảm.

Theo nghiên cứu năm 2022 của Đại học Sư phạm Bắc Kinh cùng nhiều đơn vị khác dựa trên dữ liệu điều tra dân số quốc gia, tổng dân số trong độ tuổi đi học của Trung Quốc được dự báo sẽ giảm mạnh từ 328 triệu người năm 2021 xuống còn khoảng 250 triệu người vào năm 2035. Riêng nhóm dân số trong độ tuổi đại học dự kiến sẽ đạt đỉnh vào năm 2032.

Nỗ lực đưa kết quả từ phòng thí nghiệm vào công nghiệp

Ngay sau khi chiến lược được ban hành, ngày 23/9, Bộ Giáo dục Trung Quốc đã tổ chức họp báo thông tin về việc thực hiện Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của ngành mới được ban hành tháng 6 năm nay. Tại đây, Thứ trưởng Giáo dục Trung Quốc Du Jiangfeng nhấn mạnh Bộ đang ráo riết triển khai cải cách phân loại các cơ sở giáo dục đại học, đồng thời điều chỉnh và tối ưu hóa hệ thống ngành học. Theo ông, Bộ Giáo dục đang tích cực tăng cường liên kết giữa các ngành học, chuyên ngành đào tạo với công tác tuyển sinh và việc làm, coi tỷ lệ việc làm của sinh viên tốt nghiệp là một tiêu chí then chốt.

Ngành giáo dục Trung Quốc cũng đang thúc đẩy chuyển dịch phương thức đào tạo nhân lực từ trọng tâm "truyền đạt kiến thức" sang ưu tiên "phát triển năng lực". Những năm gần đây Bộ Giáo dục đã chú trọng xây dựng hệ thống chuyển giao công nghệ từ đại học theo mô hình "trung tâm quốc gia + hỗ trợ địa phương", nhằm tinh gọn chuỗi chuyển giao và nỗ lực biến các phát kiến trong phòng thí nghiệm thành động lực tăng trưởng cho các ngành công nghiệp.

Song song với cải cách thể chế, giáo dục đại học Trung Quốc cũng đang trải qua đợt tái cấu trúc mạnh mẽ để thích ứng với những biến động trên thị trường lao động. Dữ liệu từ Bộ Giáo dục do Tân Hoa Xã trích dẫn cho thấy, trong giai đoạn 2021–2025, các trường đại học tại đây đã loại bỏ hoặc tạm dừng khoảng 12.200 chương trình đào tạo đại học, đồng thời mở mới hơn 10.200 ngành học khác.

Làn sóng cắt giảm này tập trung phần lớn vào các ngành nhân văn, nghệ thuật, ngoại ngữ và quản trị. Ở chiều ngược lại, nguồn lực được dồn mạnh cho AI, robot, công nghệ bán dẫn, sản xuất nâng cao và những lĩnh vực gắn liền với các ưu tiên phát triển công nghiệp của quốc gia. Bước chuyển dịch này vừa xuất phát từ quyết tâm đưa Trung Quốc trở thành vị thế dẫn đầu toàn cầu về công nghệ cao, vừa nhằm giải bài toán việc làm ngày càng gay gắt trong bối cảnh tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên có xu hướng gia tăng.

Ngọc Lam tổng hợp