Ngày 23/6, Hội nghị Siêu máy tính Quốc tế (International Supercomputing Conference, ISC) diễn ra thường niên ở Hamburg, Đức, đã công bố xếp hạng TOP500 siêu máy tính toàn cầu, theo đó siêu máy tính LineShine (灵晟, Lingsheng hay Linh Thịnh) do Trung Quốc hoàn toàn làm chủ công nghệ đứng ở vị trí số 1. Đứng thứ hai và ba là El Capitan và Frontier của Mỹ.
Đây là lần đầu siêu máy tính Trung Quốc trở lại ngôi vị quán quân, kể từ sau thành công của siêu máy tính Sunway TaihuLight ( 神威·太湖之光 hay Thần Uy – Thái Hồ chi quang) năm 2017.
GS Jack Dongarra - giải Turing năm 2021, đồng sáng lập xếp hạng TOP500 - nhận định: "Hệ thống 'LineShine' của Trung Quốc đã thắp lên ánh sáng hy vọng cho thế giới về một kiến trúc hệ thống kiểu mới hướng tới AI4Science [trí tuệ nhân tạo phục vụ khoa học]."
Siêu máy tính Sunway TaihuLight. Ảnh: AP
Siêu máy tính là những hệ thống máy tính có khả năng thực hiện đến hàng tỷ tỷ phép tính mỗi giây. Chúng thường được sử dụng trong dự báo thời tiết và khí hậu; nghiên cứu y sinh, phát triển thuốc; mô phỏng hạt nhân và quốc phòng; huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo quy mô lớn...
Siêu máy tính LineShine sở hữu hai đặc điểm kỹ thuật mang tính đột phá.
Thứ nhất, LineShine được nghiên cứu và chế tạo hoàn toàn trong nước. Nhiều năm qua, Mỹ và một số nước phương Tây đã hạn chế xuất khẩu các loại chip xử lý đồ họa GPU hiệu năng cao cùng thiết bị sản xuất chip tiên tiến sang Trung Quốc, xuất phát từ những lý do liên quan đến an ninh quốc gia, cạnh tranh công nghệ và địa chính trị. GPU có hàng nghìn lõi xử lý nhỏ, cho phép thực hiện cùng lúc rất nhiều phép tính phức tạp liên quan đến hình ảnh và đồ họa. Nó cũng là thành phần quan trọng trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, siêu máy tính và điện toán hiệu năng cao. Đối mặt với các biện pháp kiểm soát xuất khẩu ngặt nghèo đó, đội ngũ nghiên cứu khoa học Trung Quốc đã từng bước làm chủ toàn bộ chuỗi khép kín từ thiết kế chip cho đến xây dựng và vận hành một hệ thống siêu máy tính hoàn chỉnh.
Thứ hai, trong khi phần lớn siêu máy tính hiện đại phải kết hợp chip xử lý trung tâm CPU với chip xử lý đồ họa GPU để đạt hiệu năng cực cao, LineShine được giới thiệu là hệ thống Exascale (máy tính quy mô tỷ tỷ phép tính mỗi giây) đầu tiên trên thế giới vận hành hoàn toàn bằng CPU, không sử dụng GPU làm bộ gia tốc tính toán. Hệ thống này đạt tốc độ nhanh hơn khoảng 20% so với hệ thống siêu máy tính El Capitan của Mỹ từng giữ vị trí quán quân vào tháng 11/2024 và tháng 6/2025. [Xếp hạng Top500 được công bố mỗi năm hai lần vào tháng 6 và 11.]
Siêu máy tính LineShine. Ảnh: China Media Group
Ý nghĩa quan trọng hơn từ việc LineShine dẫn đầu danh sách nằm ở chỗ nó cho thấy một quốc gia có thể làm chủ toàn bộ nền tảng công nghệ (technology stack) siêu máy tính - bao gồm chip xử lý, hệ thống lưu trữ dữ liệu, mạng kết nối nội bộ (interconnect) tốc độ cao và hệ thống làm mát. Trước đó, chưa có quốc gia nào xây dựng được một siêu máy tính hàng đầu thế giới mà hoàn toàn không phụ thuộc vào các sản phẩm CPU và GPU của các công ty Mỹ như AMD, Intel hay Nvidia.
Nhiều người sẽ đặt câu hỏi: Phải mất tới 9 năm mới giành lại vị trí số 1, vậy điều gì đã xảy ra trong khoảng thời gian đó? Ngay từ đầu năm 2015, Bộ Thương mại Mỹ đã đưa bốn trung tâm nghiên cứu và phát triển siêu máy tính lớn của Trung Quốc liên quan đến dự án siêu máy tính Tianhe-2 (Thiên Hà 2) vào danh sách cấm vận. Kể từ đó, Mỹ liên tục mở rộng khái niệm an ninh quốc gia. Năm 2019, Mỹ tiếp tục giáng đòn trừng phạt vào hai trong số ba "ông lớn" ngành siêu máy tính Trung Quốc là Sugon (曙光 - Thự Quang) và Sunway (神威 - Thần Uy). Đến năm 2021, thêm 7 trung tâm siêu máy tính của Trung Quốc bị liệt vào danh sách đen.
Siêu máy tính Tianhe-2A của Trung Quốc. Ảnh: NUDT
Tuy nhiên, các lớp phong tỏa không bóp nghẹt được mà còn trở thành động lực ép khoa học và công nghệ của Trung Quốc rũ bỏ sự phụ thuộc vào bên ngoài, tập trung mài giũa năng lực tự nghiên cứu và phát triển.
Việc siêu máy tính Trung Quốc trở lại vị trí dẫn đầu thế giới không chỉ có ý nghĩa đối với quốc gia này. Hiện nay, rất nhiều lĩnh vực như khí tượng đại dương, mô phỏng kỹ thuật, khoa học vật liệu, tìm kiếm phát minh thuốc mới, khoa học não bộ, AI4Science, và quá trình AI tạo câu trả lời (LLM inference)... trên toàn cầu đều không thể thiếu sự nâng đỡ của các hệ thống siêu máy tính mạnh mẽ.
Từ lâu, năng lực tính toán hiệu năng cao (high-end computing power) vốn tập trung phần lớn ở một số ít quốc gia phương Tây. Rất nhiều quốc gia đang phát triển không có đủ tiềm lực để tự xây dựng hệ sinh thái siêu máy tính riêng, buộc phải thụ động chấp nhận sự cung ứng công nghệ đơn lẻ cùng những điều kiện sử dụng vô cùng ngặt nghèo.
Con đường phát triển năng lực tính toán mà Trung Quốc vừa đi qua đã cung cấp cho các quốc gia đang phát triển hình mẫu một hệ thống có thể tự chủ nâng cấp, cải tiến mà không bị tác động hay kiểm soát bởi các biện pháp trừng phạt từ bên ngoài.
Những năm gần đây, đổi mới sáng tạo công nghệ của Trung Quốc đã trỗi dậy mạnh mẽ. Nhiều lĩnh vực đang đẩy nhanh quá trình chuyển đổi từ "lượng" sang "chất", từ phân khúc cấp thấp/trung bình lên phân khúc trung/cao cấp, và từ vị thế "kẻ bám đuổi" trở thành "người dẫn đường". Thứ hạng Chỉ số Đổi mới Toàn cầu (GII) của Trung Quốc đã tăng từ 34 vào năm 2012 lên 10 vào năm 2025.
Hải Hoành tổng hợp
---
Nguồn tham khảo:
社评：中国超算重回世界第一，释放多重信号
来源：环球时报 -2026-06/24 23:31
https://opinion.huanqiu.com/article/4S78CeEzRoo