Đầu tháng Tư, mọi ánh mắt đều đổ dồn lên bầu trời khi Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) phóng tàu mang theo bốn phi hành gia trong sứ mệnh Artemis II tới Mặt Trăng. Chuyến bay vòng quanh Mặt Trăng này là bước tiến mới nhất trong kế hoạch đầy tham vọng của NASA nhằm đưa con người trở lại Mặt Trăng vào năm 2028. Tuy nhiên, Trung Quốc cũng có kế hoạch đưa phi hành đoàn đầu tiên của mình hạ cánh xuống vệ tinh tự nhiên của Trái Đất vào năm 2030.
Trung Quốc dự định sử dụng tàu vũ trụ Mộng Châu (Mengzhou – nghĩa là "con tàu mơ ước") cùng tên lửa Trường Chinh 10 để đưa các phi hành gia lên không gian. Trong một lần phóng riêng, một tên lửa khác sẽ đưa tàu đổ bộ Mặt Trăng tên Lãm Nguyệt (Lanyue – nghĩa là "ôm trọn Mặt Trăng") lên quỹ đạo. Hai tàu sẽ gặp nhau và kết nối trên quỹ đạo quanh Mặt Trăng. Sau đó, phi hành gia sẽ chuyển sang tàu Lãm Nguyệt để hạ cánh xuống bề mặt Mặt trăng, thực hiện nhiệm vụ, rồi quay trở lại tàu Mộng Châu để trở về Trái Đất.
Tàu vũ trụ Mộng Châu có kích thước tương đương khoang phi hành đoàn Orion của sứ mệnh Artemis II. Nó có thể đưa tối đa 7 phi hành gia lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, nhưng chỉ chở được khoảng ba người đến Mặt Trăng.
Trước đó vào tháng Hai, Cơ quan Không gian Có người lái Trung Quốc (CMSA) đã phóng tàu Mộng Châu trong chuyến bay thử nghiệm không người lái đầu tiên, nhằm kiểm tra hệ thống thoát hiểm và cơ chế tách khỏi tên lửa.
Tàu Mộng Châu của Trung Quốc tách khỏi tên lửa trong chuyến bay thử nghiệm vào đầu năm nay. Ảnh: Tân Hoa Xã
Cuối năm nay, Trung Quốc sẽ tiếp tục phóng thử tàu Mộng Châu tới trạm vũ trụ Thiên Cung. "Nó gần như đã sẵn sàng để khởi hành," Quentin Parker, Giám đốc Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Không gian tại Đại học Hồng Kông, nhận định. Trung Quốc dự kiến thực hiện thêm nhiều chuyến bay thử nghiệm khác, trước khi tiến hành cuộc đổ bộ chính thức lên Mặt Trăng vào năm 2030, mặc dù họ vẫn chưa tiết lộ chi tiết về các nhiệm vụ này.
Ban đầu, NASA lên kế hoạch đưa con người trở lại Mặt Trăng vào năm 2024, nhưng sứ mệnh này đã bị trì hoãn vì các thiết bị phần cứng như tàu đổ bộ Starship của SpaceX hay Blue Moon của Blue Origin vẫn chưa sẵn sàng. Cả hai đều chưa hoàn thiện và đang trong quá trình phát triển. Lịch trình của NASA có thể lùi xa hơn năm 2028, mở ra cơ hội để Trung Quốc trở thành quốc gia đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng kể từ chuyến thăm cuối cùng của các phi hành gia trên tàu Apollo 17 vào năm 1972.
"Trung Quốc rất giỏi trong việc giữ đúng tiến độ, nên nhiều khả năng họ sẽ đặt chân lên Mặt Trăng trước Mỹ," Parker nhận định.
Kể từ năm 2007, Trung Quốc đã triển khai một loạt các sứ mệnh robot, bao gồm việc hạ cánh xuống vùng tối của Mặt Trăng năm 2019, lấy mẫu đất đá mang về năm 2020 và thu thập các mẫu đầu tiên từ vùng tối vào năm 2024.
Hạ cánh và xây dựng căn cứ
Trong sứ mệnh đưa phi hành gia đầu tiên lên Mặt Trăng vào năm 2030, Trung Quốc lựa chọn địa điểm hạ cánh gần đường xích đạo của Mặt Trăng, nơi có bề mặt bằng phẳng và an toàn hơn. Họ đang cân nhắc 14 địa điểm, trong đó có một khu vực núi lửa cổ đại gọi là Rimae Bode nằm hơi lệch về phía Bắc đường xích đạo. Jun Huang, nhà khoa học hành tinh tại Đại học Khoa học Địa chất Trung Quốc ở Vũ Hán, cùng các cộng sự đã công bố dữ liệu phân tích địa chất của khu vực này trên tạp chí Nature Astronomy vào ngày 9/3.
"Việc hạ cánh xuống khu vực Rimae Bode giống như mở ra một cuốn sách chi tiết về lịch sử Mặt Trăng," Huang nhận định. "Nơi đây nhiều khả năng chứa vật chất từ lớp phủ sâu của Mặt Trăng cũng như các mảnh vụn từ những vụ va chạm lớn, mang đến cơ hội hiếm có để giải mã bí ẩn lâu đời về sự hình thành và tiến hóa của Mặt Trăng và Trái Đất".
Cả Trung Quốc và Mỹ đều hướng tới việc hạ cánh xuống cực Nam của Mặt Trăng, nơi có trữ lượng nước đóng băng dồi dào. Các nhà khoa học kỳ vọng có thể tách băng thành hydro và oxy – hai thành phần thiết yếu của nhiên liệu tên lửa.
Trung Quốc cũng đặt mục tiêu cùng Nga xây dựng một căn cứ vĩnh viễn trên Mặt Trăng mang tên Trạm Nghiên cứu Mặt Trăng Quốc tế (ILRS) vào những năm 2030. Cơ quan Vũ trụ Quốc gia Trung Quốc (CNSA) cho biết họ dự định nghiên cứu địa chất và thực hiện các quan sát thiên văn tại đây, cùng nhiều mục tiêu khác.
Tháng trước, NASA cũng công bố kế hoạch xây dựng căn cứ trên Mặt Trăng. Bhavya Lal, nhà phân tích chính sách tại Trường Chính sách Công RAND, nhận định rằng sự cạnh tranh với Trung Quốc là động lực chính trị thúc đẩy dự án, nhưng động lực đó có thể chưa đủ lớn để duy trì cam kết kéo dài hàng thập kỷ nhằm xây dựng cơ sở này.
Mỹ và Trung Quốc, ai đuổi theo ai
Mỹ đã nhiều lần tuyên bố muốn đánh bại Trung Quốc trong việc quay trở lại bề mặt Mặt Trăng. Vào tháng Hai, giám đốc NASA Jared Isaacman nhấn mạnh cơ quan này đang đối mặt với "sự cạnh tranh đáng gờm từ đối thủ địa chính trị lớn nhất" và họ cần "hành động nhanh hơn, loại bỏ sự chậm trễ để đạt được các mục tiêu đề ra".
Nhưng mục tiêu chính của Trung Quốc không phải trở thành quốc gia đầu tiên quay trở lại Mặt Trăng mà là thiết lập sự hiện diện lâu dài ở đó, theo Namrata Goswami, nhà nghiên cứu an ninh không gian tại Đại học Johns Hopkins ở Alabama. "Họ nhìn nhận Mặt Trăng là nơi có vị trí chiến lược quan trọng," Goswami nói.
Trung Quốc xác định hoạt động thám hiểm không gian sâu là mục tiêu then chốt trong kế hoạch 5 năm mới nhất vừa được công bố vào tháng Ba. "Mỹ mới là bên đang chạy đua với Trung Quốc, chứ không phải ngược lại," Goswami nhận định.
Parker cho rằng Trung Quốc thám hiểm Mặt Trăng vì niềm tự hào dân tộc và uy thế quốc gia, nhưng cũng vì mục tiêu nghiên cứu khoa học thực thụ. Họ bác bỏ thuật ngữ "cuộc đua không gian" vì cho rằng nó mang nặng tư duy thời Chiến tranh Lạnh.
"Trung Quốc không cần phải cạnh tranh," Clive Neal, nhà địa chất hành tinh tại Đại học Notre Dame, Indiana, Mỹ, nhận xét. "Trung Quốc sẽ làm những gì họ muốn. Họ chỉ đơn giản là đi theo con đường của riêng mình."
Quốc Hùng dịch
---
Nguồn:
China is planning to land people on the Moon – and might beat the United States to it. Nature. https://www.nature.com/articles/d41586-026-01059-w