Nhiều bậc phụ huynh từ lâu đã quen thuộc với phản ứng của con trẻ sau khi ăn đồ ngọt. Chúng trước tiên sẽ phấn khích tột độ rồi nhanh chóng cáu kỉnh, uể oải khi cơn hưng phấn đường qua đi. Tuy nhiên, hệ lụy của lượng đường dư thừa trong giai đoạn đầu đời không dừng lại ở cảm xúc nhất thời, mà có thể âm thầm để lại di chứng thần kinh suốt nhiều thập kỷ, theo nghiên cứu mới công bố trên tạp chí y khoa Neurology.
Chuyên gia dịch tễ học Jiazhen Zheng từ Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông tại Quảng Châu (HKUST-GZ) nhấn mạnh rằng 1.000 ngày đầu đời là khoảng thời gian mang tính quyết định đối với sự phát triển não bộ. Trong giai đoạn từ khi còn là bào thai đến lúc chập chững biết đi, não bộ trải qua tốc độ tăng trưởng nhanh chóng và hoàn thiện mạng lưới tế bào thần kinh. Những dữ liệu khoa học trước đây vốn đã chỉ ra mối liên hệ giữa việc nạp nhiều đường sớm với bệnh tiểu đường và huyết áp cao, giờ đây nhóm nghiên cứu muốn tìm hiểu sâu hơn về ảnh hưởng dài hạn của đường đối với não bộ.
Kết quả chụp ảnh não trên một nhóm nhỏ tham gia nghiên cứu cho thấy, những người ăn ít đường trong giai đoạn đầu đời sở hữu tổng thể tích chất xám lớn hơn. Ảnh: Pexels
Để tìm lời giải, nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu y tế của gần 65.000 người trong Ngân hàng dữ liệu sinh học Anh (UK Biobank), sinh trong khoảng từ tháng 7/1942 đến tháng 6/1954. Đây là giai đoạn người dân chịu sự chi phối từ chính sách phân phối đường nghiêm ngặt thời Thế chiến II của chính phủ Anh, với định mức tối đa 41 gram đường mỗi ngày cho một người - tương đương lượng đường trong một lon nước ngọt có gas ngày nay.
Khi chế độ phân phối chấm dứt vào tháng 9/1953, lượng đường tiêu thụ trung bình ở người trưởng thành gần như tăng gấp đôi, vọt từ khoảng 41 gram lên 80 gram mỗi ngày. Mức tiêu thụ bánh kẹo của trẻ nhỏ thậm chí tăng hơn hai lần. Bước ngoặt đột ngột này vô tình tạo ra một "thí nghiệm tự nhiên" hiếm có, mở đường cho các nhà khoa học đặt lên bàn cân so sánh giữa thế hệ trải qua những năm tháng đầu đời dưới chính sách hạn chế đường với những người sinh ra ngay sau khi rào cản này được dỡ bỏ.
Sau khi hiệu chỉnh các biến số về lối sống, điều kiện kinh tế - xã hội và bệnh lý nền, kết quả ghi nhận những người trải qua hai năm đầu đời dưới chế độ hạn chế đường giảm tới 23% nguy cơ mắc hội chứng sa sút trí tuệ và giảm 28% nguy cơ mắc bệnh Alzheimer so với nhóm sinh ra sau khi chính sách kết thúc.
Tỷ lệ tương tự cũng xuất hiện ở nhóm sống trong điều kiện kiểm soát đường suốt năm đầu đời. Đáng chú ý, ngay cả khi phát bệnh, thời điểm khởi phát triệu chứng ở nhóm ăn ít đường thời thơ ấu cũng đến muộn hơn trung bình gần ba năm.
Kết quả chụp quét não trên một nhóm nhỏ tham gia nghiên cứu cho thấy, những người ăn ít đường trong giai đoạn đầu đời sở hữu tổng thể tích chất xám lớn hơn, đồng thời ghi nhận số vùng tăng tín hiệu chất trắng (white matter hyperintensities) - một chỉ dấu sinh học cảnh báo tổn thương mô não - ít hơn rõ rệt.
Các nhà khoa học cho rằng việc nạp quá nhiều đường trước khi lên ba tuổi dễ mở đường cho tình trạng kháng insulin và viêm mạn tính mức độ thấp - hai yếu tố nguy cơ hàng đầu đã được khoa học chứng minh là thúc đẩy chứng sa sút trí tuệ. Ảnh: Unsplash
Một nghiên cứu năm 2017 công bố trên tạp chí Alzheimer's & Dementia cũng từng chỉ ra mối liên hệ giữa thói quen tiêu thụ nhiều đồ uống có đường với tình trạng suy giảm thể tích não bộ và sa sút trí nhớ tình tiết (episodic memory). Kết luận này được rút ra sau khi các nhà khoa học phân tích dữ liệu nhận thức của 4.276 người cùng hình ảnh chụp cộng hưởng từ MRI của 3.846 người tham gia.
Bên cạnh đó, sức khỏe chuyển hóa và các phản ứng viêm cũng có thể là những mắt xích then chốt. Các nhà khoa học cho rằng việc nạp quá nhiều đường từ giai đoạn sớm dễ mở đường cho tình trạng kháng insulin và viêm mạn tính mức độ thấp - hai yếu tố nguy cơ hàng đầu đã được khoa học chứng minh là thúc đẩy chứng sa sút trí tuệ.
Dù chưa thể đưa ra con số tuyệt đối về lượng đường an toàn do còn nhiều yếu tố môi trường khác tác động, TS. Zheng khuyến nghị các bậc cha mẹ nên chủ động cắt giảm đường bổ sung trong khẩu phần của con nhỏ. Việc hạn chế đường cho trẻ ngay từ những năm tháng đầu đời là quyết định sáng suốt và thiết thực nhất để bảo vệ sức khỏe toàn diện của trẻ khi về già.
Hà Trang tổng hợp
---
Nguồn tham khảo:
Less sugar early in life might decrease dementia risk, ScienceNews
https://www.sciencenews.org/article/more-sugar-early-life-dementia-risk
Low-Sugar Diet Early in Life Linked to 46% Lower Alzheimer's Risk, ScienceAlert
https://www.sciencealert.com/low-sugar-diet-early-in-life-linked-to-46-lower-alzheimers-risk
Limiting sugar early in life associated with lower risk of dementia later, American Academy of Neurology
https://www.aan.com/PressRoom/Home/PressRelease/5355