Hằng năm cứ vào tháng 11, các con phố ở Nuuk, thủ đô Greenland, lại rộn ràng. Các nhà khoa học khí hậu từ khắp nơi trên thế giới sẽ tụ về Hội nghị Khoa học Greenland. "Mọi ánh mắt đều dồn về Greenland" - chính là chủ đề cho Hội nghị 2025 vừa qua. Và thật tình cờ, chỉ vài tháng sau, cả thế giới đã thực sự hướng về Greenland, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump có những phát biểu về việc tiếp quản hòn đảo này.
Ngày 21/1, căng thẳng toàn cầu phần nào dịu xuống khi ông Trump tuyên bố sẽ không sử dụng quân đội để chiếm Greenland. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh mong muốn của Mỹ là được "toàn quyền" tiếp cận Greenland. Dự kiến sẽ có thêm các cuộc thảo luận giữa ông Trump và các nhà lãnh đạo châu Âu, nhưng mọi thứ đều bất định. Không ai biết chắc điều gì sẽ xảy ra, và liệu những căng thẳng này có ảnh hưởng gì đến nghiên cứu khoa học ở Greenland hay không.
Vị trí địa lý độc đáo cho nghiên cứu
Lịch sử nghiên cứu tại Greenland được hình thành từ tri thức bản địa của người Inuit và các hoạt động thám hiểm, khảo sát khoa học do châu Âu dẫn dắt. Về sau, hoạt động nghiên cứu khoa học tại đây tiếp tục mở rộng gắn với sự hiện diện quân sự của Mỹ trong bối cảnh bảo vệ an ninh Bắc Đại Tây Dương thời Thế chiến II và cuộc đối đầu chiến lược Mỹ–Liên Xô trong Chiến tranh Lạnh.
Vào những năm 1990, Greenland trở thành trung tâm nghiên cứu biến đổi khí hậu toàn cầu, sau khi các nhóm nghiên cứu từ châu Âu và Mỹ khoan sâu vào lớp băng Greenland để tìm hiểu về những biến đổi của khí hậu trong quá khứ.
Từ một lõi băng được khoan vào năm 1966, GS Dorthe Dahl-Jensen (phải) ở Đại học Manitoba, Canada cùng các đồng nghiệp đã phát hiện rằng trong vòng một triệu năm trở lại đây, Greenland từng không có băng bao phủ và tồn tại một hệ sinh thái xanh, có rêu, địa y và thậm chí cả cây gỗ - hoàn toàn trái ngược với hình ảnh một hòn đảo băng giá vĩnh cửu như ngày nay. Ảnh: University of Manitoba
Ngày nay, các nhà khoa học khí hậu từ khắp nơi trên thế giới vẫn đo lường, phân tích và dự báo về các thay đổi của lớp băng Greenland. Nếu lớp băng này tan chảy hoàn toàn, mực nước biển toàn cầu sẽ tăng thêm 7,4 mét. Năm ngoái, Greenland đã mất khoảng 129 tỷ tấn băng.
Mất băng biển còn đi kèm một hiệu ứng khác. Khi băng tan, diện tích bề mặt phản xạ ánh sáng mặt trời trở lại bầu khí quyển cũng giảm đi. Điều này khiến đại dương hấp thụ nhiều nhiệt lượng từ mặt trời hơn, theo đó, đại dương càng trở nên ấm hơn.
Chưa hết, nghiên cứu gần đây cho thấy việc băng Greenland tan chảy đang làm chậm lại một mạng lưới các dòng hải lưu, qua đó có thể ảnh hưởng đến các mô hình thời tiết không chỉ ở Bắc Bán cầu mà còn cả Nam Bán cầu.
Tuy nhiên, như chính phủ Greenland đã chỉ ra vào năm 2022, "Greenland không chỉ có băng và các chỉ số khí hậu". Greenland còn là trung tâm nghiên cứu địa chất và khoáng sản, nhờ vào địa chất độc đáo và nguồn nguyên liệu thô quan trọng như lithium.
Bên cạnh đó, Greenland cũng là một điểm đến thú vị cho nghiên cứu di truyền và y sinh, bởi phần lớn dân cư Inuit đã sống ở nơi đây hàng ngàn năm. Sự cô lập về mặt địa lý đã dẫn đến những thay đổi di truyền và các đặc điểm khác biệt mà không nơi nào trên thế giới có được.
Trong chính sách của mình, chính phủ Greenland định hướng nghiên cứu phải gắn với thực tiễn của Greenland và đáp ứng nhu cầu xã hội, đồng thời mở cửa cho hợp tác quốc tế. Chính phủ Greenland cũng yêu cầu các kết quả nghiên cứu được chia sẻ rộng rãi với công chúng.
Viện Tài nguyên Thiên nhiên Greenland, nơi tiến hành các nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu. Ảnh: Viện Tài nguyên Thiên nhiên Greenland
Từ quan điểm đó, cộng đồng nghiên cứu nhỏ bé ở Greenland bắt đầu lớn dần. Vào năm 2022, tàu nghiên cứu Tarojoq trị giá 235 triệu kroner Đan Mạch (37 triệu USD) - khoản đầu tư nghiên cứu lớn nhất từ trước đến nay của chính phủ Greenland - chính thức đi vào hoạt động. Tháng 8 năm ngoái, tàu Tarojoq đã đưa nhà khoa học về Bắc Cực Fiamma Straneo (Đại học Harvard, Mỹ) cùng các đồng nghiệp ra khơi nhằm tìm hiểu cách nước tan từ các sông băng tương tác với hệ sinh thái phong phú ở một vịnh phía đông Greenland.
Khả năng linh hoạt của tàu giúp nhóm nghiên cứu tiếp cận vùng gần bờ, triển khai các thiết bị khoa học để tiếp tục quan sát lâu dài những thay đổi ở khu vực quan trọng này của Bắc Cực. "Con tàu này rất hữu ích cho nghiên cứu của chúng tôi," Straneo chia sẻ.
Greenland còn vừa trang bị hệ thống máy tính và phần mềm tích hợp trí tuệ nhân tạo đầu tiên cho Viện Tài nguyên Thiên nhiên Greenland ở Nuuk. Các nhà khoa học có thể sử dụng hệ thống này để thực hiện các nghiên cứu như nhận diện và phân loại các loài động vật biển từ dữ liệu video và âm thanh thu được dưới nước.
Trước kia, những phân tích như vậy thường mất hàng tuần hoặc hàng tháng, nhưng giờ đây các nhà khoa học có thể nhanh chóng tiến hành các nghiên cứu như mô phỏng và dự báo vị trí của cá và các nguồn tài nguyên biển khác trong vùng nước quanh Greenland.
Tương lai phụ thuộc vào tình hình chính trị
Theo Caroline Kennedy-Pipe, giáo sư nghiên cứu chiến tranh tại Đại học Loughborough (Anh), Greenland nằm ở vị trí chiến lược quan trọng, và vị trí của hòn đảo sẽ ngày càng nhạy cảm hơn khi biến đổi khí hậu làm băng tan chảy, mở ra những tuyến đường vận tải mới, tạo điều kiện cho các cuộc xung đột tranh giành ‘miếng bánh’ giữa những cường quốc toàn cầu.
Bên cạnh đó, Greenland sở hữu các mỏ khoáng sản đất hiếm thiết yếu cho công nghệ xanh còn chưa được khai thác, khiến hòn đảo trở thành đối tượng quan tâm chiến lược của các cường quốc, đặc biệt là Mỹ và Trung Quốc.
"Vùng Bắc Cực nói chung sẽ trở thành nơi trưng bày các công nghệ quân sự tiên tiến nhất mà Mỹ đang sở hữu", bà viết.
Các nhà khoa học từ khắp nơi trên thế giới đã đến Greenland để tiến hành các nghiên cứu về khí hậu. Trong ảnh, nhóm chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu Bắc Cực Quốc tế (Arctic Hub) đang thu thập mẫu nghiên cứu. Ảnh: Arctic Hub
Tình hình chính trị căng thẳng này có thể ảnh hưởng đến các hợp tác nghiên cứu ở Greenland. Khoa học nơi đây phụ thuộc rất nhiều vào các hợp tác quốc tế, với phần lớn nguồn tài trợ đến từ Đan Mạch, các quốc gia Bắc Âu khác và các quỹ tư nhân. Hội đồng Nghiên cứu Châu Âu cũng tài trợ cho những dự án lớn, như một sáng kiến trị giá 13 triệu euro (15,3 triệu USD) sẽ bắt đầu vào tháng 3 tới đây để nghiên cứu xem biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng như thế nào đến khả năng giữ lại lượng nước đã tan chảy của lớp băng Greenland.
Giải thích lý do vì sao tình hình chính trị ảnh hưởng rất lớn đến nghiên cứu khoa học ở Greenland, nhà băng học Martin Siegert (Đại học Exeter, Anh) nhận định, khác với Nam Cực - vùng đất yên ổn để làm khoa học nhờ sự tồn tại của một hiệp ước quốc tế, Greenland lại không có "lớp" bảo vệ tương tự. "Các nhà khoa học trước nay làm việc tại Greenland ổn thỏa không nhờ vào luật quốc tế, mà nhờ sự ổn định chính trị và thái độ cởi mở của chính phủ Greenland - tất cả những điều này có thể bị đe dọa nếu Mỹ kiểm soát vùng đất này," Siegert viết.
Kerim Hestnes Nisancioglu, nhà khoa học khí hậu tại Đại học Bergen (Na Uy), dự đoán rằng việc hợp tác sẽ khó hơn. Chẳng hạn, "các nhà khoa học Na Uy và Mỹ vẫn có thể hợp tác, nhưng không thể cùng làm việc ở Greenland".
Dù Mỹ có tiếp quản hòn đảo hay không, các nhà khoa học cho rằng Greenland có vẻ sẽ trở thành nơi diễn ra cuộc chạy đua quân sự quy mô lớn.
Với họ, tương lai của khoa học khí hậu phụ thuộc rất nhiều vào tình hình chính trị sắp tới ở Greenland, và trong kịch bản xấu nhất, họ có nguy cơ mất quyền tiếp cận một trong những địa điểm nghiên cứu khí hậu quan trọng hàng đầu trên hành tinh.
Anh Thư tổng hợp
---
Nguồn tham khảo:
Greenland is important for global research: what’s next for the island’s science?, Nature
https://www.nature.com/articles/d41586-026-00067-0
Why Greenland plays an outsized role in climate change science, The Conversation
https://theconversation.com/why-greenland-plays-an-outsized-role-in-climate-change-science-274053
Why Greenland is indispensable to global climate science, The Conversation
https://theconversation.com/why-greenland-is-indispensable-to-global-climate-science-273064
Why Greenland Matters for a Warming World, The New York Times
https://www.nytimes.com/2026/01/14/world/europe/greenland-climate.html