Ưu tiên của họ là xây dựng một nền tảng AI đủ vững chắc để toàn bộ nền kinh tế, giới công nghệ và năng lực quốc phòng không bị tê liệt chỉ vì một lệnh cấm xuất khẩu từ Mỹ.
Ưu tiên mua chip nội địa
Trung Quốc đã theo đuổi mục tiêu tự chủ bán dẫn từ lâu, nhưng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ từ năm 2022 khiến nhiệm vụ này càng cấp bách.
Bằng cách chặn nguồn cung chip AI tiên tiến lẫn thiết bị chế tạo cốt lõi, Mỹ đã tấn công vào hai điểm yếu lớn nhất của Trung Quốc, đó là tình trạng phụ thuộc vào chip nhập khẩu và chưa làm chủ được những máy móc tinh vi nhất trong dây chuyền sản xuất. Với Trung Quốc, đây là bài toán an ninh và vị thế quốc gia, bởi nếu Mỹ độc quyền phần cứng AI, quỹ đạo phát triển của họ sẽ bị giới hạn trong vòng tròn do đối thủ đặt ra.
Để đối phó, Chủ tịch Tập Cận Bình đã giao Phó thủ tướng Đinh Tiết Tường điều phối một chiến dịch. Một ủy ban quy tụ các doanh nghiệp và phòng thí nghiệm hàng đầu được lập ra nhằm tháo gỡ từng mắt xích cốt lõi của chuỗi cung ứng, từ sản xuất, đóng gói đến bộ nhớ và phần mềm thiết kế.
Năm 2024, Trung Quốc còn huy động một quỹ nhà nước trị giá khoảng 48 tỷ USD để đầu tư vào ngành bán dẫn.
Tuy nhiên, những chương trình bán dẫn trước đây của Trung Quốc từng bị chỉ trích vì nặng tính quan liêu và tham nhũng. Lần này, chính phủ dường như muốn kết hợp quyền lực nhà nước với kỷ luật thị trường. Các doanh nghiệp bán dẫn được khuyến khích niêm yết để huy động vốn và buộc phải chịu áp lực sinh tồn từ nhà đầu tư.
Dù Huawei đóng vai trò hạt nhân chiến lược, hãng vẫn phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các công ty đang tự thiết kế chip AI nhằm tránh thế độc quyền như Alibaba, Cambricon. Đồng thời, nhà nước cũng tháo dỡ các rào cản về trần lương, cho phép doanh nghiệp trong nước đãi ngộ để thu hút nhân tài từ các đối thủ nước ngoài.
Trung Quốc đã theo đuổi mục tiêu tự chủ bán dẫn từ lâu, nhưng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ từ năm 2022 khiến nhiệm vụ này càng cấp bách. Ảnh: Canva
Điểm đáng chú ý nhất là cách Trung Quốc điều phối các lực lượng này thành một chương trình thống nhất. Nhà nước can thiệp vào phân bổ nguồn cung, lựa chọn nhóm nghiên cứu, xây dựng nhà máy và tạo thị trường tiêu thụ cho sản phẩm.
Nói cách khác, chính phủ đang giải quyết đồng thời cả phía cung lẫn phía cầu.
Đây là bước đi hợp lý, nhất là khi một trong những trở ngại lớn nhất của Trung Quốc nằm ở thị trường. Các doanh nghiệp công nghệ không muốn dùng chip nội địa vì chúng kém ổn định, hiệu năng thấp và khó lập trình. Phần lớn kỹ sư đã quen với hệ sinh thái CUDA của Nvidia; việc chuyển mô hình sang một nền tảng khác vừa tốn thời gian, vừa rủi ro.
Chính phủ quyết định thúc ép các công ty lớn ưu tiên chip nội địa, đơn cử như yêu cầu các trung tâm dữ liệu buộc phải dùng 50% chip nội địa. Việc mua sản phẩm Nvidia chỉ được chấp nhận khi doanh nghiệp chứng minh nó thực sự cần thiết.
Trước mắt, một doanh nghiệp bị buộc dùng chip yếu hơn có thể phải mua nhiều bộ xử lý hơn, tiêu thụ nhiều điện hơn và dành thêm nhân lực sửa phần mềm. Nhưng đổi lại, các nhà sản xuất chip Trung Quốc có được khách hàng, khối lượng công việc thực tế và cơ hội cải thiện hệ sinh thái nội địa.
Khi người dùng tăng lên, họ có thể phát hiện lỗi nhanh hơn, cải thiện công cụ lập trình, từ đó giúp phần mềm dần thích nghi với phần cứng. Chính quy mô thị trường khổng lồ đang trở thành đòn bẩy, buộc một sản phẩm còn nhiều vấn đề ban đầu phải lột xác để trở nên hữu dụng.
Quá trình thay thế đã bắt đầu thể hiện trên thị trường. Theo dữ liệu của Morgan Stanley, Huawei đóng vai trò dẫn đầu trong việc kéo mức phụ thuộc của Trung Quốc vào chip AI nước ngoài từ khoảng 90% năm 2021 xuống dưới 60% năm 2025. Nếu các thiết kế mới được triển khai đúng kế hoạch, tỷ lệ này có thể giảm còn khoảng 25% trong nửa thập kỷ tới.
Thay đổi chiến địa
Khoảng cách giữa Trung Quốc và Mỹ không giống nhau ở mọi mặt trận. Trong phần mềm AI, Trung Quốc đang tiến nhanh hơn đáng kể so với phần cứng.
Tháng 7/2026, công ty khởi nghiệp Moonshot AI ở Bắc Kinh ra mắt Kimi K3, được The Wall Street Journal mô tả là có hiệu năng bám sát các mô hình hàng đầu của OpenAI và Anthropic. Cùng thời điểm, ông Tập Cận Bình tìm cách định vị Trung Quốc như một trung tâm của AI mở và dễ tiếp cận. Cổ phiếu các nhà sản xuất chip Mỹ giảm sau những diễn biến này.
Ở phần cứng, Huawei hiểu rằng hãng khó thắng nếu cuộc cạnh tranh chỉ xoay quanh sức mạnh của từng con chip. Bởi vậy, công ty đang thay đổi hướng tiếp cận.
Thay vì chỉ cố làm transistor nhỏ hơn, Huawei sử dụng thiết kế hệ thống, đóng gói tiên tiến và mạng kết nối tốc độ cao để ghép số lượng lớn chip thành các cụm tính toán. Ý tưởng là phối hợp nhiều bộ xử lý kém mạnh hơn để tạo ra năng lực gần với những hệ thống dùng chip tiên tiến.
Chiến thuật này dựa trên thế mạnh lâu năm của Huawei trong viễn thông. Nvidia nổi tiếng với chip và phần mềm, còn Huawei có kinh nghiệm truyền dữ liệu giữa nhiều thiết bị và vận hành mạng lưới ở quy mô lớn.
Do không tiếp cận được máy quang khắc EUV, Trung Quốc phải tìm cách sử dụng máy DUV thế hệ trước để tạo ra chip 7 nanomet. Thay vì chờ đến khi làm chủ được công nghệ tốt nhất, Huawei phát triển các phương pháp xử lý nhiều bước, kết hợp với thiết kế, đóng gói và phần mềm để bù đắp những hạn chế của máy móc hiện có.
Những giải pháp vòng tránh này khó có thể xuất hiện nhanh như vậy nếu Huawei vẫn được tiếp cận bình thường với công nghệ phương Tây. "Nếu Mỹ không dồn đất nước, công ty và ngành công nghiệp của chúng ta vào thế bí, chúng ta sẽ không bao giờ làm được điều này", Phó chủ tịch Huawei Eric Xu nói.
Huawei cũng phối hợp với các công ty AI để cải thiện khả năng sử dụng chip và phát triển hệ thống kết nối hàng nghìn bộ xử lý. Mục tiêu không nhất thiết là làm ra một con chip mạnh ngang Nvidia, mà là xây dựng một hệ thống có thể hoàn thành công việc với chi phí và độ ổn định chấp nhận được.
Chiến lược này đặc biệt phù hợp với giai đoạn khi mô hình AI đã học xong và bắt đầu trực tiếp xử lý yêu cầu của người dùng. Phần lớn các ứng dụng quen thuộc như chatbot, trợ lý ảo hay camera nhận diện tại nhà máy không nhất thiết cần đến loại chip mạnh nhất thế giới. Thứ mà các công ty cần là chip có giá cả phải chăng, nguồn cung ổn định và có thể triển khai đại trà.
Nếu thâu tóm được miếng bánh thị trường này ở quê nhà, Huawei sẽ có dòng tiền ổn định, lượng khách hàng lớn và kinh nghiệm vận hành thực tế. Đó chính là bàn đạp để hãng tiếp tục thu hẹp khoảng cách với phương Tây.
Hình ảnh mô phỏng GPU NVIDIA Rubin, trang bị bộ nhớ HBM4 và được thiết kế cho các tác vụ huấn luyện, suy luận và AI tác nhân ở quy mô trung tâm dữ liệu. Ảnh: Nvidia
Thành công không nhất thiết là bắt kịp
Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đã trì hoãn quá trình hiện thực hóa tham vọng của Trung Quốc. Việc không được tiếp cận chip tốt nhất và máy móc tiên tiến khiến chi phí nghiên cứu tăng, sản lượng thấp hơn và khoảng cách với Mỹ khó thu hẹp.
Nhưng chính sách này cũng tạo ra tác dụng ngược.
Nếu Nvidia được tự do buôn bán tại thị trường Trung Quốc, các ông lớn công nghệ nước này sẽ chẳng dại gì đánh cược vào những con chip còn sơ khai của Huawei. Ngành công nghiệp bán dẫn nội địa khi ấy có thể tiếp tục sống dựa vào trợ cấp mà không bao giờ xây dựng được tập khách hàng thực.
Khi nguồn cung từ Mỹ bị hạn chế, các doanh nghiệp Trung Quốc buộc phải thử nghiệm chip nội địa. Các kỹ sư phải học nền tảng mới, phần mềm phải được điều chỉnh và nhà sản xuất có thêm doanh thu để tái đầu tư.
Gần đây, tập đoàn công nghệ vận hành nền tảng giao đồ ăn lớn nhất Trung Quốc Meituan đã công bố LongCat-2.0, mô hình một nghìn tỷ tham số được huấn luyện và vận hành hoàn toàn trên cụm 50.000 chip Trung Quốc. Meituan tuyên bố LongCat-2.0 ngang hoặc vượt các mô hình hàng đầu như Google Gemini, OpenAI GPT-5.5, Anthropic Claude Opus trên bài đánh giá.
Từ đây có thể thấy Mỹ vừa làm chậm bước tiến của Trung Quốc, vừa vô tình ép nước này phải kiến tạo một hệ sinh thái độc lập. Chính phủ Mỹ có thể duy trì khoảng cách công nghệ, nhưng khó bảo đảm Trung Quốc sẽ tiếp tục phụ thuộc vào sản phẩm Mỹ.
Theo đà này, thế giới có thể hình thành hai hệ sinh thái AI: một xoay quanh Nvidia và công nghệ phương Tây; một dựa trên phần cứng, phần mềm và tiêu chuẩn do Trung Quốc phát triển.
Những bài toán khó còn lại
Dù vậy, tự chủ bán dẫn của Trung Quốc hiện vẫn chỉ dừng lại là mục tiêu. Khoảng cách công nghệ vẫn rất lớn. Chip AI mạnh nhất của Nvidia có năng lực tính toán cao gấp khoảng bốn lần sản phẩm tốt nhất của Huawei. Bernstein ước tính tổng năng lực tính toán AI của Trung Quốc năm 2025 chỉ bằng khoảng 14% của Mỹ.
Vượt qua rào cản thiết kế cũng không đồng nghĩa với việc giải được bài toán sản xuất quy mô lớn. Huawei có thể phát triển chip đáp ứng một số nhiệm vụ, nhưng sản lượng vẫn thấp hơn nhiều so với nhu cầu.
Chiến lược ghép nhiều chip còn làm bài toán nguồn lực trở nên nghiêm trọng hơn. Nếu cần vài bộ xử lý Huawei để thay một chip Nvidia, số lượng chip, điện năng tiêu thụ, hệ thống làm mát và hạ tầng mạng đều phải tăng lên.
Việc sử dụng máy DUV để sản xuất cũng không phải là phương án tối ưu. Trung Quốc vẫn chưa làm chủ máy EUV, công nghệ quan trọng để sản xuất hàng loạt chip tiên tiến với hiệu suất cao.
Ngay cả những thành phần thiết yếu như bộ nhớ băng thông cao cũng mới ở giai đoạn bám đuổi. Trong chuỗi cung ứng bán dẫn, chỉ một mắt xích tụt hậu cũng có thể giới hạn hiệu quả của toàn hệ thống.
Một số công ty mua cả những dòng chip bị Mỹ cấm xuất khẩu thông qua các nhà trung gian, với hàng hóa được vận chuyển vòng qua những quốc gia khác. Những doanh nghiệp không thể sở hữu trực tiếp phần cứng còn thuê năng lực tính toán tại các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài.
Chiến lược dốc toàn lực của Trung Quốc gợi nhớ đến cách nước này từng chế tạo thành công bom nguyên tử và vệ tinh. Nhưng cuộc đua chip AI khó hơn nhiều vì đích đến không cố định. Khi Trung Quốc tiến thêm một bước, Nvidia, TSMC và các doanh nghiệp phương Tây cũng tiếp tục tiến lên.
Vấn đề vì thế không chỉ là thu hẹp khoảng cách. Trung Quốc còn phải tiến đủ nhanh để khoảng cách không nới rộng thêm.
Hà Trang tổng hợp
---
Nguồn tham khảo:
Inside China’s All-Out Push to Catch Up With American AI Chips, The Wall Street Journal.
https://www.wsj.com/world/china/china-ai-chips-race-949050d0?
China sets up third fund with $47.5 bln to boost semiconductor sector, Reuters.
https://www.reuters.com/technology/china-sets-up-475-bln-state-fund-boost-semiconductor-industry-2024-05-27/
China's Meituan says new AI model trained on domestic chips, Reuters.
https://www.reuters.com/world/china/chinas-meituan-says-new-ai-model-trained-domestic-chips-2026-06-30/