Kỷ niệm 150 năm ngày mất của Nguyễn Công Trứ: CÒN NHIỀU ĐIỀU VỠ LẼ VỀ ÔNG ĐANG CHỜ PHÍA TRƯỚC…

Nguồn tài liệu, thư tịch có giá trị quan trọng bậc nhấtTrong bộ sử quan trọng nhất của vương triều Nguyễn: Ngoài

Về những trước tác đích thực của Nguyễn Công Trứ, gọi chung là thơ văn, người nghiên cứu ngày nay có thể tìm thấy và sử dụng qua các công trình khảo cứuTheo nhận định của PGS Phan Văn Các (1996), dù cuốn "Đặc biệt, xung quanh Nguyễn Công Trứ hình thành nên rất nhiều giai thoại. Tuyệt đại đa số người trở thành trung tâm các giai thoại là người khác đời, nhất là về tài năng và tính cách. Trong nhiều công trình đã được công bố, những giai thoại về Nguyễn Công Trứ này đã được khai thác khá rốt ráo. Vậy nhưng, vẫn là câu hỏi "muôn thuở " được đặt ra: có cách gì chăng để thẩm định tính xác thực hay tỷ lệ "sự thật" hàm chứa trong các giai thoại đó? Một số giai thoại ấy đã có thể khẳng định là những "chuyện hay, chuyện lạ có thật", nhưng cũng không ít những giai thoại tiếp tục chịu đựng sư hoài nghi kéo dài.

Việc thẩm định cho thật chính xác tác phẩm của bất cứ tác giả nào cũng là công việc quan trọng mang tính tiên quyết đối với người nghiên cứu, nếu không rất dễ dàng xuất hiện nhiều khẳng định và nhận xét sai lạc về tác giả đó. Những tác giả quan trọng như Nguyễn Công Trứ lại càng cần một sự sưu khảo văn bản học nghiêm nhặt. Về phần mình, trong số những tác phẩm gây ấn tượng hàng đầu của Nguyễn Công Trứ, tôi cũng từng nêu băn khoăn về chữ "Trước hết, chúng tôi cho rằng việc nghiên cứu Trên thực tế, các sử gia thời hiện đại đã viết không ít những bài báo khoa học về nhiều những vấn đề khác nhau trong sự nghiệp Nguyễn Công Trứ. Các tác giả Văn Tân, Nguyễn Khắc Hoạch, Nguyễn Nghiệp, Văn Tạo, Văn Lang, Nguyễn Phan Quang và Nguyễn Danh Phiệt, Vũ Huy Phúc, Chương Thâu, Hà Văn Tấn, Nguyễn Cảnh Minh,Nếu tách bạch một cách tương đối, có thể thấy rằng số lượng các công trình nghiên cứu về Nguyễn Công Trứ tập trung nhiều hơn cả vào các trước tác của ông, chứ chưa đặt lên bình diện hàng đầu – như lẽ ra phải thế - con người lịch sử hiện thực của ông. Ngay cả công trình "

Dễ thừa nhận rằng với "mảng công việc" này, giới nghiên cứu khoa học xã hội nói chung, nghiên cứu văn học nói riêng có lẽ đã làm được nhiều hơn cả.

Nhưng nói thếLà một nghệ sĩ cơ hồ bẩm sinh, Nguyễn Công Trứ chắc chắn xứng đáng được ghi danh là người có những đóng góp nổi bật cho đời sống nghệ thuật của thời đại mình. Ông là một trong vài ba nhân vật hiếm hoi trong suốt lịch sử dân tộc biến được cuộc đời thành sân chơi, nhìn mọi biến thiên, biến cố nghiêm trọng thành những "miếng trò", thực sự biểu hiện mình là người dám sống, ham sống và vui sống. Nhìn toàn cục, ông là một kẻ yêu đời. Rất đáng tiếc là cho tới nay, nhiều lĩnh vực nghệ thuật truyền thống đã trở nên "vật bất khả tri", khiến cho không sao ráp nối được các "thú" (chữ đặc dụng của Nguyễn Công Trứ) mà ông từng sành sỏi với nhau, để hình dung về một "tay chơi lớn" từng có.

Khởi đi từ việc khẳng định vị trí hiển nhiên của Nguyễn Công Trứ với tư cách là nhà chính trị, nhà quân sự tài năng, một thành viên đặc biệt trong giới quyền lực, một nhà thơ độc đáo, người mang lại những đóng góp không thể chối cãi cả về nội dung lẫn nghệ thuật ngôn từ, nhà kinh tế, cụ thể hơn, nhà nông học đậm chất thực hành, dần dà, đã xuất hiện ngày càng nhiều hơn những bài viết, thậm chí cả những công trình có dung lượng đáng chú ý trong đó tìm hiểu và phát hiện, kiến giải về Nguyễn Công Trứ với tư cách nhà tư tưởng, nhà văn hoá. Nếu như ở trong nước quy mô các bài viết về những bình diện ấy chỉ mới đến mức các tiểu luận, thì ở ngoài nước đã xuất hiện những luận án Tiến sĩ, những chuyên khảo hàng vài ba trăm trang viết . Tôi không bàn ở đây độ tin cậy của các công trình ấy đến đâu, nhưng dù sao mặc lòng, không thể nói khác rằng Nguyễn Công Trứ dần dà đã hấp dẫn sự chú ý của nhiều người lao động trong nhiều chuyên ngành khoa học "phi cổ truyền".

Điều đáng mừng là mối quan tâm đến danh nhân Nguyễn Công Trứ đã lan rộng tới nhiều nhà khoa học ở mọi lứa tuổi và thuộc nhiều lĩnh vực chuyên ngành khoa học khác nhau. Trong khi các nhà khoa học thuộc thế hệ "già làng" vẫn hăm hở đổi mới ngòi bút, hăng hái đưa ra những kiến giải mới từ những cách tiếp cận mới (chẳng hạn bài viết của các GS Nguyễn Đình Chú, Hoàng Ngọc Hiến, Phong Lê, Nguyễn Trường Lịch...), thì nhiều nhà khoa học thế hệ trẻ lại có những nỗ lực mang tính chuyên nghiệp hoá, lật đi lật lại một số vấn đề tưởng như đã cũ (rõ rệt nhất ở những bài viết của các nhà sử học và một số bài viết thuộc lĩnh vực nghiên cứu văn học). Một số tác giảNhững bài viết vận dụng tri thức và phương pháp nghiên cứu liên ngành xuất hiện nhiều hơn trước đây. Các tác giả Hoàng Ngọc Hiến, Nguyễn Đình Chú, Trần Nho Thìn, Nguyễn Đức Mậu, Nguyễn Viết Ngoạn, Nguyễn Hữu Sơn,... triển khai bài viết của mình theo hướng này. Có những bài viết tổ chức cái nhìn đối tượng từ những góc lạ, chẳng hạn Nguyễn Công Trứ đã được thừa nhận và tôn vinh một cách thật xứng đáng, đó không có nghĩa là việc triển khai hệ vấn đề nghiên cứu về ông đã có thể tạm dừng. Ngược lại, tôi tin rằng chúng ta đang hiện diện trên một lý trình nơi biển báo giao thông hướng ta đến nhiều ngả đường mới mẻ.