 |
Hình minh họa. Nguồn: Getty |
Nghiên cứu bao gồm dữ liệu của gần 162 nghìn người từ 40 quốc gia: 7 nước Mỹ Latinh, 27 nước châu Âu, 4 nước châu Á và 2 nước châu Phi. Chỉ riêng việc chuẩn hóa dữ liệu - chẳng hạn, đảm bảo rằng các biến số được đo lường tương tự giữa các nước - đã mất khoảng 3 năm, Agustín Ibañez - Giám đốc Viện Sức khỏe não bộ Mỹ Latinh (Santiago, Chile), tác giả chính của nghiên cứu, cho biết.
Các nhà khoa học đã rà soát các nghiên cứu trước đây để xác định những yếu tố có thể đẩy nhanh hoặc làm chậm lão hóa, và có thể được so sánh giữa các quốc gia. Họ đưa dữ liệu của các yếu tố này vào một mô hình máy học có khả năng dự đoán tuổi sinh học của mỗi người. Nhờ đó, họ tính được "chênh lệch tuổi sinh học": nếu một người 50 tuổi nhưng mô hình dự đoán 60 tuổi thì chênh lệch tuổi sinh học là 10 năm.
Sau khi sàng lọc, các yếu tố y tế làm tăng tốc độ lão hóa được xác định gồm: huyết áp cao, suy giảm thính lực và bệnh tim. Các yếu tố nguy cơ khác bao gồm: thừa cân, uống rượu, rối loạn giấc ngủ, tiểu đường và suy giảm thị lực.
Những yếu tố bảo vệ tốt nhất chống lại lão hóa nhanh được xác định gồm: trình độ học vấn, khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày, và năng lực nhận thức tốt. Những yếu tố bảo vệ khác gồm: hoạt động thể chất, trí nhớ tốt và khả năng đi lại tốt.
Kết quả so sánh giữa các nước cho thấy Ai Cập và Nam Phi có tốc độ lão hóa nhanh nhất; các quốc gia châu Âu lão hóa chậm nhất; các nước châu Á và Mỹ Latinh ở mức trung bình.
Lão hóa nhanh có mối liên hệ mạnh với các dấu hiệu cho thấy thể chế dân chủ bị suy yếu - ví dụ như quyền bầu cử bị hạn chế, bầu cử không công bằng, hoặc hoạt động của các đảng phái chính trị bị cản trở.
Lão hóa nhanh cũng liên quan đến thu nhập quốc dân (national income)thấp, ô nhiễm không khí, bất bình đẳng xã hội và bất bình đẳng giới.
Nhóm nghiên cứu có dữ liệu lặp lại sau khoảng 4 năm cho hơn 21.000 người tham gia, cho phép so sánh theo thời gian. Ở nhóm này, những người có "chênh lệch tuổi sinh học" lớn hơn có xu hướng suy giảm nhận thức và suy giảm khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày nhiều hơn.
Cơ chế chính xác mà môi trường xã hội và chính trị tác động đến tốc độ lão hóa của cơ thể vẫn chưa rõ ràng, nhưng Ibañez cho rằng stress có thể là nguyên nhân chính, thông qua tác động của stress lên não và cơ thể. "Viêm mãn tính là một cơ chế rất tiềm ẩn rất lớn," ông nói.
Tuy nhiên, ông lưu ý, một hạn chế của nghiên cứu là phải loại bỏ nhiều biến số quan trọng, như thói quen hút thuốc, vì chúng được đo lường khác nhau ở các nước và do đó không thể so sánh giữa các nước.
Dù vậy, Ibañez hào hứng với khả năng chính sách công có thể được điều chỉnh theo các yếu tố góp phần lớn nhất vào quá trình lão hóa ở mỗi quốc gia.
Điều thú vị là mô hình dự đoán một số người trẻ hơn so với tuổi thực tế về mặt sinh học. Theo Ibañez, nghiên cứu điểm chung của nhóm người này có thể giúp chỉ ra các biện pháp can thiệp để bảo vệ những người khác khỏi tình trạng lão hóa sớm.
Nghiên cứu được công bố ngày 17/7 trên Nature Medicine.
Nguồn:
https://www.nature.com/articles/s41591-025-03808-2
https://www.nature.com/articles/d41586-025-02181-x
Công Nhất