"Việt Nam có cơ hội chiến lược trong đóng gói tiên tiến. Nếu chúng ta bắt đầu công nghệ này từ hơn hai năm trước thì cơ hội sẽ nhiều hơn, nhưng giờ triển khai cũng không quá chậm", bà Bích Yến - người cũng là thành viên Hội đồng tư vấn quốc gia về phát triển Khoa học, Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số (Ban Chỉ đạo 57 Trung ương) - chia sẻ tại hội thảo khoa học quốc tế về bán dẫn hôm 17/11 [1].
Kỹ sư Nguyễn Thị Bích Yến, đồng sáng lập VSAP Lab, tại hội thảo bán dẫn ngày 17/11/2026. Ảnh: BTC
Trong khoảng mươi phút phát biểu, vị chuyên gia với hơn 45 năm kinh nghiệm làm việc trong ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu - từ Motorola, Freescale đến Soitec - đã làm rõ bối cảnh mới của công nghiệp đóng gói bán dẫn thế giới trong thời gian gần đây.
Bà Bích Yến cho biết, suốt hơn 60 năm qua, ngành bán dẫn luôn tìm cách thu nhỏ kích thước transistor một nửa sau mỗi 18-24 tháng. Khi con chip thu nhỏ xuống dưới tiến trình công nghệ 5 nm và 3nm - những tiến trình phù hợp nhất để làm các con chip hiệu năng cao như CPU điện thoại, GPU, modem 5G, chip điều khiển ô tô, chip IoT, hoặc chip AI - thì độ phức tạp tăng rất nhanh, dẫn đến chi phí thiết kế và sản xuất cũng tăng vọt. Vấn đề này được giải quyết bằng công nghệ đóng gói tiên tiến, cho phép tích hợp nhiều loại chip trong cùng một gói mà các con chip truyền tín hiệu ổn định cho nhau.
Thế giới đã thương mại hóa các nền tảng đóng gói tiên tiến từ khoảng năm 2012, nhưng làn sóng tăng tốc mạnh mới bùng nổ từ giai đoạn 2023-2025 [2]. Do đó, trong lĩnh vực đóng gói tiên tiến, Việt Nam bắt đầu muộn so với Đài Loan, Hàn Quốc, Trung Quốc và Malaysia, nhưng chưa muộn so với chu kỳ đầu tư mở rộng hiện nay của thế giới, bà Bích Yến nhận định.
Đồng thời, theo kỹ sư Bích Yến, các nỗ lực làm chủ công nghệ bán dẫn trong nước hiện nay đặt ra yêu cầu về năng lực đóng gói tiên tiến. Ở quy mô quốc gia, Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050, hay Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược đều đề cập đến chip chuyên dụng. Ở quy mô doanh nghiệp, Viettel có kế hoạch xây dựng nhà máy sản xuất chip SiC tiến trình dưới 32 nm, trong khi CT Group có kế hoạch xây dựng nhà máy chip dùng vật liệu GaN. Bối cảnh đó đòi hỏi phải phát triển các nhà máy đóng gói tiên tiến trong nước để góp phần thu hẹp khoảng cách giữa các khâu thiết kế chip và đưa sản phẩm ra thị trường.
"Quan trọng hơn, suất đầu tư ban đầu của công nghệ này khá thấp, từ 200-300 triệu USD đến dưới 1 tỷ USD, rất phù hợp với điều kiện Việt Nam", bà Bích Yến phát biểu.
Doanh thu đóng gói tiên tiến toàn cầu có xu hướng tăng, với tốc độ tăng trưởng dự kiến 9,5%/năm trong giai đoạn 2024-2030. Nguồn: YOLO Group. Việt hóa đồ thị: Ngô Hà
‘Đi sâu vào những khâu chúng ta có lợi thế chất xám’
Cùng quan điểm, PGS.TS. Nguyễn Trần Thuật - Viện Bán dẫn và Vật liệu tiên tiến, ĐH Quốc gia Hà Nội - nêu rõ "chúng ta không nên cạnh tranh theo công suất mà nên đi sâu vào những nơi chúng ta có được chất xám".
Ông chỉ ra Việt Nam đang có cả nhà máy đóng gói truyền thống (Intel, Amkor, Hana Micron, Samsung, LG Innotek) lẫn đóng gói tiên tiến, trong đó sự xuất hiện của VSAP Lab (Đà Nẵng) do kỹ sư Bích Yến khởi xướng là điểm sáng ở một lĩnh vực "công nghệ cao thực sự" mà người Việt đang bắt tay làm chủ.
Dù mới thành lập một năm, công ty "đã có đối tác trong nước và đối tác quốc tế, cũng đã có đơn đặt hàng, không phải chỉ là MOU", như đại diện công ty cho biết.
VSAP Lab sử dụng công nghệ lõi là CoWoS (Chip-on-Wafer-on-Substrate), công nghệ tiên tiến nhất do TSMC phát triển và thương mại hóa. CoWoS đóng vai trò xương sống trong việc sản xuất các dòng chip AI hiệu năng cao hiện nay - như NVIDIA H100, B200 hay AMD Instinct MI300.
Trước mắt, VSAP Lab tập trung chế tạo các đế trung gian RDL (RDL interposer). Đây là cấu trúc gồm nhiều lớp dây dẫn kim loại siêu mảnh, giúp kết nối các chip với nhau và với đế nền bên dưới. "Chúng tôi hy vọng cuối năm 2027, VSAP có thể làm hoàn chỉnh quy trình CoWoS", bà Bích Yến nói, hàm ý VSAP sẽ phát triển các công đoạn gắn chip lên đế trung gian và tích hợp toàn bộ cụm này lên đế nền.
Quy trình tích hợp công nghệ CoWoS. Nguồn: VSAP Lab
Nhưng năng lực công nghệ lõi của VSAP Lab không chỉ nằm ở việc tiếp nhận công nghệ CoWoS, mà còn ở khả năng cải thiện.
Chẳng hạn, với một con chip công nghệ 2-3 nm, đế trung gian có thể cần tới 15-18 lớp dây dẫn RDL để kết nối và truyền tín hiệu giữa các chip. Thay vì đặt riêng các linh kiện thụ động như cuộn cảm, tụ điện trên bo mạch bên ngoài, VSAP Lab tìm cách tích hợp chúng ngay trong các lớp RDL. Nhờ đó, số lượng linh kiện bên ngoài giảm xuống, giúp tiết kiệm không gian và thu nhỏ kích thước tổng thể của gói chip.
Vật liệu tản nhiệt cũng là vấn đề quan trọng. Một số hệ thống tính toán hiệu năng cao có thể tích hợp tới 16-32 GPU. Khi hoạt động ở công suất lớn, các GPU tỏa ra lượng nhiệt đáng kể, cần được dẫn ra ngoài kịp thời, nếu không GPU phải giảm tốc độ xử lý để tránh quá nhiệt. Đồng thời, nhiệt độ cao cũng làm tăng dòng điện rò rỉ trong transistor, khiến chip tiêu thụ thêm điện năng. VSAP Lab đang nghiên cứu cải thiện khả năng dẫn nhiệt của vật liệu epoxy và vật liệu underfill (dùng để lấp đầy khoảng trống giữa chip và lớp nền), nhằm tăng hiệu quả truyền nhiệt và hạn chế hình thành các điểm nóng bên trong gói chip.
VSAP Lab còn nghiên cứu công nghệ tách lớp silicon trong chế tạo đế trung gian, gọi là SmartCut, nhằm giảm chi phí và tận dụng vật liệu hiệu quả hơn. Với phương pháp truyền thống, sau khi gắn chip lên đế trung gian silicon, phần đế này phải được mài mỏng từ khoảng 750 micromet xuống còn 50-100 micromet để phù hợp với các công đoạn đóng gói tiếp theo. Quá trình mài cơ học kết hợp đánh bóng hóa học - cơ học vừa tốn kém, vừa làm thất thoát nhiều silicon, đồng thời có nguy cơ gây cong vênh chip và phát sinh bụi ảnh hưởng đến chất lượng sản xuất. Công nghệ SmartCut cho phép tách lấy một lớp silicon mỏng để chế tạo đế trung gian, thay vì mài bỏ phần lớn vật liệu. Phần còn lại của tấm silicon gốc có thể được tái sử dụng.
"Trong lĩnh vực bán dẫn, sáng tạo luôn là yêu cầu quan trọng. Dù VSAP Lab vẫn đang trong quá trình xây dựng, đội ngũ hơn một chục kỹ sư của chúng tôi đã không ngừng tìm tòi, sáng tạo và tối ưu các giải pháp công nghệ", kỹ sư Bích Yến cho biết.
Nhà máy đóng gói tiên tiến VSAP Lab ở Đà Nẵng dự kiến được khánh thành vào ngày 28/11/2026. Ảnh: VSAP Lab
Thời gian - yếu tố cạnh tranh hàng đầu
Với VSAP Lab, bà Bích Yến nghĩ rất nhiều đến hiệu quả chi phí và thời gian.
Bà cho rằng khâu thiết kế và mô phỏng rất quan trọng vì nó giúp tiên đoán được tầm hoạt động của các chip khi ráp chúng lại gần nhau, qua đó giảm thời gian thử nghiệm và điều chỉnh.
Bài toán thời gian cũng liên quan đến cách tổ chức quy trình sản xuất. Trong mô hình đóng gói truyền thống, các công đoạn - từ thiết kế, chế tạo, lắp ráp, tạo mẫu và kiểm thử - thường do nhiều nhà cung cấp khác nhau đảm nhiệm. Khi mẫu thử phát sinh lỗi, việc truy tìm nguyên nhân, xác định công đoạn liên quan và phối hợp điều chỉnh giữa các đơn vị có thể kéo dài. VSAP Lab hướng tới tích hợp toàn bộ các công đoạn then chốt trong cùng một hệ thống, tạo điều kiện để các nhóm thiết kế, chế tạo và kiểm thử làm việc trực tiếp với nhau, nhờ đó thông tin phản hồi được chuyển đến đúng nơi nhanh hơn.
"Thời gian từ khâu nghiên cứu ra tới sản phẩm đầu cuối phải ngắn nhất có thể thì mới mong cạnh tranh với các quốc gia đang đứng đầu trong mảng đóng gói tiên tiến", kỹ sư Bích Yến nói và cho biết hiện VSAP Lab đã có những khách hàng trong lĩnh vực ô tô, trung tâm xử lý AI và thiết bị đeo thông minh.
Cũng theo bà Bích Yến, trong ngành bán dẫn, chi phí sản xuất chip có xu hướng giảm khoảng 50% sau mỗi 18-24 tháng. Với đóng gói tiên tiến, VSAP Lab đặt mục tiêu tìm ra những giải pháp giúp tăng năng suất, mở rộng quy mô sản xuất và liên tục hạ giá thành. "Đây là điều kiện quan trọng để sản phẩm đóng gói của Việt Nam có thể cạnh tranh với các quốc gia Đông Nam Á, Đài Loan, Mỹ và Hàn Quốc", bà kết luận.
[1] Hội thảo khoa học quốc tế "Mô hình chiến lược xây dựng năng lực R&D và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu cho công nghiệp bán dẫn Việt Nam" do Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương và Viện Công nghệ và Giáo dục Trí tuệ mới tạo sinh IGNITE tổ chức hôm 17/11/2026 tại Hà Nội. Tài liệu: https://drive.google.com/drive/folders/1Br-HpaQFj5w5d_7Y695mA4a3r10YWEqx
[2] Yole (2025), "AI fuels the future of advanced packaging", https://www.yolegroup.com/strategy-insights/ai-fuels-the-future-of-advanced-packaging/