 |
. |
Trong khoảng một, hai năm gần đây, các fan hâm mộ của những concert đình đám thường xuyên cháy vé, có một cách sẵn chỗ "miễn phí", đó là dùng những dịch vụ mới của ngân hàng. Chẳng hạn, nếu mở và kích hoạt thẻ tín dụng ngân hàng VIB sẽ có cơ hội nhận vé "Anh trai Say Hi" hay nếu bật tính năng sinh lời tự động trên app ngân hàng Techcombank thì có thể tham gia vòng quay may mắn giành một tấm vé "Anh trai vượt ngàn chông gai"
Những chiến dịch marketing khôn kéo này, theo đánh giá của Ths. Đinh Phương Hoa, giảng viên tại Khoa Quản trị Kinh doanh, trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) thì "không tự nhiên mà có, có thể họ đã lên kế hoạch từ lâu rồi, và để làm được điều đó thì cần có sự học hỏi". Và sự đa dạng tiếng nói trong hội đồng quản trị có thể là một trong những yếu tố đem đến sự học hỏi và đổi mới này.
Một nghiên cứu do Ths. Đinh Phương Hoa và các cộng sự thực hiện và đăng tải trên tạp chí Procedia Computer Science, đã cho thấy những yếu tố ngoài chuyên môn của HĐQT ảnh hưởng đáng kể đến kết quả hoạt động của các ngân hàng như thế nào.
Chi tiết nhỏ - tác động lớn
Hội đồng quản trị (HĐQT) là nhóm cao nhất chịu trách nhiệm quản lý và vận hành doanh nghiệp, chỉ sau Đại hội đồng Cổ đông. Những thành viên của HĐQT là những người sẽ gắn bó lâu dài và "cầm cân nảy mực", đưa ra những quyết sách, chiến lược lớn cho doanh nghiệp. Theo Luật Doanh nghiệp Việt Nam 2020, HĐQT phải gồm ba nhóm chính là thành viên điều hành - là người trong nội bộ công ty, trực tiếp tham gia điều hành doanh nghiệp; thành viên không điều hành - có thể là cổ đông hoặc người đại diện phần vốn góp vào công ty, không trực tiếp tham gia vận hành mà chỉ giám sát, phản biện các chính sách; và thành viên độc lập - người không có lợi ích đáng kể liên quan đến công ty, có vai trò trung lập trong đánh giá các chính sách, chiến lược, đặc biệt là bảo vệ quyền lợi của những cổ đông nhỏ lẻ. Với những công ty đại chúng, tỷ lệ thành viên độc lập phải chiếm ít nhất ⅓ trong HĐQT.
Tại Việt Nam, các ngân hàng dần được tự nhân hóa vào năm 2007 nhằm tăng khả năng thu hút vốn đầu tư và khả năng cạnh tranh cho các ngân hàng. Đi kèm với đó, vai trò của quản trị doanh nghiệp cũng ngày càng trở nên quan trọng, trong cả kết quả kinh doanh, lẫn niềm tin của nhà đầu tư đối với ngân hàng. Tuy nhiên trên thực tế, chủ đề này vẫn ít nhận được sự quan tâm hay đầu tư về nghiên cứu. Chẳng hạn, rất ít doanh nghiệp duy trì được tỷ lệ thành viên theo đúng luật định, "và nếu làm được thì lại có vấn đề là thành viên đó không hoàn toàn độc lập, là anh chị em, người thân hoặc người đã cùng làm việc lâu năm rồi"- Ths. Đinh Phương Hoa nhận xét.
Nghiên cứu sử dụng hai số đo để đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng đó là ROA - tỷ suất sinh lời trên sàn chứng khoán và Tobin’Q - một chỉ số thể hiện niềm tin của thị trường vào công ty. Tobin’Q cao thường được coi là một dấu hiệu tích cực thể hiện doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh bền vững và có cơ hội phát hành cổ phiếu để huy động vốn với giá tốt.
Kết quả cho thấy, sự đa dạng giới tính trong HĐQT có tác động tích cực toàn diện tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp . Sự hiện diện của các thành viên nữ trong hội đồng có thể giúp tăng thêm 3,4 điểm ROA và 1,9 điểm Tobin’Q.
Tỷ lệ thành viên độc lập cũng là một trong những yếu tố, dù được ít người để ý tới nhưng có tác động tích cực, tăng thêm một thành viên độc lập sẽ giúp ROA cải thiện 2,2 điểm. Bên cạnh đó, sự đa dạng quốc tịch của các thành viên trong HĐQT có thể giúp Tobin’s Q tăng khoảng 4 điểm. Nói về những kết quả này, Ths. Đinh Phương Hoa nhận xét rằng: "Đây là những tác động lớn. Chẳng hạn hiện nay, nhiều thành viên HĐQT hoặc phó chủ tịch HĐQT tại các NH TMCP là người nước ngoài. Họ thường là những người làm việc cho các ngân hàng hay công ty tài chính lớn trên thế giới. Sự tham gia của họ sẽ có ý nghĩa rất lớn trong việc định hình hoạt động tương lai của ngân hàng".
Đáng chú ý ở nghiên cứu là khoảng cách tuổi tác của HĐQT và CEO trong ngân hàng có thể giúp mang lại lợi nhuận cao hơn nhưng cũng đồng thời làm tăng khả năng xung đột giữa HĐQT và CEO - những người đại diện cho ban điều hành. Ths. Đinh Phương Hoa nói. "Tuổi tác nếu càng chênh lệch thì khoảng cách để hiểu nhau càng lớn, nhưng sẽ có cơ hội thúc đẩy sự sáng tạo" và đánh giá rằng: "Đây là biến thú vị nhất của nghiên cứu này. Những người thuộc HĐQT sẽ phải cân nhắc xem họ cần những người trẻ và tài giỏi hay những người cùng quan điểm và hiểu mình hơn - vì để cùng quan điểm và hiểu nhau thì thường sẽ cùng thế hệ với nhau".
Tìm điểm cân bằng giữa HĐQT và CEO
Những kết quả từ nghiên cứu của Ths. Đinh Phương Hoa đã cho thấy một cách tiếp cận mới để các doanh nghiệp cải thiện hiệu quả hoạt động của mình. Sự đa dạng hóa về thành phần hội đồng quản trị không chỉ có ý nghĩa về mặt hình thức, mà thực sự có ý nghĩa tới sức sống của doanh nghiệp.
Nó cho thấy các ngân hàng cần cân nhắc một cách nghiêm túc việc đa dạng hóa giới tính, quốc tịch và tuân thủ quy định về tỷ lệ thành viên độc lập trong HĐQT, chứ không phải chỉ để "đối phó" như hiện nay. Thậm chí, để đảm bảo việc lựa chọn các thành viên độc lập một cách thực chất, các ngân hàng nên ban hành quy định cụ thể về việc này chủ động làm rõ nhiệm vụ và quyền hạn của thành viên độc lập trong điều lệ và quy chế nội bộ. Ngân hàng cũng có thể tăng cường kiểm soát tính độc lập của các thành viên bằng cách định kỳ thuê tư vấn hoặc kiểm toán viên bên ngoài để đánh giá mức độ độc lập của họ.
Nghiên cứu cũng cho rằng, các ngân hàng có thể áp dụng thang tuổi theo giai đoạn của Levinson để điều chỉnh khoảng cách tuổi tác giữa các nhà quản lý và lãnh đạo một cách phù hợp. Thang tuổi theo giai đoạn của Levinson chỉ ra rằng, mỗi giai đoạn ứng với mỗi độ tuổi,các cá nhân sẽ có những đặc điểm và nhận thức khác nhau. Ví dụ, giai đoạn trưởng thành giữa (từ 45 đến 60 tuổi), theo thang này, là độ tuổi phù hợp cho các vị trí cấp cao vì các cá nhân đã tích lũy được kinh nghiệm nghề nghiệp phong phú, đạt được sự ổn định về cảm xúc và quản lý rủi ro. Do vậy, xem xét khoảng cách tuổi theo mô hình Levinson giúp doanh nghiệp cân nhắc chọn đội ngũ quản trị phù hợp, có thể cộng tác hiệu quả, bổ trợ kinh nghiệm và tư duy cho nhau.
Cân bằng tác động của biến khoảng cách tuổi tác giữa HĐQT và CEO còn đòi hỏi sự thay đổi nhận thức của HĐQT và ban điều hành. Xét cho cùng, "HĐQT là những người làm chủ doanh nghiệp, còn những người trong ban điều hành, là những người được thuê về để làm cho doanh nghiệp. Giữa họ sẽ có những xung đột về lợi ích khi hoạt động. Chính vì vậy HĐQT cần phải minh bạch và công bằng để có được sự gắn bó, cống hiến từ ban điều hành"- Ths. Đinh Phương Hoa cho biết.
Chị cũng nói thêm: "Ban điều hành thường muốn xây dựng và vận hành được bộ máy trôi chảy trong doanh nghiệp. Lợi ích "người chủ" hướng tới thường là lợi nhuận, mức độ phát triển và vươn xa của công ty. Để làm được điều đó, họ cần ban điều hành giúp họ xây dựng và vận hành một bộ máy hiệu quả, không chỉ thông qua tiền lương, mà còn cần qua các đãi ngộ khác, chẳng hạn như cơ hội thăng tiến."
Tham khảo:
Bài đăng KH&PT số 1356 (số 32/2025)
Ánh Dương