Trong thế giới khởi nghiệp, nơi hầu hết mô hình kinh doanh đều hướng đến tăng trưởng nhanh và lợi nhuận lớn, có một nhóm rất khác biệt: những startup tìm cách gìn giữ thiên nhiên. Họ cứu những đàn ong đang biến mất khỏi đồng ruộng, phục hồi những rạn san hô trắng xóa ngoài biển, hay ngăn sự tàn lụi của các khu rừng nhiệt đới.
Công việc của họ mang tính sống còn với hành tinh; nhưng nghịch lý ở chỗ, họ lại gọi được rất ít vốn.
Nghiên cứu mang tên "Biodiversity Entrepreneurship" được công bố cuối năm nay trên Review of Finance đã lần đầu tiên phác họa toàn diện hệ sinh thái khởi nghiệp trong lĩnh vực đa dạng sinh học bằng cách phân tích 630 startup trên toàn cầu. Kết quả cho thấy những doanh nghiệp này gọi được số vốn thấp bất ngờ: giá trị trung bình một thương vụ chỉ khoảng 3,2 triệu USD, chưa bằng một nửa so với doanh nghiệp tương tự ở lĩnh vực khác. Nguyên nhân sâu xa nằm ở chính bản chất của công việc họ làm: thay vì khai thác tài nguyên để tạo giá trị kinh tế, họ bảo tồn và phục hồi nó. Giá trị đó khó đo đếm, khó chuẩn hóa và không tạo ra dòng tiền nhanh - những điều mà các nhà đầu tư mạo hiểm truyền thống thường coi trọng.
Tuy gọi được ít tiền hơn, các startup bảo tồn thiên nhiên lại thu hút được một nhóm nhà đầu tư đa dạng hơn so với lĩnh vực công nghệ thông thường. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các quỹ mạo hiểm truyền thống, họ nhận được nhiều hỗ trợ từ các quỹ tác động xã hội, quỹ ưu tiên ESG, các cơ quan chính phủ và các chương trình đổi mới sáng tạo. Gần một nửa số thương vụ có sự tham gia của nguồn vốn công - một tỷ lệ hiếm thấy trong thế giới khởi nghiệp.
Nghiên cứu cũng cho thấy không phải nhóm startup nào trong lĩnh vực đa dạng sinh học cũng có cơ hội tiếp cận vốn như nhau. Các doanh nghiệp phục hồi rừng và các nhóm hoạt động trong nhiều hệ sinh thái cùng lúc - chẳng hạn cung cấp dữ liệu, giải pháp quan trắc hay nền tảng theo dõi môi trường - lại nhận nhiều vốn nhất. Những đơn vị làm việc với động vật hoặc nông nghiệp thường gặp khó khăn hơn, dù đây lại là những lĩnh vực trực tiếp liên quan đến sinh kế và an ninh lương thực.
Theo Andrew Karolyi, Hiệu trưởng Trường Kinh doanh Cornell SC Johnson và là tác giả chính của nghiên cứu, một phát hiện đáng chú ý đó là khoảng 38% các công ty này có tài khoản X (Twitter) đang hoạt động, và các công ty này đã huy động được nguồn vốn nhiều hơn đáng kể. Các nhà nghiên cứu cho rằng mạng xã hội đã đóng vai trò như chiếc loa phóng thanh: nó giúp các startup kể câu chuyện của mình, giải thích mô hình kinh doanh vốn phức tạp, và thu hẹp khoảng cách thông tin giữa họ với những nhà đầu tư vốn chưa thật sự hiểu giá trị của đa dạng sinh học. Sau khi nền tảng tăng độ dài bài viết, khả năng gọi vốn của các startup này còn tăng mạnh hơn, một minh chứng cho tầm quan trọng của giao tiếp và minh bạch trong lĩnh vực này.
Dù còn nhỏ bé, lĩnh vực này đang tăng trưởng nhanh. Số lượng startup về đa dạng sinh học gia tăng mạnh sau năm 2017 và bùng nổ trong những năm gần đây khi thế giới ngày càng quan tâm tới sự mất mát của hệ sinh thái và những rủi ro mà nó mang lại. Nhưng để những startup bảo tồn thực sự phát huy vai trò, ông Karolyi cho rằng cần có những mô hình tài chính mới, như kết hợp vốn tư nhân với vốn công, có cơ chế chia sẻ rủi ro, cùng các hệ thống đo lường tác động rõ ràng và đáng tin cậy hơn. Bởi lẽ, bảo tồn thiên nhiên không phải là cuộc đua ngắn hạn. Nó đòi hỏi sự kiên nhẫn, hiểu biết và một hệ sinh thái tài trợ sẵn sàng đầu tư vào những điều có giá trị lâu dài.
Bài đăng KH&PT số 1374 (số 50/2025)
Anh Thư