 |
Hình ảnh tại phiên thảo luận. |
Ba diễn giả chính của phiên thảo luận là ông Albert Antoine, đồng sáng lập & CEO Avaiga, chuyên gia tư vấn AI và chuyển đổi số; ông Đặng Hải Anh, Giám đốc Công nghệ PNJ, người dẫn dắt ứng dụng AI trong ngành bán lẻ trang sức; và ông Nguyễn Hòa Bình (Shark Bình), nhà sáng lập NextTech, đơn vị cung cấp giải pháp AI thực tiễn cho doanh nghiệp Việt Nam và quốc tế. Câu hỏi trung tâm được BTV Bung Trần của Khoa học Phát triển đặt ra cho các diễn giả là: "Ai làm chủ AI?".
Trong bối cảnh AI được McKinsey dự báo có thể đóng góp thêm 2.600 - 4.400 tỷ USD mỗi năm cho GDP toàn cầu, Việt Nam, với dân số trẻ và tỷ lệ thâm nhập internet hơn 70%, đang đứng trước những cơ hội lớn. Tuy nhiên, theo IBM, chỉ 15% doanh nghiệp Việt Nam ứng dụng AI, so với 35% toàn cầu, tạo ra cả thách thức và cơ hội.
AI là công cụ, không phải đồ chơi: Dữ liệu là linh hồn
Ông Nguyễn Hòa Bình đã mô tả bản chất của AI một cách dễ hiểu là một "máy trộn dữ liệu". Ông nhấn mạnh rằng tất cả các mô hình và ứng dụng AI hiện nay hoạt động như một phiên bản cao cấp của máy tìm kiếm, chắt lọc và tổng hợp thông tin tốt nhất từ tri thức loài người. Từ đó, Shark Bình khẳng định: "Dữ liệu chính là linh hồn của AI và ai làm chủ dữ liệu thì người đấy sẽ làm chủ AI". Ông cũng kêu gọi các doanh nghiệp, đặc biệt là SME, hãy giữ dữ liệu của mình "như con ngươi của đôi mắt".
Về hệ sinh thái AI, Shark Bình phân loại thành năm yếu tố ("ngũ hành") bao gồm: hạ tầng (infrastructure), mô hình (model), ứng dụng (application), đào tạo (training) và người sử dụng cuối (end-user). Ông cho rằng các công ty lớn thường thống trị hạ tầng và mô hình, còn cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam nằm ở tầng ứng dụng, đào tạo và vai trò người sử dụng AI.
Ông Albert Antoine cũng chia sẻ quan điểm tương tự, nhấn mạnh rằng AI là một công cụ chứ không phải là đồ chơi. Ông phê phán việc "thần thánh hóa AI" và cảnh báo doanh nghiệp dễ bị "ô nhiễm" bởi những người bán AI, vẽ ra bức tranh đẹp nhưng không thực tế. Điều quan trọng là phải hiểu rõ chiến lược và mục tiêu của mình trước khi đi "shopping" các giải pháp AI phù hợp.
Làm chủ chính mình để làm chủ AI
Khi được hỏi về việc "Ai làm chủ AI?", ông Albert Antoine đưa ra một góc nhìn sâu sắc: "Người làm chủ AI là cái người mà có hết data. Người làm chủ AI là người có thể làm chủ chính mình". Để làm chủ chính mình, có hai nguyên tắc cơ bản: thứ nhất là sàng lọc những thông tin muốn chia sẻ với người khác và thế giới, và thứ hai là hiểu cách AI vận hành để không bị thao túng. Ông đưa ví dụ về "dynamic pricing" (các hãng bay dùng AI để nhận biết việc mình cần mua vé nên giá vé sẽ tự tăng) trong ngành du lịch để minh họa cách AI theo dõi hành vi và điều chỉnh giá, cho thấy sự cần thiết của việc hiểu biết công nghệ để bảo vệ quyền lợi cá nhân.
Ông Albert cũng khuyến nghị các doanh nghiệp "start early" (bắt đầu sớm) với AI. Việc này không có nghĩa là phóng thẳng lên cấp độ cao nhất mà là bắt đầu từ những dự án nhỏ (POC), chấp nhận vấp ngã để học hỏi và tích lũy kinh nghiệm, dần dần phát triển năng lực số và năng lực lãnh đạo để trở thành "digital masters". Đồng thời, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của tư duy phản biện và trách nhiệm khi sử dụng AI.
Thách thức và giải pháp cho doanh nghiệp
Ông Đặng Hải Anh từ PNJ đồng tình với quan điểm cần hiểu rõ bản chất AI và tác động chiến lược của nó đối với doanh nghiệp. Ông cảnh báo hai con đường chắc chắn dẫn đến thất bại: chạy theo trào lưu (FOMO) hoặc quá bảo thủ. Với các doanh nghiệp không chuyên về công nghệ (non-tech), ông khuyến nghị nên tập trung vào tầng ứng dụng AI thay vì đi sâu vào chuỗi giá trị như nền tảng hoặc mô hình.
PNJ đã phải đối mặt với tâm lý e ngại của nhân viên, đặc biệt là nhóm cửa hàng, về việc AI có thể thay thế công việc của họ. Để giải quyết, PNJ liên tục đào tạo, giúp nhân viên nhận thức rằng AI không thay thế con người mà tăng cường năng suất, giải phóng thời gian để họ nghiên cứu sản phẩm, khách hàng và nâng cao kỹ năng (upskill), từ đó không còn chống đối mà đón nhận và thậm chí yêu thích AI. PNJ coi AI là nền tảng để chuyển từ bán sản phẩm sang kinh doanh trải nghiệm, và CEO cần là người đứng tên cho mục tiêu này, gắn AI vào P&L (Báo cáo lãi lỗ) của công ty.
Về rủi ro, ông Albert Antoine chỉ ra rằng nhiều dự án AI có POC (Proof of Concept) rất đẹp nhưng lại "chết yểu" khi nhân rộng vì thiếu liên kết với chiến lược công ty, không có quy trình tiến hóa AI và quan trọng nhất là thiếu văn hóa dữ liệu. Ông nhấn mạnh cần coi AI là một chiến lược dài hạn, tập trung vào dữ liệu và quy trình để tạo ra lợi thế cạnh tranh khó sao chép.
Shark Bình cũng chia sẻ giải pháp về bảo mật dữ liệu, khuyến nghị doanh nghiệp nên dùng AI on-premise (tại chỗ) hoặc mã hóa dữ liệu end-to-end. NextTech đã triển khai giải pháp này cho hơn 500 SME, giúp đảm bảo an toàn dữ liệu mà vẫn dễ dàng tích hợp. Ông cũng nhấn mạnh doanh nghiệp Việt cần coi AI như một loại hạ tầng quốc gia, bắt đầu nhỏ, đo lường ROI (lợi tức đầu tư) và mở rộng khi có kết quả thực tế.
Phiên thảo luận kết thúc với ba từ khóa do các diễn giả đưa ra khi được hỏi về mindset cần có để làm chủ AI: "sáng suốt" từ ông Albert Antoine, "tầm nhìn" từ ông Đặng Hải Anh, và "tôi" từ ông Nguyễn Hòa Bình. Tổng kết lại, như lời người điều phối: "Tôi có một tầm nhìn và đủ sáng suốt thì tôi sẽ làm chủ AI".
Bài đăng KH&PT số 1361 (số 37/2025)
Bung Trần