Trước đây, nhiều tổ chức châu Âu thường tránh các nghiên cứu "lưỡng dụng" (nghiên cứu có thể ứng dụng trong cả dân sự lẫn quân sự), nhưng những diễn biến khó lường như xung đột ở Ukraine, các động thái của Tổng thống Donald Trump... khiến cho các lãnh đạo EU đang tìm cách tăng cường năng lực quốc phòng của khối, và cân nhắc tới hàng tỷ euro vốn hiện đang dành cho khoa học dân sự.
Một bước ngoặt đáng chú ý diễn ra vào tháng bảy vừa rồi khi Ủy ban châu Âu công bố đề xuất cho giai đoạn tiếp theo của Horizon Europe- chương trình tài trợ khoa học chủ chốt của EU. Khác với 40 năm trước, chương trình 7 năm mới (dự kiến bắt đầu năm 2028 với ngân sách đề xuất 175 tỷ euro) sẽ cho phép tài trợ cho nghiên cứu có cả ứng dụng dân sự và quân sự. Điều này khác với truyền thống trước đây là chương trình chỉ tài trợ nghiên cứu dân sự, loại trừ bất kỳ dự án nào có mục đích quốc phòng.
 |
EU cởi mở hơn với các nghiên cứu "lưỡng dụng". Ảnh minh hoạ: science.org |
Ngoài ra, theo Mattias Björnmalm - Tổng thư ký CESAER, một tổ chức đại diện các trường đại học khoa học và công nghệ châu Âu thì vào năm ngoái Ủy ban châu Âu từng đề xuất cho phép một phần của Horizon Europe là Hội đồng Đổi mới châu Âu (EIC) tài trợ công nghệ lưỡng dụng. Với ngân sách 10 tỷ Euro, EIC hỗ trợ startup và nghiên cứu rủi ro cao, tiềm năng lớn. Nếu được Nghị viện châu Âu phê duyệt, toàn bộ Horizon Europe, kể cả các khoản tài trợ khoa học cơ bản từ Hội đồng Nghiên cứu châu Âu, sẽ mở cửa cho dự án lưỡng dụng.
Tuy nhiên, một số nhà khoa học lo ngại rằng tập trung vào nghiên cứu quân sự sẽ kéo theo các biện pháp an ninh chặt chẽ hơn, có thể ảnh hưởng đến tự do học thuật. Ví dụ, 21 "quốc gia liên kết" tham gia Horizon Europe nhưng không phải thành viên EU có thể bị loại khỏi một số chương trình vì lý do an ninh hoặc chính trị.
Nguồn: science.org
Tin đăng KH&PT số 1358 (số 34/2025)
Ánh Dương và nhóm tác giả lược dịch