 |
Trong đơn đề xuất cho chương trình Horizon Europe, ứng viên chính là những người tự quyết định dự án của mình sẽ tạo ra tác động gì và đạt được bằng cách nào. Ảnh: Manjurul Haque/Alamy |
Ủy ban châu Âu mới đây đã công bố bản dự thảo giới thiệu chung cho chương trình làm việc hai năm tới (2026-2027) của Horizon Europe. Các chủ đề được thiết kế với nhiều điểm khác biệt nhằm thu hút những nhân tố mới nộp đơn tham gia.
Những "nhân tố mới" mà Ủy ban châu Âu muốn thu hút gồm doanh nghiệp nhỏ và vừa, start-up, các công ty đang tăng trưởng nhanh, tổ chức xã hội dân sự và cả các cơ quan hành chính quy mô nhỏ.
Họ đã thiết kế riêng một loạt chủ đề mới để "mở cửa" cho những nhân tố này. Điển hình là các lời gọi mở theo cơ chế "tăng tốc cho nghiên cứu và đổi mới" - hỗ trợ phát triển các công nghệ và ý tưởng mới. Ủy ban không giới hạn nội dung nộp: ứng viên chính là những người tự quyết định dự án của mình sẽ tạo ra tác động gì và đạt được bằng cách nào. Nhờ vậy, những người lần đầu nộp đơn vào chương trình có thể viết đơn nộp dễ dàng hơn.
Ví dụ, một đợt tuyển chọn dự án trị giá 20 triệu Euro sẽ tài trợ tám dự án công nghệ, miễn là chúng đáp ứng chủ đề với một trong các chương trình hợp tác của Horizon như "Sản xuất tại châu Âu" (Made in Europe), "Thép sạch" (Clean Steel), "Vật liệu tiên tiến cho EU" (Innovative Advanced Materials for the EU) hoặc "Dệt may của Tương lai" (Textiles for the Future) v.v. Một đợt tuyển chọn khác trị giá 15 triệu euro sẽ hướng tới đổi mới trong ngành hóa chất. Ngoài ra, sẽ có thêm các đợt tài trợ triển khai theo cơ chế "tài trợ dây chuyền" - tức là nguồn tiền từ Horizon sẽ được phân bổ dần xuống những hoạt động nhỏ hơn.
Ủy ban chiến lược của Horizon Europe đã thông qua phần giới thiệu chung, bao gồm tất cả những thay đổi này, vào đầu tháng 11; và họ dự kiến sẽ công bố chính thức cùng các chương trình làm việc khác trong vài tuần tới. Đây là những tài liệu sẽ định hình chủ đề và ngân sách cho hai năm cuối của chương trình nghiên cứu trị giá 93,5 tỷ Euro của EU.
Đề bài rộng hơn
Ủy ban châu Âu đã cam kết rằng bộ chương trình làm việc cuối cùng này sẽ ngắn gọn và bớt cứng nhắc hơn so với các phiên bản trước, nhằm tăng tính linh hoạt và mức độ mở của Horizon Europe.
Cụm 2 - cụm trụ cột bao gồm các dự án hợp tác lớn - sẽ giảm 35% số lượng chủ đề so với giai đoạn 2023-2024. Tuy nhiên, mỗi chủ đề sẽ rộng hơn và tài trợ nhiều dự án hơn. Họ cũng giảm một nửa số lượng chủ đề chỉ tài trợ một dự án.
Cách làm này nhằm tập trung nguồn lực vào những chủ đề lớn có sức nặng, thay vì đầu tư dàn trải. Trước đây, nhiều chuyên gia đã bày tỏ ý kiến rằng Ủy ban châu Âu chia nhỏ kinh phí quá mức và thiết kế đề bài theo hướng chi li, "cầm tay chỉ việc", biến nhiều dự án thành bài tập "điền vào chỗ trống đã cho sẵn" hơn là nghiên cứu thực sự.
Ủy ban cũng sẽ tăng số đợt tuyển chọn dự án thành hai vòng. Ở vòng đầu, ứng viên chỉ nộp bản tóm tắt dài khoảng 10 trang; những hồ sơ yếu sẽ bị loại sớm. Chỉ những hồ sơ tốt nhất mới được mời nộp bản đề xuất đầy đủ. Trong hai năm tới sẽ có 41 chủ đề áp dụng quy trình xét chọn hai vòng.
Để tránh trường hợp thiên vị, Ủy ban dự định chấm ẩn danh các bản tóm tắt, tức là không cho giám khảo biết ai nộp hồ sơ. Gần đây họ đã bắt đầu thử nghiệm cách chấm này để kiểm chứng mức độ hiệu quả.
Đơn giản hóa hồ sơ ứng tuyển
Trong hai năm cuối, Ủy ban châu Âu sẽ cập nhật mẫu hồ sơ tiêu chuẩn, đơn giản hóa phần trình bày tác động dự kiến và cách thức triển khai.
Hạn mức độ dài hồ sơ cũng sẽ được siết lại: hồ sơ đầy đủ cho dự án nghiên cứu - đổi mới giảm từ 45 xuống 40 trang; dự án điều phối - hỗ trợ giảm từ 30 xuống 25 trang. Với các dự án áp dụng cơ chế tài trợ theo gói (lump sum - tức nhận tiền trọn gói mà không phải kê khai từng khoản chi), mức tối đa cho độ dài hồ sơ cũng giảm tương ứng, từ 50 xuống 45 trang đối với hầu hết dự án, và từ 33 xuống 28 trang đối với dự án điều phối - hỗ trợ.
Song song đó, Ủy ban sẽ đẩy mạnh áp dụng cơ chế tài trợ theo gói - chiếm khoảng 50% ngân sách, nhất là với các tài trợ dưới 10 triệu Euro. Phần còn lại vẫn phải tuân theo cách tài trợ cũ dựa trên chi phí thực tế, yêu cầu đơn vị nhận tài trợ giữ đầy đủ hóa đơn và báo cáo chi tiết từng khoản chi.
Những chương trình mới
Không chỉ thay đổi thủ tục nộp, Ủy ban cũng mở rộng nội dung chương trình Horizon Europe.
Họ sẽ tích hợp kế hoạch tăng trưởng ngành công nghiệp xanh của EU vào chương trình nghiên cứu. Trong đó có một sáng kiến trị giá 600 triệu euro để hỗ trợ các công nghệ sạch đã hoàn tất quá trình nghiên cứu và sẵn sàng đưa vào triển khai.
Ngoài ra, có một chương trình khác trị giá 100 triệu Euro nhằm xây dựng RAISE (Tài nguyên cho Khoa học AI ở châu Âu) - một viện nghiên cứu ảo có nhiệm vụ thực hiện cam kết của Ủy ban là tạo ra một tổ chức nghiên cứu AI có mô hình giống như Tổ chức Nghiên cứu Hạt nhân châu Âu (CERN). Tổ chức này sẽ giúp các nhà khoa học tăng tốc nghiên cứu phát triển công cụ trí tuệ nhân tạo.
Chương trình thí điểm Choose Europe - hướng tới cung cấp cơ hội việc làm dài hạn cho nhà nghiên cứu để giữ chân họ lại EU - sẽ được nâng cấp thành chương trình tài trợ hoàn chỉnh, với ngân sách 50 triệu euro. Sáng kiến này, thử nghiệm từ 2025, liên kết với Quỹ tài trợ Marie Skłodowska-Curie, chuyên hỗ trợ đào tạo các nhà khoa học tại các trường đại học và viện nghiên cứu.
Cuối cùng, Ủy ban sẽ ra mắt thêm một chương trình hợp tác mới về chuyển đổi xã hội và tăng cường khả năng chống chịu. Nhóm này sẽ tập trung vào khoa học xã hội - nhân văn, nghiên cứu tương lai việc làm, hiện đại hóa hệ thống an sinh, dịch vụ thiết yếu, giáo dục - kỹ năng và quá trình chuyển đổi công bằng hướng tới trung hòa carbon.
Hiện tại, Ủy ban chiến lược đã phê duyệt một số phần nội dung về y tế; khí hậu, năng lượng, giao thông; lương thực, kinh tế sinh học, tài nguyên thiên nhiên, nông nghiệp và môi trường v.v. Họ dự kiến sẽ hoàn tất toàn bộ chương trình làm việc Horizon Europe cho hai năm cuối trong vài tuần tới.
Theo Science | Business
Bài đăng KH&PT số 1371 (số 47/2025)
Hà Trang dịch