Bão giá chip nhớ đang càn quét thị trường thiết bị điện tử tiêu dùng. Chẳng hạn, nếu muốn sở hữu mẫu laptop Surface Pro thế hệ mới nhất của Microsoft, khách hàng sẽ phải bỏ ra ít nhất 1.599 USD (khoảng 40,6 triệu đồng) cho phiên bản cấu hình thấp nhất. Mức giá khởi điểm này đã cao hơn tới 600 USD so với phiên bản trước đó.
Máy chơi game như Sony PS5 Pro tăng từ 750 USD lên 900 USD hồi tháng 4. Tương tự, những game thủ đang chờ đón máy chơi game Nintendo Switch 2 để trải nghiệm tựa game "Legends of Zelda" mới cũng sẽ phải chuẩn bị sẵn hầu bao. Phiên bản này dự kiến có giá 499 USD, sau khi Nintendo điều chỉnh tăng thêm 50 USD vào tháng 5.
Mới đây, The Wall Street Journal đưa tin Apple đang lên kế hoạch tăng giá các sản phẩm của mình do chi phí chip nhớ leo thang. Giám đốc điều hành Apple, ông Tim Cook, cho biết công ty đã nỗ lực duy trì mức giá ổn định cho khách hàng trước đà tăng giá linh kiện, nhưng hiện tại việc bù đắp chi phí đã không còn khả thi. Giới phân tích dự báo chiếc iPhone 18 Pro ra mắt vào tháng 9 tới có thể chạm mốc 1.299 USD.
"Nguồn cung bị hạn chế đúng vào thời điểm nhu cầu mua sắm thiết bị của người dùng tăng cao, trong khi các nhà sản xuất chip liên tục áp đặt các mức tăng giá rất lớn lên chúng tôi", ông Tim Cook cho hay.
Trước đó, vào tháng 3, ông Indong Kim, Phó chủ tịch phụ trách kinh doanh và tiếp thị chip nhớ của Samsung, cũng thừa nhận trong một bài phỏng vấn rằng tình trạng khan hàng đã lan từ nhóm sản phẩm này sang nhóm sản phẩm khác mấy năm qua.
Vì sao chip nhớ lại quan trọng?
Ngành công nghiệp sản xuất chip nhớ đang rơi vào tình trạng quá tải nghiêm trọng và không thể đáp ứng đủ nhu cầu thị trường. Ông Demis Hassabis, người đứng đầu Google DeepMind, thậm chí đã gọi cuộc khủng hoảng chip nhớ hiện tại là "điểm nghẽn" của toàn ngành công nghiệp.
Mẫu chip nhớ do Samsung sản xuất gắn trên một bo mạch. Ảnh: Samsung
Tình hình căng thẳng đến mức tại cuộc họp báo cáo kết quả kinh doanh cuối tháng 1/2026, Giám đốc điều hành Tesla Elon Musk phải thốt lên rằng công ty cần xây dựng một cơ sở sản xuất bán dẫn quy mô lớn, bao gồm cả khâu tự sản xuất chip nhớ, nhằm đón đầu nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong 3-4 năm tới. Ông Musk cho biết các đối tác hiện tại đều không thể đáp ứng được sản lượng chip khổng lồ mà Tesla yêu cầu.
Dù vậy, kế hoạch này khó có thể thành hiện thực trong một sớm một chiều. Việc sản xuất các dòng chip nhớ chuyên dụng cho AI đòi hỏi những kỹ thuật chuyên sâu mà hiện chỉ có ba ông lớn là SK Hynix, Samsung Electronics (Hàn Quốc) và Micron Technology (Mỹ) mới đủ năng lực triển khai.
Chip nhớ là linh kiện thiết yếu của hệ thống máy tính hiện đại. Dù không trực tiếp thực hiện các phép tính, chúng có nhiệm vụ lưu trữ và truyền dữ liệu đến bộ vi xử lý trung tâm (CPU) - vốn được coi là "bộ não" của thiết bị. Các loại chip này được tích hợp sâu trong điện thoại thông minh, máy chơi game, ô tô, thiết bị điện tử gia dụng và ngày càng được dùng nhiều tại các trung tâm dữ liệu AI.
Nếu không có chip nhớ, các hệ thống kỹ thuật số sẽ lập tức bị tê liệt. Các ứng dụng và chương trình máy tính sẽ mất rất nhiều thời gian để khởi động, video liên tục gặp hiện tượng giật lag, và người dùng cũng không thể nhận được những phản hồi nhanh nhạy từ các trợ lý ảo như Siri hay Alexa.
Trong nhiều thập kỷ qua, máy tính chủ yếu phụ thuộc vào hai loại bộ nhớ chính. Đầu tiên là NAND, một dạng bộ nhớ flash có khả năng lưu trữ dữ liệu ngay cả khi thiết bị đã tắt nguồn. Loại bộ nhớ này được ứng dụng để lưu trữ dữ liệu dài hạn trong các sản phẩm như ổ cứng thể rắn (SSD) và thẻ nhớ USB.
Loại thứ hai là DRAM (bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên động), loại bộ nhớ làm việc phổ biến nhất trên máy tính hiện nay. DRAM đảm nhận vai trò lưu trữ tạm thời các dữ liệu mà CPU đang xử lý tích cực. Trên máy tính cá nhân, DRAM thường được thiết kế dưới dạng các thanh mô-đun có thể tháo rời và cắm trực tiếp vào bo mạch chủ.
Làn sóng AI bùng nổ đã thúc đẩy một công nghệ đóng gói chip DRAM hoàn toàn mới, được gọi là bộ nhớ băng thông cao (HBM). Công nghệ này sử dụng kỹ thuật xếp chồng nhiều tấm bán dẫn chip nhớ (memory die - các phiến silicon mỏng dùng để lưu trữ dữ liệu) theo chiều dọc và đặt chúng ở vị trí sát cạnh bộ vi xử lý. Quy trình này giúp tăng tốc độ truyền tải dữ liệu một cách vượt trội so với các loại bộ nhớ truyền thống.
Sản phẩm HBM4 của SK Hynix, công ty cho biết bộ nhớ này dành cho trí tuệ nhân tạo hiệu năng cực cao. Ảnh: SK Hynix
Tốc độ vượt trội là yếu tố quyết định đối với các hệ thống AI, bởi luồng dữ liệu khổng lồ bắt buộc phải được luân chuyển liên tục. Bằng cách rút ngắn thời gian truyền tải, HBM giúp các mô hình AI tải và xử lý dữ liệu nhanh hơn, biến loại linh kiện này trở thành một trong những mặt hàng được săn đón nhất trong chuỗi cung ứng AI toàn cầu.
Mặc dù đã có một số bên muốn tự xây dựng nhà máy sản xuất chip nhớ, nhưng sẽ cần rất nhiều thời gian, công sức và tiền bạc để làm được. Chỉ riêng quy trình sản xuất hàng loạt chip HBM đã cực kỳ phức tạp. Chúng được chế tạo bằng cách xếp chồng nhiều phiến bán dẫn chip nhớ với độ chính xác ở cấp độ vi mô, trong đó mỗi phiến đều mỏng hơn một sợi tóc người. Chỉ một lỗi nhỏ duy nhất cũng có thể làm hỏng toàn bộ cấu trúc xếp chồng này.
Ảnh hưởng từ làn sóng AI
Khi các mô hình AI ngày càng mở rộng quy mô và trở nên phức tạp hơn, các hệ thống máy chủ mới đang được thiết kế với dung lượng HBM vượt trội so với các thế hệ trước. Đồng thời, các hệ thống này cũng đòi hỏi lượng DRAM và bộ nhớ NAND truyền thống lớn hơn để xử lý dữ liệu huấn luyện và hỗ trợ các tác vụ điện toán đám mây.
Theo số liệu từ Bloomberg Intelligence, nhu cầu sử dụng DRAM của các trung tâm dữ liệu đã tăng mạnh, chiếm khoảng 50% lượng tiêu thụ toàn cầu vào năm 2025, tăng đáng kể so với mức 32% của 5 năm trước đó.
Tình trạng khan hiếm nguồn cung là "mỏ vàng" cho các nhà sản xuất chip. Chỉ trong vòng 6 tháng qua, giá trị vốn hóa của cả SK Hynix và Micron đều tăng gấp khoảng 5 lần, chạm mốc hơn 1.000 tỷ USD mỗi bên. Trong khi đó, người tiêu dùng lại là bên gánh chịu toàn bộ chi phí bị đôn lên này.
Giai đoạn đầu khi các chatbot AI bùng nổ, nhu cầu về HBM đã tăng trưởng đột biến. Tuy nhiên, khi các mô hình AI ngày càng hoàn thiện, các công ty công nghệ như OpenAI hay Anthropic đang có xu hướng phụ thuộc nhiều hơn vào bộ nhớ NAND flash để xử lý các tác vụ như lưu trữ lịch sử truy vấn của người dùng.
Một kỹ sư tại nhà máy sản xuất chip nhớ của Micron. Ảnh: Micron
Không dễ nâng công suất chip
Trước tình hình này, các nhà sản xuất chip nhớ đang tăng tốc mở rộng dây chuyền sản xuất. Tuy nhiên, việc xây dựng các nhà máy bán dẫn (thường gọi là foundry hay fab) đòi hỏi nguồn vốn lên tới hàng tỷ USD và thường mất từ 2 đến 3 năm để hoàn thiện. Thời gian để các cơ sở này đạt tối đa công suất thiết kế cũng kéo dài nhiều năm. Giới phân tích dự báo tình trạng khan hiếm nguồn cung và tăng giá sản phẩm sẽ còn tiếp diễn trong vài năm tới.
Vào tháng 4, Intel - tập đoàn chuyên sản xuất bộ vi xử lý máy tính - cho biết chi phí chip nhớ và các linh kiện cốt lõi gia tăng sẽ khiến quy mô toàn thị trường PC sụt giảm từ 10-15%. "Chúng tôi đang chuẩn bị trước để ứng phó với kịch bản nhu cầu mua máy tính cá nhân sẽ giảm trong nửa cuối năm nay", ông David Zinsner, Giám đốc tài chính của Intel, chia sẻ.
Theo dữ liệu từ Circular Technology (đơn vị phân phối phần cứng trung tâm dữ liệu tại Mỹ), trong vòng một năm qua, giá một dòng chip nhớ trung tâm dữ liệu phổ biến nhất của Micron đã nhảy vọt từ 350 USD lên tới 1.300 USD.
Cơn khát chip mang lại cơ hội mới cho các hãng chip. Micron hiện trong quá trình xây dựng một nhà máy sản xuất chip HBM tại Singapore, dự kiến đi vào hoạt động năm 2027. Doanh nghiệp này cũng đang tái cấu trúc một nhà máy mua lại từ PSMC tại Đài Loan để bắt đầu sản xuất vào nửa cuối năm 2027. Tháng trước, Micron đã khởi công tổ hợp nhà máy sản xuất chip DRAM tại hạt Onondaga, bang New York (Mỹ), tuy nhiên cơ sở này phải đến năm 2030 mới có thể vận hành hết công suất.
Trong khi đó, Samsung lên kế hoạch bắt đầu sản xuất tại một nhà máy mới ở Pyeongtaek (Hàn Quốc) vào năm 2028.
Đối với SK Hynix, tập đoàn này đang xây dựng các cơ sở đóng gói và sản xuất chip HBM tại West Lafayette, bang Indiana (Mỹ), dự kiến đi vào hoạt động cuối năm 2028. Song song đó, một nhà máy HBM khác của hãng tại Cheongju (Hàn Quốc) dự kiến sẽ hoàn thành vào năm 2027.
Vậy liệu giá thành sản phẩm có hạ nhiệt một khi các nhà máy mới này đi vào hoạt động? Nhiều chuyên gia cho rằng điều này rất khó xảy ra. "Nhìn chung, các chuyên gia kinh tế đều nhận thấy rằng giá cả thường giảm chậm và có xu hướng giữ mức giá", một chuyên gia nhận định với tờ IEEE Spectrum.
"Cuối cùng, người tiêu dùng vẫn sẽ là bên chịu ảnh hưởng nặng nề nhất", ông Brad Gastwirth, Trưởng bộ phận nghiên cứu toàn cầu của Circular, nhận định.
Hà Trang tổng hợp
---
Nguồn tham khảo:
Why the AI Boom Will Make Phones, Cars and Electronics More Expensive, Bloomberg
https://www.bloomberg.com/graphics/2026-ai-boom-memory-chip-shortage/?
How and When the Memory Chip Shortage Will End, IEEE Spectrum
https://spectrum.ieee.org/dram-shortage
The Memory-Chip Crisis Is Here—and You’re Footing the Bill, Wall Street Journal
https://www.wsj.com/tech/personal-tech/memory-chip-crisis-consumer-electronics-d24cdddf?mod=tech_lead_story