Ông Jason Arday, học giả vừa từ chức giáo sư tại Đại học Cambridge hồi tuần trước, đã qua đời tại nhà riêng ở phía nam London. Ở giai đoạn này, cảnh sát nhận định sơ bộ không có người ngoài liên quan đến sự ra đi của ông.
Jason Arday qua đời, để lại vợ và hai con. Trong một thông cáo, gia đình ông bày tỏ: "Kể từ thời điểm nhận chức giáo sư tại Đại học Cambridge hơn ba năm trước, Jason đã phải hứng chịu một chiến dịch công kích, bôi nhọ tàn nhẫn và dai dẳng từ những kẻ không từ bất kỳ thủ đoạn nào nhằm hạ bệ ông. Chiến dịch tung tin sai sự thật ấy đã vượt quá sức chịu đựng đối với Jason - một con người hiền lành, luôn muốn nhìn thấy những điều tốt đẹp nhất ở mọi người xung quanh. Chúng tôi vô cùng bàng hoàng khi mất đi một người cha, người bạn đời, người anh em, người chú và người con tuyệt vời.
Gia đình sẽ không đưa ra thêm bất kỳ bình luận nào vào lúc này, ngoại trừ yêu cầu chấm dứt chiến dịch quấy rối độc hại nhắm vào Jason và gia đình suốt thời gian qua."
Jason tại lễ nhận bằng Tiến sĩ (Đại học Liverpool John Moores) năm 2016. Ảnh: University of Cambridge
Thị trưởng London, ông Sadiq Khan, chia sẻ: "Tôi vô cùng đau lòng và xin gửi lời chia buồn sâu sắc tới gia đình cùng bạn bè của Jason Arday. Ông ấy đã phải đối mặt với một chiến dịch săn lùng, công kích ác ý và hoàn toàn không thể chấp nhận được [...] Jason Arday là nạn nhân của một chiến dịch làm nhục công khai đầy hiểm độc - điều mà những người khác ở vị thế của ông có lẽ sẽ không bao giờ phải trải qua. Sự ra đi của ông là một bi kịch đau đớn, nhưng một lần nữa, đây phải là một hồi chuông cảnh tỉnh cho tất cả chúng ta."
Năm 2023, ông Arday được bổ nhiệm làm Giáo sư Xã hội học Giáo dục tại Cambridge, trở thành giáo sư da đen trẻ tuổi nhất trong lịch sử ngôi trường danh giá này. Tuy nhiên, ông đã đệ đơn từ chức vào tuần trước sau hàng loạt cáo buộc đạo văn cùng những nghi vấn bất nhất trong các phát ngôn về sự nghiệp và thành tích cá nhân.
Giáo sư Deborah Prentice, Hiệu trưởng Đại học Cambridge, phát biểu trong thông cáo: "Chúng tôi vô cùng đau buồn khi nghe tin dữ này. Xin gửi lời chia buồn sâu sắc nhất tới gia đình cùng bạn bè của Jason Arday trong thời khắc đặc biệt khó khăn này."
Đại học Durham, nơi ông Arday từng công tác giai đoạn 2019–2021, cũng chia sẻ: "Chúng tôi bàng hoàng và vô cùng đau xót khi hay tin Giáo sư Jason Arday qua đời. Tại Durham, ông luôn được nhớ đến như một người tử tế, ấm áp, người luôn nỗ lực hết mình để mở ra cơ hội cho các nghiên cứu sinh tiến sĩ. Chúng tôi xin gửi lời chia buồn sâu sắc nhất tới gia đình ông."
Những tranh cãi về một hành trình phi thường
Hành trình vươn lên chiếc ghế giáo sư danh giá của Arday từng được xem là một câu chuyện truyền cảm hứng phi thường. Ông từng kể lại rằng mình mắc chứng không thể nói cho đến năm 11 tuổi, phải trải qua quá trình trị liệu ngôn ngữ chuyên sâu, và mãi đến năm 18 tuổi mới biết đọc biết viết.
Câu chuyện vượt khó kỳ diệu ấy từng giúp ông được lựa chọn là một trong những người rước đuốc Thế vận hội Olympic London 2012.
Sau khi hoàn thành chương trình phổ thông, Arday tiếp tục theo đuổi học vấn và nhận bằng tiến sĩ giáo dục tại Đại học Liverpool John Moores vào năm 2015. Tiếp đó là chuỗi thăng tiến ấn tượng với hàng loạt vị trí học thuật, đỉnh cao là chức danh giáo sư tại Đại học Glasgow và sau đó là chiếc ghế giáo sư tại Đại học Cambridge.
Sóng gió ập đến khi Arday bước đầu bị cáo buộc đã đạo văn công trình của một học giả khác trong luận án tiến sĩ. Dù ông kiên quyết phủ nhận và một cuộc điều tra của Đại học Liverpool John Moores hồi đầu năm nay đã giữ nguyên quyết định công nhận bằng tiến sĩ cho ông, dư luận vẫn không hết hoài nghi.
Nhiều chi tiết khác trong câu chuyện cuộc đời ông cũng liên tiếp bị đặt dấu hỏi, bao gồm những tuyên bố về việc gây quỹ từ thiện hay các kỷ lục chạy cự ly dài. Thậm chí, việc ông có thực sự không biết nói khi còn nhỏ hay không cũng là một đề tài bị mổ xẻ.
Ban đầu, Đại học Cambridge lên tiếng bảo vệ Arday như một nạn nhân của chiến dịch bôi nhọ danh dự. Thế nhưng, khi ngày càng có nhiều chất vấn xoay quanh sự nghiệp học thuật của ông, nhà trường bắt đầu giảm dần mức độ ủng hộ.
Câu chuyện vượt khó kỳ diệu từng giúp ông được lựa chọn là một trong những người rước đuốc Thế vận hội Olympic London 2012. Ảnh: St Mary’s University, Twickenham London
Hôm 5/8, Cambridge bất ngờ thông báo sẽ mở cuộc điều tra nội bộ sau khi nhận được "những thông tin mới" liên quan đến bằng cấp học thuật và các chức danh danh dự của ông, cùng với "một số khiếu nại đang diễn ra liên quan đến hành vi sai phạm học thuật". Jesus College, trường thành viên trực thuộc mà ông công tác, cũng tuyên bố sẽ mở một cuộc điều tra.
Mặc dù Cambridge tuyên bố Arday vẫn sẽ giữ chức vụ trong trường và tiếp tục nhận được sự hỗ trợ từ nhà trường trong thời gian xác minh, vị giáo sư đã lập tức tuyên bố từ chức.
Trong thông báo từ chức, Arday cho biết cái giá phải trả trước làn sóng săm soi nhắm vào mình đã quá lớn. Ông bày tỏ: "Dù sự phản biện là một phần tất yếu của đời sống học thuật, những gì tôi phải trải qua đã vượt xa giới hạn của những bất đồng quan điểm về học thuật. Những cáo buộc, những lời đồn đoán cùng làn sóng đàm tiếu từ dư luận đã gây tổn thương sâu sắc cho bản thân tôi cũng như những người tôi yêu thương."
Ông cũng nhấn mạnh rằng quyết định từ chức này không nên "bị hiểu nhầm là sự thừa nhận đối với những thêu dệt, quy chụp xung quanh tôi".
Chia sẻ trên chương trình Newsnight của đài BBC, Giáo sư Kehinde Andrews (chuyên ngành Nghiên cứu về người da đen), một người bạn thân của Arday, cho biết ông đã "vô cùng suy sụp" sau khi rời khỏi Đại học Cambridge. "Anh ấy đã buồn bực, dường như không còn lối thoát nào nữa. Jason gần như chỉ giam mình trong nhà và sút cân nhiều", ông Andrews kể lại.
Đến cuối tuần trước, Đại học Glasgow cũng thông báo sẽ tiến hành rà soát quy trình bổ nhiệm Jason Arday.
Sau nhiều nỗ lực khước từ yêu cầu mở cuộc điều tra độc lập từ các giảng viên cấp cao, đầu tuần này, Hiệu trưởng Prentice đã phải nhượng bộ khi thừa nhận "sự bức xúc và bất an của cộng đồng xoay quanh vụ việc gây tổn hại và phức tạp này". Bà nhấn mạnh không nên lấy đó làm cớ để quy chụp hay hoài nghi năng lực của các giảng viên da đen khác tại trường.
Trong một cuộc phỏng vấn sau đó với tờ The Times of London, Arday đã thừa nhận những sai lầm trong quá khứ. Ông cho biết chứng tự kỷ là một phần nguyên nhân dẫn đến các sai sót trong những công trình học thuật đầu tay của mình, đồng thời giải thích rằng bản thân từng phải dựa "rất nhiều vào việc bắt chước" để tiếp thu các khái niệm. Trả lời The Guardian, Arday cũng đính chính rằng khoản tiền từ thiện 5 triệu bảng Anh thực chất là thành quả gây quỹ của cả một tập thể trong suốt hai thập kỷ. Ông cũng làm rõ thêm rằng hành trình chạy 600 dặm (khoảng 965 km) trong 12 ngày của mình là có xen kẽ các ngày nghỉ ngơi.
Hiện tại, trên mạng xã hội, một bộ phận dư luận kịch liệt chỉ trích báo giới Anh vì đã săn lùng, dồn ép ông đến bước đường cùng; trong khi những người khác lại quy trách nhiệm cho các cơ sở học thuật vì đã lơ là, thiếu chặt chẽ trong khâu thẩm định hồ sơ từ nhiều năm trước, để rồi đẩy Arday vào thảm kịch bị bêu riếu trước công chúng.
Hà Trang tổng hợp
---
Nguồn tham khảo:
Jason Arday, ex-Cambridge professor at centre of plagiarism row, found dead, BBC
https://www.bbc.com/news/articles/c1j1ye6n30no
Jason Arday, professor at centre of Cambridge plagiarism row, found dead, The Guardian
https://www.theguardian.com/uk-news/2026/aug/14/jason-arday-found-dead-after-resigning-from-cambridge-over-plagiarism-claims
Jason Arday found dead, The Telegraph
https://www.telegraph.co.uk/news/2026/08/14/jason-arday-found-dead/