Stanford là trường mà rất nhiều sinh viên Iran tới học. Nhưng đó không phải là trường duy nhất được sinh viên Iran lựa chọn. Các trường nổi tiếng khác như MIT, Caltech ... đều đã nhận thấy số sinh viên của xứ này tới xin học ngày một gia tăng. Ở các nước khác như Canada, Úc, Anh Quốc... người ta cũng thấy có một chiều hướng tương tự.
Sinh viên của Đại học Sharif, cũng như của một vài đại học khác của Iran như ĐH Teheran, ĐH Công nghệ Isfahan đã lập được những thành tích sáng chói trong các cuộc thi tài quốc tế như các Olympiades về mọi ngành khoa học như Toán, Vật lý, Hoá học, Máy tự động. Nhờ những kết quả này mà tỉnh Isfahan đã được quyền tổ chức Olympiades về Vật lý, một vinh dự mà không một xứ nào ở Trung Đông đã có.
Trước hiện trạng đó, những công ty kỹ nghệ cao của Mỹ đã đứng rình ngay ở phía sau. Các hãng Google, Yahoo ... đã lấy được hàng trăm sinh viên Iran về làm cho họ, cũng như rất nhiều viện nghiên cứu và đại học khác. Những sinh viên đã lấy được những giải Olympiades đặc biệt rất được chiêu đãi. Theo thống kê, 90% sinh viên Iran được những giải này đã ra ngoại quốc du học.
Iran là một xứ tuy có nhiều dầu hoả nhưng đời sống dân chúng rất khó khăn, do hệ thống chính trị nội bộ và chính sách bế quan toả cảng của các nước Tây phương đối với xứ này. Lương bổng, nhất là lương công chức, rất thấp: người ta thường thấy những giáo sư, ngoài giờ làm việc, còn phải đi làm thêm ở ngoài, kể cả đi lái taxi để sinh sống. Có nhiều lý do cho ta giải thích tại sao sinh viên Iran lại giỏi như vậy, trong đó có hai lý do chính:
- Tuy nhiên, vấn đề đặt ra cho các sinh viên này là, một khi ra trường, họ không kiếm được việc làm xứng đáng với tài năng và cố gắng của họ. Vì vậy, du học là phương pháp giải thoát. Theo lời của một cựu sinh viên ĐH Sharif: Kết quả là, phần lớn các sinh viên giỏi đi du học và cái thành công của sinh viên Iran trong việc học hành trở thành một thảm hoạ cho xứ đó: sinh viên thành tài chỉ có một mong ước là đi ra ngoại quốc. Ngược lại, đó là một dịp may cho các đại học và các hãng công nghệ cao của nước ngoài. Họ sẽ dùng đủ mọi phương tiện và mánh khoẻ để lôi kéo những người này tới làm việc cho họ. Đó là một sự mất chất xám trầm trọng cho Iran.
Trông người lại nghĩ tới ta
Thật không có gì khó: ta chỉ cần thay tên Iran bằng Việt Nam, và thấy tất cả những gì viết ở trên đều đúng cho xứ ta vậy. Sinh viên Việt Nam cũng giỏi, hiện tượng mất chất xám cũng đang xảy ra một cách trầm trọng.
Hiện nay, rải rác trên toàn thế giới, có khoảng 30 ngàn sinh viên Việt Nam đang du học. Trong những năm gần đây, số sinh viên đi sang các nước Tây phương, nhất là Mỹ và các nước nói tiếng Anh (Úc, Canada, Anh Quốc...) ngày càng nhiều. Chỉ có một phần nhỏ các sinh viên này là những người có học bổng quốc gia hoặc nước ngoài, còn phần đông là đi tự túc.
Hiện trạng này đem lại những thiệt hại cho quốc gia về nhiều phương diện:
Trong vòng 15 năm qua đã có hơn một trăm sinh viên ưu tú của Việt Nam được học bổng sang họcNói như vậy không có nghĩa là không nên gửi sinh viên đi du học. Ngược lại, lớp trẻ ưu tú của Việt Nam cần được đi ra ngoài để học hỏi những cái hay của các nước tiền tiến. Vả lại, trong thời kỳ hội nhập quốc tế hiện nay, dù có muốn đi nữa, Nhà nước cũng không thể cấm đoán không cho sinh viên đi du học. Vấn đề là làm thế nào để sau khi thành tài, những người này sẽ trở lại quê hương để giữ nhiệm vụ hướng dẫn.Từ vài năm gần đây, Trung Quốc đã nhận ra điều này và đã có những cố gắng đáng kể để thu hút lại những nhân tài trẻ du học ở nước ngoài. Những cố gắng này nằm trên ba phương diện :
- Những biện pháp này đã có những hiệu quả tốt: không những người Trung Hoa mà ngay cả người nước ngoài cũng đang bắt đầu tới làm việc ở Trung Quốc. Đây là một hướng đi mà Chính phủ Việt Nam cần nghiên cứu và áp dụng, hầu thu hút lại một phần những chất xám đang ( và còn tiếp tục )