Rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder- ASD) là một tình trạng phát triển thần kinh phức tạp với một số dấu hiệu như giao tiếp khó khăn (chậm nói, phản ứng chậm, ít thể hiện cảm xúc...), lặp lại hành động (nhắc lại lời nói của người khác, lặp đi lặp lại một hành động...) cùng với những sở thích hạn chế.
Không chỉ ảnh hưởng đáng kể cuộc sống thường ngày và cản trở người bệnh hòa nhập xã hội, tình trạng rối loạn phổ tự kỷ của trẻ còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần của cha mẹ.
 |
Mức căng thẳng ở phụ huynh mà từng biểu hiện của trẻ tự kỷ có thể gây ra. Ảnh: Công bố nghiên cứu |
Nghiên cứu mới của nhóm tác giả Việt Nam trên tạp chí Research in Autism Spectrum Disorders đã khảo sát 209 phụ huynh có con mắc ASD tại chín trung tâm chuyên về can thiệp sớm và giáo dục hòa nhập cho trẻ tự kỷ tại Hà Nội. Mức độ căng thẳng của phụ huynh được đánh giá thông qua tần suất căng thẳng thể chất, cảm xúc, nhận thức và hành vi.
Kết quả cho thấy, hơn 90% phụ huynh trải qua các mức độ căng thẳng khác nhau. Điểm trung bình căng thẳng tổng thể là 2,51 trên thang điểm 4, cho thấy những người được khảo sát nhìn chung trải qua mức độ căng thẳng đáng kể.
Trong đó, căng thẳng thể chất có mức điểm trung bình 2,6 trên thang điểm 4, với các dấu hiệu phổ biến nhất gồm hay quên và mệt mỏi, đau đầu hoặc đau nửa đầu. Ngoài ra, phỏng vấn chuyên sâu với 10 phụ huynh trong nhóm khảo sát cho thấy, các căng thẳng thể chất có thể bị khuếch đại bởi các căng thẳng cảm xúc như lo ây hay cảm giác quá tải.
Điểm trung bình của căng thẳng nhận thức là 2,7 với các biểu hiện như lo âu, cố gắng biện giải và thỏa hiệp với các triệu chứng của con.
Căng thẳng cảm xúc và căng thẳng hành vi đều có mức điểm 2,4. Các dấu hiệu phổ biến của căng thẳng cảm xúc có thể kể đến như sốc sau khi con được chẩn đoán, cảm giác tội lỗi hoặc thiếu năng lực. Căng thẳng hành vi biểu hiện thông qua việc khó tập trung và rút khỏi các mối quan hệ xã hội.
Phân tích chỉ ra rằng các biểu hiệu của trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ có thể tác động đến mức độ căng thẳng của cha mẹ. Các khó khăn trong tương tác xã hội có tác động lớn nhất, giải thích cho khoảng 34% căng thẳng của cha mẹ. Với khó khăn trong giao tiếp và vấn đề hành vi, các con số tương ứng lần lượt là 30% và 20%. Cả ba loại biểu hiện này kết hợp lại có thể giải thích cho hơn 40% căng thẳng của phụ huynh có con mắc rối loạn phổ tự kỷ.
Cụ thể hơn, với khó khăn trong tương tác xã hội, biểu hiện chỉ thích chơi một mình và chậm nói ở trẻ có thể gây ra căng thẳng lớn nhất cho cha mẹ. Số điểm căng thẳng mà các biểu hiện này có thể gây ra đều trên 3,5.
Các khó khăn giao tiếp và các vấn đề hành vi cũng có thể gây nên căng thẳng đáng kể. Chẳng hạn, biểu hiện "không phản ứng khi có người hỏi chuyện" và "không thể tập trung vào các hoạt động" ở trẻ khiến cho cha mẹ căng thẳng nhất, với số điểm được ghi nhận lần lượt là 3,52 và 3,03.
Những phát hiện từ nghiên cứu đã nhấn mạnh hơn nữa tầm quan trọng của các chương trình hỗ trợ và can thiệp, bởi những chương trình này không chỉ mang lại lợi ích cho trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ mà còn góp phần giảm thiểu căng thẳng cho phụ huynh của các em.
Nguồn:
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S3050656525000999
Diễm Quỳnh