Nextwaves, một startup cung cấp các giải pháp xác thực và giám sát công nghiệp dựa trên công nghệ RFID, giới thiệu với ông Taro Makino (trái), Tùy viên Thương mại, Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam về sản phẩm của mình tại Demo Day 2026. Ảnh: B.K.
Trong nhiều năm, câu chuyện về startup Việt Nam thường xoay quanh những ứng dụng tiêu dùng, thương mại điện tử hoặc các vòng gọi vốn với hi vọng sẽ tạo ra "kỳ lân" tiếp theo của Đông Nam Á. Hệ sinh thái ấy trẻ trung, nhanh nhạy, nhưng đôi khi bị nhìn nhận như một sân chơi mang tính thử nghiệm.
Tuần qua, một diễn biến ít hào nhoáng hơn nhưng có thể mang ý nghĩa dài hạn đã diễn ra trong khuôn khổ Demo day 2026 tại trụ sở Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia NIC. 5 startup Việt Nam - gồm LoopNet, Nextwaves, BioWraps, Parkchung và Demeter – đã ký kết các thỏa thuận hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản sau sáu tháng tham gia chương trình ươm tạo Việt Nam - Nhật Bản.
Các thỏa thuận trải rộng ở nhiều mức độ, từ hợp tác thử nghiệm dự án, hợp đồng mua hàng cho đến thiết lập đối tác kinh doanh chiến lược.
Bề ngoài, đây là một sự kiện kết nối đầu tư quen thuộc, nhưng sâu hơn phản ánh một sự chuyển mình của hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam, từ tìm kiếm vốn tăng trưởng sang xây dựng năng lực công nghệ cao đáp ứng yêu cầu tích hợp thị trường quốc tế. Điều này cho thấy sự xuất hiện của một lớp các startup trẻ đủ khả năng xuất khẩu năng lực đổi mới sáng tạo ra thế giới.
Brain Life giới thiệu về thiết bị đeo đầu đo sóng não tại Demo Day 2026. Ảnh: B.K.
Danh sách 12 công ty tham gia Demo Day 2026 cho thấy sự thay đổi về chất trong đổi mới sáng tạo của Việt Nam. Thay vì tập trung chủ yếu vào ứng dụng tiêu dùng hay nền tảng dịch vụ số, nhiều startup hiện nay đang hoạt động trong các lĩnh vực đa dạng như nông nghiệp, y tế, sản xuất, quản lý năng lượng, quản lý kinh tế tuần hoàn, logistics...
Chẳng hạn, Demeter và TraceValue dùng AI, IoT và dữ liệu vệ tinh để tái cấu trúc nông nghiệp trước biến đổi khí hậu. BioWraps biến phụ phẩm nông nghiệp thành bao bì sinh học. Pathology AI Lab phát triển chẩn đoán ung thư bằng trí tuệ nhân tạo. Life AI với các hệ thống phòng lab của mình tạo điều kiện thuận lợi cho các mô hình AI y tế được xác thực nhanh hơn để đi vào thực tế. Brain-Life tạo ra các thiết bị đeo đầu đo sóng não kết hợp AI để tối ưu hiệu suất tinh thần. VEEP hướng tới giảm phát thải carbon cho tòa nhà. Nextwaves phát triển các thẻ và đầu đọc nhận dạng đối tượng qua tần số vô tuyến (RFID) để sử dụng cho nhà máy thông minh. ...
Đây là những lĩnh vực đòi hỏi chu kỳ phát triển dài, tiêu chuẩn kỹ thuật cao hơn và khả năng tích hợp vào chuỗi cung ứng quốc tế sâu hơn.
Tại buổi Demo day, ông Taro Makino, Tùy viên Thương mại, Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam nhấn mạnh rằng những thách thức mà các startup này đang nỗ lực giải quyết không chỉ là vấn đề của riêng Việt Nam, mà còn là bài toán toàn cầu chung và của cả Nhật Bản.
VEEP giới thiệu các giải pháp tiết kiệm năng lượng cho tòa nhà. Ảnh: B.K.
Vai trò của Nhật Bản trong chương trình cũng không giống mô hình đầu tư mạo hiểm quen thuộc, nơi tốc độ thường được ưu tiên. Các doanh nghiệp Nhật ở đây quan tâm đến độ tin cậy, chuẩn hóa vận hành, tiêu chuẩn ESG và khả năng đồng phát triển bền vững trong dài hạn.
Điều đó khiến quan hệ hợp tác này giống một bài kiểm tra chất lượng. Đối với startup Việt, nếu vượt qua được yêu cầu của thị trường Nhật đồng nghĩa với việc chứng minh sản phẩm đủ năng lực vận hành trong những môi trường đòi hỏi cao nhất toàn cầu.
Nếu thế hệ startup trước đây chủ yếu tập trung vào việc tìm kiếm nhà đầu tư, thì lớp doanh nghiệp mới đang chuyển hướng sang tìm kiếm các đối tác chiến lược có thể giúp họ thâm nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Đó không chỉ là sự khác biệt về chiến lược phát triển, mà còn là chuyển dịch tư duy từ gọi vốn nhanh sang kiểm chứng thị trường (market validation), tức chứng minh xem khách hàng có thực sự sẵn sàng chi trả cho giải pháp của mình trước khi đầu tư nguồn lực lớn để phát triển.
Vai trò mới của nhà nước và tổ chức quốc tế
Một yếu tố khác cũng đáng chú ý là cách các tổ chức như Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) và Chương trình phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) và đang góp phần xây dựng hạ tầng mềm cho hệ sinh thái.
Chính phủ Nhật Bản và chính phủ Việt Nam – thông qua chương trình ươm tạo này – đã lần đầu tiên mở ra một kênh chính thức kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hai bên.
Điều này giúp các startup hai bên có "cửa chính ngạch" để tiến vào thị trường mới thay vì tự dò đường. Đồng thời, họ cũng nhận được hỗ trợ về huấn luyện thị trường, kết nối doanh nghiệp, và chuẩn hóa mô hình kinh doanh trong quá trình bước vào thị trường mới.
Chẳng hạn, Joycle Box của Nhật Bản và LoopNet của Việt Nam đã có nhiều tháng làm việc với nhau để học hỏi kinh nghiệm và đi đến quyết định ký kết biên bản ghi nhớ.
Joycle Box sẽ đưa công nghệ xử lý chất thải tại chỗ từ Nhật Bản vào thị trường Việt Nam, có thể đốt rác trong môi trường kín thành than hoặc xỉ gốm trơ, giúp giảm đáng kể khối lượng chất thải và hạn chế ô nhiễm. Thiết bị có tiềm năng ứng dụng rộng rãi tại bệnh viện, trường học, cơ quan công sở, khu dân cư, khu công nghiệp và cả các huyện đảo — những nơi cần giải pháp xử lý rác tại chỗ, tiết kiệm diện tích và giảm phụ thuộc vào hệ thống vận chuyển rác tập trung.
Ngược lại LoopNet sẽ đưa nền tảng kết nối nhà máy, thương hiệu, đơn vị tái chế nhựa, điểm thu hồi và dữ liệu thực địa của mình tiếp cận Nhật Bản. Bằng việc liên kết với Joyce Box, LoopNet sẽ mở rộng danh sách các đối tác công nghệ tiềm năng có thể cung cấp dịch vụ tái chế cho hệ thống xử lý rác thải nhựa tại Việt Nam.
Chuyến đi thăm Nhật Bản kéo dài một tuần sẽ diễn ra vào tháng 6/2026 trong khuôn khổ chương trình ươm tạo Việt Nam - Nhật Bản cũng sẽ giúp LoopNet tìm kiếm thêm các đối tác mới, đồng thời nghiên cứu nhu cầu và xu hướng của thị trường tái chế Nhật Bản nhằm tích hợp vào hệ thống phát triển của mình.
Joycle Box giới thiệu định vị chiến lược tại thị trường Việt Nam tại buổi Demo Day 2026. Ảnh: B.K
Tương tự, VEEP - với nền tảng quản lý năng lượng AIoT giúp các tòa nhà tại Việt Nam giảm tới 30% năng lượng lãng phí và hàng trăm tấn khí thải CO₂ mỗi năm - đã có buổi giới thiệu công nghệ công khai trước Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO) và Phòng Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (JCCCI) cuối năm ngoái, cùng ba startup năng lượng Việt khác là VOX Cool, VIoT và IoTeam Việt Nam.
Trong chuỗi hoạt động kết nối tại Nhật Bản, VEEP đã có buổi làm việc cùng Mitsubishi nhằm trao đổi các cơ hội hợp tác về hạ tầng năng lượng thông minh, giải pháp vận hành bền vững và các mô hình triển khai công nghệ xanh tại Việt Nam và ASEAN.
Mitsubishi sở hữu những yếu tố mà nhiều startup công nghệ khí hậu còn thiếu: nguồn vốn lớn, uy tín toàn cầu, năng lực phần cứng mạnh trong các lĩnh vực điện, điều hòa công nghiệp, nhà máy và năng lượng; cùng mạng lưới khách hàng doanh nghiệp quy mô lớn (các nhà máy, chuỗi siêu thị, tòa nhà văn phòng) tại Việt Nam và Đông Nam Á đang chịu áp lực phải giảm phát thải Net Zero.
Sự hỗ trợ từ các chương trình hợp tác song phương là một bệ phóng tiếp thêm nguồn lực và mở cánh cửa tìm kiếm cơ hội phát triển cho doanh nghiệp. Khi các chính phủ và tổ chức quốc tế cùng tham gia, đổi mới sáng tạo không còn mang tính đơn lẻ mà đang trở thành một phần của ngoại giao kinh tế.
--
Xem thêm: