 |
Đội ngũ sáng lập của Touchstone Partners - anh Trần Nhật Khanh (đứng bên trái) và chị Ngô Thuỳ Ngọc Tú (đứng bên phải) - là những người có kinh nghiệm trong đầu tư và khởi nghiệp giai đoạn đầu. Ảnh: LA |
Khi nói đến "công nghệ xanh", chúng ta đang đề cập đến một tán ô rộng các công nghệ nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của con người lên môi trường tự nhiên. Từ năng lượng tái tạo, xe điện, vật liệu sinh học, đến nông nghiệp thông minh và quản lý chất thải, tất cả đều có thể được gắn nhãn ‘xanh’. Chính vì phạm vi quá lớn và đôi khi khó định lượng, "công nghệ xanh" dễ trở thành một khái niệm bị thổi phồng và khó đo lường tác động thực tế.
Trong bối cảnh công nghệ xanh, giới đầu tư là một trong những tác nhân thú vị nhất để nhận diện tín hiệu thị trường và lựa chọn những công nghệ xứng đáng được phát triển - không chỉ ở góc độ lợi nhuận tài chính mà còn ở tác động kinh tế - xã hội. Chính họ góp phần định hình đâu sẽ là những công nghệ có khả năng thương mại hóa mạnh mẽ nhất trong 5–10 năm tiếp theo.
Khoa học & Phát triển đã trò chuyện cùng chị Ngô Thùy Ngọc Tú – Đồng sáng lập, Giám đốc Quỹ đầu tư mạo hiểm Touchstone Partners – một trong số ít quỹ tập trung vào công nghệ xanh cho các startup giai đoạn đầu tại Việt Nam.
Trong khi nhiều quỹ mạo hiểm chọn cuộc đua tốc độ, Touchstone lại chọn cuộc đua marathon, tập trung vào các công nghệ xanh. Điều gì khiến chị tin rằng Việt Nam – một nền kinh tế đang phát triển nhanh và nhu cầu "kiếm tiền" cao – lại có thể trở thành điểm khởi đầu của những giải pháp công nghệ xanh bền vững vốn cần nhiều năm để chứng minh giá trị? Tại sao chị lại chọn con đường khó?
Thực ra, có một quan niệm sai lầm là công nghệ xanh phát triển chậm và cần nguồn vốn dài hơi. Với những vấn đề có nhu cầu thị trường đã được xác định rõ và các giải pháp có độ ổn định công nghệ cao, yếu tố then chốt là khả năng triển khai giải pháp của nhà sáng lập và thời điểm đưa ra thị trường.
Ví dụ, từ khoản đầu tư của chúng tôi vào Stride năm 2022, các khoản thu của Stride đã tăng hơn 100 lần thông qua việc lắp đặt năng lượng Mặt trời. Stride đã triển khai chương trình trả chậm với nhiều tùy chọn linh hoạt, cho phép khách hàng chia nhỏ chi phí đầu tư, giúp việc tiếp cận điện mặt trời trở nên thuận tiện hơn. Và không chỉ riêng năng lượng mặt trời, Stride còn giúp các doanh nghiệp trong mảng nông nghiệp, công nghiệp và bán lẻ tiếp cận nguồn vốn ESG và các nhà đầu tư nước ngoài.
Một ví dụ khác là hệ sinh thái xe điện của Selex Motors. Selex được thành lập năm 2018 nhằm vào lĩnh vực thiết kế, sản xuất xe máy điện, pin và hệ thống trạm đổi pin. Khi chúng tôi đầu tư [vào năm 2022], startup này đã làm việc cùng Lazada Logistics, và kể từ đó đã xây dựng thành công các quan hệ đối tác với Be, Grab và các đối tác xe điện khác, trở thành người đi đầu trong hệ sinh thái đổi pin xe điện.
Thực ra, Touchstone không chỉ tập trung vào lĩnh vực công nghệ xanh. Các khoản đầu tư của chúng tôi cũng nhắm đến các lĩnh vực có khả năng tạo tác động. Ví dụ, kể từ khi đầu tư vào Prep (PREP IELTS / PREP.VN), công ty đã tăng trưởng 80 lần về doanh thu, tiếp cận hàng triệu học sinh và giúp họ có cơ hội học tập chất lượng nhờ hệ thống AI độc quyền. Khoản đầu tư vào Eureka Robotics cũng cho thấy các nhà sáng lập deeptech Việt Nam có thể thành công trên các thị trường tiên tiến.
Ngoài ra, các khoản đầu tư vào công nghệ deeptech khác ở Việt Nam như Forte Biotech (bộ kit test tự xét nghiệm nhanh các bệnh ở tôm), Alterno (pin cát lưu trữ nhiệt năng), Enfarm (thiết bị đo dinh dưỡng trong đất), Alpha Asimov (robot giao hàng không người lái) đã mang lại những dự án thương mại có ý nghĩa cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Chúng tôi biết rằng có hàng trăm quỹ đầu tư mạo hiểm đang hoạt động ở khu vực Đông Nam Á. Trong bối cảnh thế giới coi "công nghệ xanh" như một khái niệm hấp dẫn để gọi vốn, theo đánh giá của chị, mức độ quan tâm của các nhà đầu tư Đông Nam Á với mảng này ra sao? Và Việt Nam đang ở vị trí nào trong xu hướng đó?
Hiện tại, không nhiều quỹ đầu tư mạo hiểm tại Đông Nam Á tập trung vào công nghệ deeptech hay công nghệ climate tech giai đoạn đầu. Touchstone là một trong những người tiên phong tại Việt Nam. Chúng tôi đặt cược vào các nhà sáng lập Việt.
Đối với vốn đầu tư tăng trưởng, các nhà sáng lập buộc phải kết nối với mạng lưới các quỹ đầu tư mạo hiểm xa hơn Đông Nam Á, chẳng hạn như các nhà đầu tư tại Hàn Quốc, Nhật Bản, châu Âu và Mỹ để mở rộng cơ hội.
Trong lĩnh vực công nghệ xanh đầy mới mẻ này, các nhà sáng lập Việt Nam thường phải tháo vát hơn vì nguồn lực của chúng ta còn hạn chế. Nhưng điểm mạnh của Việt Nam nằm ở năng lực kỹ thuật và tiềm năng thị trường.
 |
Chị Ngô Thùy Ngọc Tú (bìa phải) và các startup tham gia chương trình tăng tốc khởi nghiệp về hiệu quả năng lượng AIS4EE hồi tháng 10/2024. Ảnh: VIOT |
Touchstone thường chọn đi cùng startup từ giai đoạn rất sớm. Chị có thể chia sẻ triết lý đằng sau sự ‘kiên nhẫn’ này?
Chúng tôi muốn giảm rủi ro cho các khoản đầu tư, và với kinh nghiệm từng là nhà sáng lập, tôi cũng hiểu rằng các nhà sáng lập không muốn bị pha loãng cổ phần quá sớm. Chính vì vậy, việc hỗ trợ bằng các khoản tài trợ thúc đẩy (catalytic grant) cho các dự án thí điểm thương mại là một giải pháp hợp lý.
Trong ba năm qua, Touchstone đã hợp tác với Temasek Foundation (Singapore) tổ chức cuộc thi thường niên Net Zero Challenge, qua đó trao các khoản tài trợ thúc đẩy không lấy cổ phần cho những startup xuất sắc trong và ngoài nước triển khai dự án tại Việt Nam. Mỗi đợt thi như vậy thu hút hàng trăm sáng kiến từ khắp nơi trên thế giới gửi đến.
Thực ra, chúng tôi không xem Net Zero Challenge chỉ là một chương trình độc lập, mà là một trong những nền tảng chiến lược giúp nuôi dưỡng các startup trong mảng climate tech.
Trong bối cảnh khởi nghiệp công nghệ xanh ở Việt Nam còn đang chớm nở, liệu vốn đầu tư mạo hiểm có thể trở thành chất xúc tác thay thế chính sách, hay hai yếu tố này nhất thiết phải song hành?
Tôi cho rằng vốn đầu tư mạo hiểm không chỉ dừng ở khía cạnh tài chính, mà còn đóng vai trò cầu nối với chính sách và cộng đồng.
Đối với một quỹ đầu tư như Touchstone, để giảm rủi ro đầu tư, sự tương tác với các chính sách và cơ quan quản lý là cần thiết. Ngay từ ban đầu, chúng tôi đã đặt mục tiêu tạo sự kết nối giữa các bên liên quan, để khi các công ty thuộc danh mục đầu tư của Touchstone có những thành công bước đầu thì tác động tích cực là có thể trông thấy được.
Các dự án của chúng tôi như Net Zero Challenge hợp tác với quỹ đầu tư của Chính phủ Singapore, chương trình tăng tốc khởi nghiệp về hiệu quả năng lượng AIS4EE hợp tác giữa Liên minh châu Âu và Bộ Công thương, các buổi Coffee Chat do Touchstone khởi xướng, hay những chương trình tư vấn và đào tạo cho nhà sáng lập đều nhằm thúc đẩy hợp tác và xây dựng cộng đồng.
Đội ngũ chúng tôi cũng trưởng thành từ môi trường du học và làm việc ở nước ngoài, nhưng đã chọn Việt Nam làm điểm khởi nghiệp bởi nhìn thấy ở đây có vô vàn vấn đề cần được giải quyết. Trên hành trình đó, chúng tôi nhận ra việc xây dựng một cộng đồng khởi nghiệp không chỉ để hỗ trợ lẫn nhau, mà còn để chia sẻ những giá trị chung về khởi nghiệp bền vững – tạo ra giá trị tích cực cho xã hội, đồng thời xây dựng sản phẩm và doanh nghiệp theo chuẩn mực quốc tế.
Những hướng đi gần đây trong các nghị quyết phát triển công nghệ của Việt Nam là rất đáng hoan nghênh. Với tiềm năng thị trường, chúng tôi tin rằng ngày càng nhiều tài năng công nghệ và nhà đầu tư sẽ chú ý và đến Việt Nam khi họ nhận thấy những cải cách này.
Lời cuối cùng, chị có thông điệp nào cho các nhà sáng lập Việt đang theo đuổi và muốn gọi vốn trong lĩnh vực này?
Với chúng tôi, yếu tố con người quan trọng nhất: các nhà sáng lập phải tận tâm với sứ mệnh dài hạn, chú trọng phát triển sản phẩm và đồng thời có khả năng truyền cảm hứng cho nhà đầu tư, ban quản trị, đội ngũ và khách hàng. Một điểm mạnh thường bị đánh giá thấp của các nhà sáng lập Việt Nam là sự bền bỉ, trong team chúng tôi hay gọi vui là "độ lì lợm".
Chính "độ lì lợm" ấy, khi kết hợp với tầm nhìn dài hạn và sự tận tâm, khiến chúng tôi tin tưởng vào khả năng vươn xa của các nhà sáng lập Việt Nam. Và đó cũng là lý do quỹ sẵn sàng đồng hành lâu dài để họ có thể biến ý tưởng thành tác động thực sự.
Cảm ơn chị vì đã dành thời gian!
Bài đăng KH&PT số 1360 (số 36/2025)
Ánh Vân thực hiện