Mức độ trưởng thành văn hóa doanh nghiệp. Ảnh: iStock
Tháng trước, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng công ty phát triển nội dung Blue C đã công bố báo cáo về hoạt động kiến tạo và vận hành văn hóa nội bộ của các doanh nghiệp trong năm 2025.
Để biết văn hóa có thực sự ăn sâu vào cách tổ chức vận hành của doanh nghiệp hay mới là khẩu hiệu, Báo cáo sử dụng khung phân tích Mức độ trưởng thành văn hóa doanh nghiệp (Corporate Culture Maturity Model - CCMM) theo 6 cấp.
Cụ thể, báo cáo đã tiến hành khảo sát chủ yếu với lãnh đạo và quản lý cấp trung, những người trực tiếp tham gia hoạch định chiến lược và vận hành tổ chức tại 505 doanh nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực.
Kết quả, năm 2025, mức độ trưởng thành văn hóa doanh nghiệp của Việt Nam đã tăng lên 43,84 điểm, đưa toàn thị trường trở lại cấp độ 4. Ở cấp độ này, giá trị văn hóa đã được đưa vào những kế hoạch cụ thể, gắn liền với bộ máy tổ chức, quy trình đánh giá, nguồn lực và quản trị hằng ngày của doanh nghiệp.
Các con số nêu trên cho thấy mức độ trưởng thành văn hóa doanh nghiệp ở Việt Nam đã phục hồi sau khi tụt từ cấp độ 4 vào năm 2022 xuống cấp độ 3 và đi ngang trong hai năm 2023 và 2024.
Mức độ trưởng thành văn hóa doanh nghiệp được đo dựa trên 5 tiêu chí: (i) Nền tảng cốt lõi (đưa văn hóa doanh nghiệp vào quan điểm của lãnh đạo, sứ mệnh tầm nhìn, các hướng dẫn chuẩn hành vi gắn với giá trị cốt lõi của doanh nghiệp) (ii) Quy trình tổ chức (đưa văn hóa doanh nghiệp vào trong quy trình tuyển dụng, đánh giá, khen thưởng, đào tạo, v.v (iii) Biểu hiện bên ngoài (đưa văn hóa doanh nghiệp vào không gian làm việc, sự kiện văn hóa, câu chuyện, v.v) (iv) Ngân sách (ngân sách thường xuyên cho các hoạt động văn hóa trong nội bộ doanh nghiệp) (v) Đo lường (các công cụ để theo dõi và kiểm chứng kết quả triển khai văn hóa doanh nghiệp)
Đi sâu vào chi tiết, Báo cáo cho biết, tỷ lệ doanh nghiệp ở cấp độ trưởng thành văn hóa thấp giảm gần 1/6, xuống mức 52% trên tổng số doanh nghiệp được khảo sát. Đây có thể là những doanh nghiệp chưa có văn hóa chung, mỗi bộ phận làm theo thói quen hoặc chỉ đạo tức thời (cấp 1); đã nói về giá trị và sứ mệnh, nhưng chủ yếu trên giấy hoặc khẩu hiệu (cấp 2); hoặc đã có các kế hoạch hành động, song chưa áp dụng đồng đều (cấp 3).
Trong khi đó, tỷ lệ doanh nghiệp ở cấp độ trưởng thành văn hóa cao tăng gần gấp đôi, từ 15% lên gần 28%. Ở những doanh nghiệp này, văn hóa đã được tổ chức một cách hệ thống với các chức năng, nhiệm vụ cụ thể và tích hợp vào các quy trình nhân sự như tuyển dụng, đánh giá, khen thưởng, đào tạo, nhân viên tự hành xử theo giá trị chung, văn hóa trở thành phản xạ (cấp 5); hoặc văn hóa được tích hợp vào quá trình lãnh đạo, xây dựng chiến lược và thậm chí là quản trị doanh nghiệp (cấp 6).
Các kết quả khảo sát thể hiện xu hướng ngày càng nhiều doanh nghiệp bắt đầu coi văn hóa - vốn được hình thành chủ yếu từ các chuẩn mực đạo đức mà tổ chức theo đuổi và thực thi trong hoạt động hằng ngày - là một năng lực cạnh tranh, chứ không chỉ là thông điệp truyền thông.
Đặc biệt, Báo cáo cho biết, các doanh nghiệp Việt đã bắt đầu chú trọng quản trị văn hóa bằng dữ liệu thay vì cảm tính như trước kia. Gần 1/4 số doanh nghiệp - gấp đôi so với năm 2024 - đã áp dụng các chuẩn hành vi gắn với giá trị cốt lõi của doanh nghiệp vào công việc hằng ngày.
"Khi hành vi văn hóa được phổ biến và áp dụng nhất quán, văn hóa trở nên hữu hình, đo lường được và có khả năng lan tỏa thực chất hơn", báo cáo nhấn mạnh.
Khi tử tế trở thành một quyết định kinh tế
Một số lãnh đạo thừa nhận trong khảo sát của VCCI rằng con đường kinh doanh minh bạch, tuân thủ và đặt sức khỏe người tiêu dùng lên trước lợi nhuận ngắn hạn thường đi kèm chi phí cao hơn, quy trình kiểm soát chặt hơn, tỷ lệ hao hụt nguyên liệu lớn hơn, biên lợi nhuận mỏng hơn.
Tuy nhiên, logic kinh tế phía sau những quyết định đó không chỉ dựa trên đạo lý, mà còn xuất phát từ yêu cầu quản trị rủi ro.
Bà Nguyễn Thị Vui, người trực tiếp giám sát chất lượng sản phẩm Yến vàng Nha Trang Pure. G Nest, chia sẻ: "Trong ngành yến sào, cám dỗ lợi nhuận là rất lớn. Chỉ một thay đổi nhỏ trong quy trình như pha tạp chất hoặc kéo dài thời gian ngâm để tăng trọng lượng cũng có thể làm lợi nhuận tăng gấp đôi, gấp ba mà người tiêu dùng khó lòng nhận biết bằng mắt thường."
Thế nhưng, nếu thông tin bị vỡ lở sẽ kéo theo khủng hoảng thương hiệu và ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình sản xuất kinh doanh. Đầu tư cho kiểm soát chất lượng và minh bạch, như một phần của văn hóa doanh nghiệp, thực chất là một dạng bảo hiểm dài hạn, bà kết luận.
Đồng tình với góc nhìn này, ông Lê Quang Vũ, chuyên gia tư vấn văn hóa doanh nghiệp và giám đốc điều hành của Blue C, đơn vị triển khai mô hình CCMM cho báo cáo, nhấn mạnh rằng dòng vốn đầu tư thông minh hiện nay chỉ chảy vào những nơi có cấu trúc quản trị bền vững. Ở đó, đạo đức kinh doanh được xem là một chỉ số an toàn. Do vậy, doanh nghiệp nào giữ được sự trung thực trong làm ăn kinh doanh thì sẽ nắm giữ giấy thông hành để đi xa.
"Văn hóa doanh nghiệp là lợi thế cạnh tranh khó sao chép nhất đối với mỗi doanh nghiệp. Công nghệ có thể mua, quy trình có thể học, nhưng văn hóa của cả một bộ máy thì không thể bắt chước ngày một ngày hai," bà Bùi Quỳnh Trang, chuyên gia cố vấn doanh nghiệp ở công ty Hừng Đông, nhận định.
Trong quá trình cố vấn tái cấu trúc cho nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, bà Trang nhận thấy những đơn vị thành công đều xây dựng hệ giá trị cốt lõi vững chắc dựa trên sự tử tế, nhờ đó giành được sự tín nhiệm của cộng đồng.
"Đạo đức kinh doanh chính là bộ rễ, văn hóa là thân cây. Nếu bộ rễ bị sâu mọt bởi tư duy kiếm tiền bất chấp, cái cây doanh nghiệp dù có đồ sộ đến mấy cũng sẽ gãy đổ khi gặp biến động. Ngược lại, văn hóa trung thực chính là cơ chế phòng thủ từ xa hiệu quả nhất," bà nói.
Dữ liệu CCMM cho thấy các ngành có mức độ trưởng thành văn hóa cao nhất năm 2025 gồm du lịch – khách sạn, năng lượng, tài chính – ngân hàng – bảo hiểm, dược phẩm – y tế. Đây cũng là những lĩnh vực chịu áp lực lớn nhất từ quy chuẩn quốc tế, nhà đầu tư và người tiêu dùng, cho thấy mối liên hệ giữa chuẩn mực đạo đức, tuân thủ và khả năng tham gia sâu vào thị trường toàn cầu.
Nguồn tham khảo:
Báo cáo "Đo lường mức độ trưởng thành Văn hóa Doanh nghiệp và Văn hóa Đổi mới Sáng tạo 2025 & Xu hướng 2026"