Việt Nam đang đối mặt với khủng hoảng dân số do tỷ lệ sinh giảm mạnh khi ngày càng nhiều phụ nữ trì hoãn kết hôn và sinh con. Tuổi mang thai lần đầu trung bình đã tăng từ 25,2 lên 27,2 trong giai đoạn 2019-2023. Tỷ suất sinh trung bình là 1,9 vào năm 2024 và đang thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 - mức sinh để duy trì dân số ổn định, không tăng, không giảm.
Trong các nghiên cứu trước đây, nỗi sợ sinh con (fear of childbirth, FOC) đã được xác định là một trong những yếu tố dẫn đến sự trì hoãn này. Nỗi sợ sinh con bao gồm những biểu hiện như sợ đau khi chuyển dạ, lo lắng về những thay đổi cơ thể, sức khoẻ của em bé khi chào đời... Chính vì vậy, một nhóm nhà nghiên cứu đến từ Đại học Y Dược TP HCM và Đại học Queensland (Úc) đã phối hợp thực hiện khảo sát nỗi sợ sinh con trước khi mang thai ở phụ nữ Việt Nam.
Nghiên cứu sử dụng thang đo Nỗi sợ sinh con trước khi mang thai (Childbirth Fear Prior to Pregnancy - CFPP) bao gồm 10 mục, do Kathrin Stoll và cộng sự thiết kế và sử dụng trong một nghiên cứu công bố năm 2016 của nhóm. Người tham gia đánh giá mỗi mục trên thang điểm từ 1 (hoàn toàn không đồng ý) đến 6 (hoàn toàn đồng ý). Sau khi giới thiệu thang đo này cùng với video về nghiên cứu trên mạng xã hội, nhóm nghiên cứu đã thu được câu trả lời từ 500 phụ nữ, độ tuổi từ 18- 44, không ở trong giai đoạn mang thai và cũng chưa từng có con.
 |
Nhiều phụ nữ trì hoãn mang thai vì nỗi sợ khi sinh con. Ảnh minh hoạ: istock |
Mười mục được khảo sát bao gồm:
- Tôi lo lắng rằng cơn đau khi sinh sẽ quá khủng khiếp.
- Tôi cảm thấy rằng tôi sẽ không thể chịu đựng được cơn đau khi sinh.
- Tôi sợ rằng tôi sẽ hoảng sợ và không biết phải làm gì trong lúc chuyển dạ và sinh con.
- Tôi sợ việc sinh con.
- Tôi sợ rằng em bé của tôi sẽ gặp vấn đề.
- Tôi lo lắng rằng tôi sẽ mất kiểm soát trong lúc chuyển dạ và sinh con.
- Tôi sợ rằng tôi sẽ gặp biến chứng trong quá trình chuyển dạ và sinh con.
- Việc sinh con là điều không thể đoán trước và đầy rủi ro.
- Tôi sợ rằng quá trình chuyển dạ và sinh con sẽ ảnh hưởng đến cơ thể của tôi.
- Tôi sợ rằng cơ thể của tôi sẽ không bao giờ trở lại như trước sau khi sinh.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, gần 67% phụ nữ có nỗi sợ đáng kể (42-60 điểm) với việc sinh con trước khi mang thai, hơn 22% có nỗi sợ trung bình (30-41 điểm) và 11% có nỗi sợ ở mức thấp (10- 29 điểm).
Trong đó, "sợ gặp biến chứng trong quá trình chuyển dạ và sinh con" ảnh hưởng lớn nhất tới nỗi sợ, tỷ lệ ảnh hưởng là 76%. Tiếp theo là "Lo sợ sẽ mất kiểm soát trong lúc chuyển dạ và sinh con", với ảnh hưởng khoảng 74%. "Lo sợ quá trình chuyển dạ sẽ ảnh hưởng đến cơ thể" cũng có thể ảnh hưởng tới 69% nỗi sợ,
"Sợ em bé sẽ gặp vấn đề" và "Sợ sẽ không chịu được cơn đau khi sinh" là hai yếu tố cho thấy mức ảnh hưởng thấp nhất đến nỗi sợ, với tỷ lệ cùng bằng 56%.
Nghiên cứu đồng thời đưa ra một số nguyên nhân lý giải các nỗi sợ này. Đầu tiên là do thiếu kiến thức toàn diện về việc sinh nở - heo một nghiên cứu đăng tải trên tạp chí Medical Science năm 2020, có hơn 30% phụ nữ ở giai đoạn cuối của thai kỳ không biết phải làm gì khi chuyển dạ. Khoảng trống kiến thức này sẽ dẫn đến giảm tự tin, tăng nghi ngờ và nỗi sợ. Ngoài ra, những quan niệm phổ biến như "ăn cho hai người", tránh tập thể dục vì sợ sảy thai cũng góp phần vào tình trạng tăng cân quá mức, lo lắng về giữ cân sau sinh và lo lắng về tổn thương cơ thể. Mối lo phải giữ cân sau sinh cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự tự tin của phụ nữ, từ đó cản trở cơ hội phát triển nghề nghiệp và khả năng tham gia xã hội.
Với số mẫu tương đối lớn, nghiên cứu đã đem đến những hiểu biết chung nhất về nỗi sợ sinh con. Những hiểu biết này có thể giúp can thiệp sớm, hỗ trợ phụ nữ vượt qua nỗi sợ và phát triển thái độ tích cực hơn với việc sinh nở, giảm nguy cơ các kết quả bất lợi khi mang thai và cải thiện sức khỏe.
Nguồn:
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1877575625000588#s0010
Diễm Quỳnh