Lựa chọn của Nvidia trong cuộc đối đầu Mỹ - Trung

Sau nhiều tháng vận động căng thẳng, giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang cũng đạt được điều mong muốn vào đầu năm nay, khi chính phủ Mỹ cho phép công ty của ông bán chip H200 - chip AI mạnh nhất hiện nay, cho một số khách hàng tại Trung Quốc.

Jensen Huang đã lập luận rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu do Washington áp đặt để hạn chế Trung Quốc tiếp cận những chip AI tiên tiến nhất của công ty đã tước đi chỗ đứng chiến lược và cơ hội làm ăn béo bở của các công ty Mỹ trên thị trường chip lớn nhất thế giới này. Việc nới lỏng các hạn chế cho phép Nvidia bán bộ chip AI H200 vào Trung Quốc, tạo cho hãng cơ hội quay lại cuộc chơi, giành thêm thị phần và qua đó duy trì vị thế là công ty đắt giá nhất thế giới.

Tuy nhiên câu chuyện mua bán chip của các công ty Mỹ và Trung Quốc dưới hai chính quyền vẫn còn nhiều bất định. Sự nghi ngờ với Trung Quốc đã ăn sâu vào tâm trí những người điều hành ở Washington. Mỹ có thể nhanh chóng khôi phục lệnh cấm H200 nếu có thông tin rằng Trung Quốc đang sử dụng con chip mạnh mẽ này cho mục đích quân sự, hoặc chỉ đơn giản là nếu Tổng thống Mỹ Donald Trump muốn thay đổi quyết định.

Giữa các cơ quan của Chính phủ Mỹ cũng nảy sinh động thái trái chiều. Trong khi Bộ Thương mại Mỹ đã hoàn tất các bước phân tích kỹ thuật để cho phép chip xuất khẩu, thì Bộ Ngoại giao Mỹ lại đang nỗ lực thúc đẩy các biện pháp kiểm soát khắt khe hơn.

Ở chiều ngược lại, Chính phủ Bắc Kinh cũng sẽ xem xét kỹ lưỡng mọi giao dịch bán hàng và có thể chặn các lô hàng của Nvidia, hoặc yêu cầu các công ty Trung Quốc biện minh cho việc mua hàng của mình. Theo các nguồn tin thân cận, phía khách hàng Trung Quốc hiện vẫn đang duy trì thái độ thận trọng và chưa tiến hành đặt hàng chính thức đối với dòng chip H200 từ đầu năm đến nay.

Lý do Nvidia bị chặn khỏi thị trường Trung Quốc

Với lý do lo ngại về an ninh quốc gia, Chính quyền Washington đã hạn chế xuất khẩu các loại bán dẫn hiệu năng cao sang Trung Quốc ngay trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump (2022). Chính sách này được người kế nhiệm là Tổng thống Joe Biden duy trì, và tiếp tục bị siết chặt hơn nữa khi ông Trump quay lại Nhà Trắng (2025).

Các nhà hoạch định chính sách Mỹ lo ngại rằng chính những con chip đang vận hành các dịch vụ AI có thể bị Trung Quốc sử dụng để làm đòn bẩy rút ngắn thời gian phát triển vũ khí hạt nhân, nâng cao khả năng thu thập và phân tích tình báo quân sự, cũng như tăng sức mạnh cho các hoạt động tác chiến trên không gian mạng.

Các yêu cầu về giấy phép xuất khẩu của Mỹ giai đoạn 2022-2025 trên thực tế đã chặn cả Nvidia và đối thủ cạnh tranh của họ là Advanced Micro Devices (AMD) khỏi việc cung cấp những sản phẩm công nghệ tốt nhất cho khách hàng Trung Quốc. Cả hai công ty đều đang dẫn đầu thị trường chip chuyên dùng để huấn luyện và vận hành các phần mềm trí tuệ nhân tạo toàn cầu.

Nvidia và AMD từng cố gắng tung ra các phiên bản chip "chỉ dành cho Trung Quốc" với hiệu năng thấp hơn, được thiết kế để không vi phạm các quy định kiểm soát xuất khẩu của Mỹ. Tuy nhiên, ngay cả các phiên bản giảm cấu hình này sau đó cũng bị siết vào vòng hạn chế khi Washington tiếp tục thắt chặt quy định. Một số khác thì bị khách hàng Trung Quốc từ chối, theo chỉ đạo từ Bắc Kinh.

Tầm quan trọng của thị trường Trung Quốc với Nvidia

Trước hết, đây là thị trường chip lớn nhất thế giới. Năm 2024, Trung Quốc tạo ra khoảng 229 tỷ USD doanh thu - tương đương một phần ba tổng doanh thu toàn cầu trong ngành chip AI. Ông Jensen Huang dự đoán trong vòng 2–3 năm tới, các công ty Trung Quốc có thể chi tới 50 tỷ USD mỗi năm chỉ riêng cho các dòng chip AI.

Nhưng với Jensen Huang, câu chuyện không chỉ là giành một phần trong miếng bánh đó mà làm sao giữ vững lợi thế công nghệ vượt trội đã đưa Nvidia trở thành nhà cung cấp phần cứng hàng đầu thế giới tiếp sức cho làn sóng bùng nổ AI.

Khi các lệnh hạn chế xuất khẩu chip của Mỹ buộc đội ngũ đông đảo các nhà phát triển AI tại Trung Quốc phải tìm giải pháp thay thế. Điều này vô tình tiếp thêm động lực cho Trung Quốc xây dựng một hệ sinh thái chip AI nội địa.

Về dài hạn, hệ sinh thái đó có thể đe dọa đến vị thế dẫn đầu của Nvidia. Càng kéo dài thời gian bị loại khỏi thị trường Trung Quốc thì khoảng trống càng rộng mở cho các đối thủ nội địa như Huawei và Cambricon. Đây không chỉ là câu chuyện doanh thu bán chip ngắn hạn mà là cuộc đua định hình cán cân quyền lực công nghệ mới trong thế giới AI.

Tại sao Mỹ lại thay đổi quyết định?

Trong nhiều tháng, ông Jensen Huang đã thuyết phục Chính quyền Tổng thống Trump rằng để bảo vệ lợi thế công nghệ của Mỹ trước một Trung Quốc ngày càng có năng lực, thế giới cần phải xây dựng các hệ thống AI dựa trên công nghệ Mỹ. Việc loại Trung Quốc khỏi hệ sinh thái AI chỉ khiến Bắc Kinh tăng tốc phát triển một vũ trụ AI của riêng mình, có thể cạnh tranh trực tiếp với "ngăn xếp" phần cứng chip của Mỹ trên thị trường toàn cầu. David Sacks, nhà đầu tư mạo hiểm kiêm cố vấn của Tổng thống Mỹ về AI và tiền điện tử, đã ủng hộ các lập luận của Jensen Huang trước Chính quyền Washington.

Jensen Huang và những người phản đối lệnh hạn chế xuất khẩu cho rằng ngay cả khi Nvidia được quay lại Trung Quốc, quân đội Trung Quốc cũng khó có khả năng sử dụng công nghệ Mỹ cho các hệ thống trọng yếu - tương tự việc Lầu Năm Góc sẽ không bao giờ chọn công nghệ Trung Quốc cho hạ tầng quốc phòng cốt lõi. Vì vậy, theo họ, lập luận về "an ninh quốc gia" đang bị thổi phồng quá mức.

Thậm chí, họ còn lý luận ngược lại là nếu các công ty Trung Quốc phụ thuộc vào chip Nvidia, Mỹ sẽ có đòn bẩy tiềm năng đối với Bắc Kinh vì họ có thể cắt nguồn cung hoặc buộc các công ty Mỹ ngừng hỗ trợ kỹ thuật cho các thiết bị đã lắp đặt tại quốc gia này.

Tuy nhiên, phe diều hâu về chính sách đối ngoại ở Washington bác bỏ quan điểm trên, cho rằng đó chỉ là lý lẽ ngụy biện tư lợi và phản bác rằng không thể tin tưởng Trung Quốc bởi quốc gia này sẽ tận dụng công nghệ của Mỹ theo bất cứ cách nào có thể.

Cuộc đấu tranh giữa các công ty công nghệ và chính quyền Mỹ, theo đó, phản ánh hai cách nhìn trái ngược về phương hướng bảo vệ ưu thế công nghệ của Mỹ. Hoặc đóng cửa tuyệt đối để phòng ngừa, hoặc mở cửa có kiểm soát để duy trì ảnh hưởng và nắm đằng chuôi.

Quang Duy tổng hợp

Nguồn: Bloomberg, Reuters

(Kỳ 2: Lá bài chip AI H200 trong cuộc giằng co công nghệ Mỹ - Trung)