Ngày 17/7 tại Hà Nội, Đại sứ quán Australia và Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (STAMEQ) chính thức ra mắt nền tảng V-Standard.
Đây là nền tảng truy xuất nguồn gốc nông sản đầu tiên tại Việt Nam tích hợp quản lý chứng nhận, cho phép số hóa toàn bộ quá trình sản xuất - từ ghi chép canh tác, lưu trữ hồ sơ đến chuẩn bị các minh chứng cần thiết để đáp ứng yêu cầu cấp chứng nhận.
Nền tảng do Đại học Griffith (Australia) và STAMEQ phát triển với sự tài trợ của Chính phủ Australia thông qua Chương trình Aus4Innovation.
Nền tảng nhiều trong một
Trước đây, để đạt được các chứng nhận như tiêu chuẩn hữu cơ, GlobalGAP, VietGAP, TCVN, EU Organic hay JAS, nông hộ và hợp tác xã chủ yếu ghi chép thủ công trên sổ sách. Cách làm này khiến dữ liệu dễ thiếu sót, thất lạc hoặc không có đầy đủ minh chứng cho từng công đoạn sản xuất cụ thể. Nhiều trường hợp, người sản xuất cũng không biết các thông tin mình ghi chép đã đáp ứng đúng yêu cầu của từng bộ tiêu chuẩn hay chưa.
Vì vậy, các tổ chức chứng nhận thường phải cử cán bộ đến trang trại nhiều lần để hướng dẫn nông dân cách ghi chép, hoàn thiện hồ sơ và chuẩn bị minh chứng trước khi đánh giá cấp chứng nhận.
Nếu một mùa vụ thất bại do thiên tai, dịch bệnh hoặc các yếu tố bất khả kháng khác, toàn bộ dữ liệu chứng minh việc tuân thủ tiêu chuẩn của vụ đó cũng mất hiệu lực. Người nông dân phải bắt đầu lại toàn bộ quy trình và tích lũy minh chứng cho mùa vụ tiếp theo.
Chính quy trình chứng nhận mất nhiều thời gian đã hạn chế khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Trên thực tế, sau hơn 10 năm triển khai các tiêu chuẩn như VietGAP, cả nước mới chỉ có khoảng 322.000 ha được cấp chứng nhận, chiếm một tỷ lệ rất nhỏ so với tổng diện tích đất canh tác.
Nền tảng V-Standard có thể giúp tháo gỡ nút thắt quy trình. Mọi hoạt động canh tác đều được số hóa, ghi nhận ngay trên ứng dụng, tự động lưu trữ kèm minh chứng và liên kết với bộ tiêu chí của từng tiêu chuẩn chứng nhận.
Giới thiệu ứng dụng V-Standard tại Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, ngày 17/7/2026. Ảnh: Ngô Hà
Đặc biệt, các tổ chức chứng nhận cũng có thể lên nền tảng V-Standard để theo dõi và duyệt hồ sơ của các nông hộ. Nhờ đó, dữ liệu vừa phục vụ truy xuất nguồn gốc sản phẩm, vừa giúp nông hộ và hợp tác xã chuẩn bị hồ sơ chứng nhận đầy đủ, nhất quán, từ đó giảm đáng kể thời gian và chi phí cho cả người sản xuất lẫn đơn vị chứng nhận.
"Trước đây, nông dân có thể mất hàng tuần, thậm chí hàng tháng để chuẩn bị hồ sơ giấy xin cấp chứng nhận với các tổ chức. Giờ thì mọi thông tin trên app đều là bằng chứng. Và nếu hồ sơ đầy đủ thì chỉ mất hai-ba ngày là có thể được cấp chứng nhận," bà Trần Thị Ngọc Anh, Trưởng phòng chứng nhận hệ thống (QUACERT) thuộc STAMEQ, một trong những đơn vị cấp chứng nhận tại thị trường Việt Nam, cho biết.
Đáng chú ý, hệ thống AI tích hợp trên nền tảng V-Standard còn có thể đưa ra các cảnh báo cho người nông dân trước khi xảy ra các vi phạm tiêu chuẩn, chẳng hạn khi họ bón một loại phân không có trong danh mục cho phép, thực hiện phun thuốc trong thời gian cách ly chưa kết thúc, hoặc chuẩn bị canh tác trong vùng đệm cần bảo vệ quanh nguồn nước.
Miễn phí hai năm đầu
Dù mới được đưa vào triển khai gần bốn tháng, nền tảng V-Standard đã quản lý 127 mùa vụ, 147 sản phẩm nông nghiệp và thu hút 230 tài khoản của nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp thu mua và các tổ chức chứng nhận.
Trong đó, 19 hợp tác xã đã nộp thành công 1.015 hồ sơ minh chứng phục vụ chứng nhận. Thời gian đánh giá và cấp chứng nhận trung bình được rút ngắn khoảng 40%, theo tính toán của nhóm tác giả.
Thời gian tới, nền tảng V-Standard được Trung tâm Mã số Mã vạch Quốc gia (NBC) thuộc STAMEQ vận hành theo mô hình hợp tác xã đăng ký sử dụng dịch vụ, bảo đảm cơ hội tiếp cận bình đẳng cho mọi nông dân.
"Trong hai năm đầu tiên, bà con nông dân, hợp tác xã sẽ được sử dụng miễn phí. Mục đích là để làm quen với cách minh bạch thông tin chuỗi cung ứng sản phẩm của mình, và cũng để định vị V-Standard trong các nền tảng số truy xuất nguồn gốc quốc gia. Trong tương lai, sẽ có hình thức trả phí đối với các đơn vị kinh doanh tiêu thụ," ông Bùi Bá Chính, Giám đốc NBC, cho biết.
Các gian hàng giới thiệu sản phẩm đã tham gia hệ thống quản lý tiêu chuẩn và truy xuất nguồn gốc V-Standard, tại buổi ra mắt nền tảng hôm 17/7. Ảnh: Ngô Hà
V-Standard sẽ được đưa lên Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa Quốc gia mà NBC phụ trách. Hiện Cổng này tích hợp hệ thống truy xuất nguồn gốc của Bộ NN&MT cùng hơn 20 hệ thống của các đơn vị cung cấp giải pháp thương mại khác.
"Chắc chắn V-Standard sẽ phải cạnh tranh với những hệ thống truy xuất đó. Nhưng chúng tôi hiểu thế mạnh của mình là gì. Trong khi các hệ thống khác chỉ có thể truy xuất nguồn gốc, thì V-Standard có thể vừa truy xuất nguồn gốc, vừa thông qua việc theo dõi tuân thủ các tiêu chuẩn lựa chọn trên nền tảng để được cấp giấy chứng nhận," ông Bùi Bá Chính chia sẻ.
Với sự am hiểu sâu sắc các bộ tiêu chuẩn trong nước và quốc tế, đội ngũ phát triển V-Standard đã hệ thống hóa những quy định phức tạp thành một nền tảng số đơn giản, trực quan và dễ sử dụng đối với người nông dân. "Chúng tôi sẽ liên tục cập nhật các tiêu chuẩn mới lên nền tảng," ông Chính nói thêm.
Năm 2025, nông sản Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu kỷ lục 70 tỷ USD. Tuy nhiên, các thị trường phổ biến như EU, Anh, Nhật Bản và Mỹ ngày càng siết chặt yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn sản xuất. Theo các chuyên gia, nếu không áp dụng các hệ thống truy xuất nguồn gốc số, xuất khẩu nông sản của Việt Nam sẽ khó duy trì đà tăng trưởng.