 |
Ảnh: Pixabay. |
Mặc dù chưa ai có thể thoát khỏi quy luật sinh tử, nhưng con người đã làm mọi cách và sử dụng những phương pháp kỳ lạ để kéo dài tuổi thọ, thậm chí tìm kiếm sự bất tử.
"Tôi gọi ngành y học chống lão hóa là nghề lâu đời thứ hai. Con người đã buôn bán, kiếm tiền từ lĩnh vực này trong một khoảng thời gian rất dài", S. Jay Olshansky, giáo sư dịch tễ học và thống kê sinh học tại Đại học Illinois (Mỹ), nhận định.
Vậy trong suốt tiến trình lịch sử, con người ở các nền văn hóa khác nhau đã thử nghiệm những cách nào để cố gắng sống lâu hơn, hoặc thậm chí là sống mãi mãi?
Lưỡng Hà cổ đại
Giai thoại về Gilgamesh, nhân vật chính trong thần thoại Lưỡng Hà cổ đại, là một trong những câu chuyện sớm nhất nói về nỗ lực của con người nhằm chống lại cái chết.
Gilgamesh, vị anh hùng vĩ đại của thành phố Uruk, đã trải qua vô số thử thách để tìm kiếm bí mật của sự bất tử. Sau hành trình dài đầy gian nan, ông tìm đến Utnapishtim, vị vua từng sống sót sau trận đại hồng thủy và được các vị thần ban cho cuộc sống vĩnh hằng. Utnapishtim lắng nghe lời cầu xin của Gilgamesh và nói: "Nếu ngươi muốn chứng tỏ mình xứng đáng với sự bất tử, hãy thức suốt sáu ngày bảy đêm. Nếu không thể chống lại giấc ngủ, làm sao ngươi có thể chống lại cái chết?"
Gilgamesh đồng ý thử thách. Ông ngồi xuống, mắt mở to, quyết tâm không để bản thân gục ngã. Nhưng sau một hành trình dài mệt mỏi, cơ thể ông không thể chống cự lại cơn buồn ngủ kéo đến. Chỉ trong chốc lát, Gilgamesh đã chìm vào giấc ngủ sâu.
Khi tỉnh dậy, Gilgamesh thất vọng vô cùng. Ông đã không thể vượt qua thử thách để giành lấy sự bất tử. Nhưng Utnapishtim vẫn cho ông một cơ hội khác: một loài cây kỳ diệu dưới đáy đại dương có thể giúp con người trẻ lại.
Gilgamesh không bỏ lỡ cơ hội này. Ông lặn sâu xuống đáy biển, tìm được loài cây quý giá và hân hoan trở về. Nhưng trong lúc ông tắm dưới sông, một con rắn lặng lẽ bò tới, nuốt trọn cây thần và trở nên bất tử bằng cách lột da để trẻ lại. Gilgamesh than khóc trước những nỗ lực vô ích của mình, vì ông đã đánh mất cơ hội trường sinh bất tử.
"Bài học từ Gilgamesh là chúng ta sẽ không bao giờ chiến thắng được cái chết. Chúng ta cần học cách chấp nhận điều đó và sống một cuộc đời có ý nghĩa", Stephen Cave, tác giả cuốn sách Immortality: The Quest to Live Forever and How It Drives Civilization được xuất bản vào năm 2012, nhận định.
Ai Cập cổ đại
Các vị vua Ai Cập cổ đại luôn ám ảnh với sự bất tử. Họ tin rằng thế giới bên kia tồn tại và các linh hồn cần một thể xác được bảo quản để trú ngụ. Vì vậy, người Ai Cập đã dành rất nhiều thời gian, công sức và tiền bạc cho việc ướp xác cũng như thực hiện các nghi lễ mai táng, bao gồm xây dựng kim tự tháp.
"Một số học giả ước tính rằng 40% GDP của Ai Cập vào thời điểm đó được sử dụng cho các nghi lễ mai táng, chẳng hạn như ướp xác và xây dựng đền thờ", Cave cho biết.
Tuy nhiên, người Ai Cập cũng làm đủ mọi cách để kéo dài cuộc sống của họ bằng các loại thuốc, thậm chí có cả thuốc độc.
"Thực hành ướp xác thực ra chỉ là phương án B. Trước khi ướp xác, mọi người đã uống nhiều loại thuốc và dược phẩm khác nhau để cố gắng kéo dài sự sống", Cave nói.
Tần Thủy Hoàng tìm kiếm thuốc trường sinh
Tần Thủy Hoàng, vị hoàng đế đầu tiên thống nhất Trung Quốc vào năm 221 trước Công nguyên, là một nhân vật lịch sử quan trọng. Nhưng ngoài quyền lực chính trị, ông cũng có một tham vọng đặc biệt – sống bất tử.
Lịch sử Trung Quốc có vô số những huyền thoại về các loại tiên dược giúp con người trường sinh. "Vì vậy, Tần Thủy Hoàng đã đi khắp đế quốc rộng lớn của mình để tìm kiếm các nhà giả kim, phù thủy và thầy thuốc có thể chế tạo thuốc trường sinh", Cave cho biết. Tần Thủy Hoàng ám ảnh với việc kéo dài tuổi thọ đến mức ông cấm nhắc đến từ "chết" trước mặt mình. Ông thậm chí còn cho các nhà thơ đi theo để sáng tác và ngâm thơ để ca ngợi sự bất tử.
Tuy nhiên, Tần Thủy Hoàng đã lâm bệnh ở tuổi trung niên và qua đời khi chỉ mới 49 tuổi. Một giả thuyết phổ biến cho rằng chính việc tìm kiếm tiên dược đã khiến ông chết sớm, vì ông đã uống quá nhiều thủy ngân. Giả thuyết này được củng cố sau khi các nhà khảo cổ học tìm thấy lăng mộ của ông, với nồng độ thủy ngân cao hơn mức bình thường khoảng 100 lần.
Uống vàng để trường sinh
Việc nung chảy và uống vàng từng là một trào lưu chống lão hóa ở Pháp vào thế kỷ 16, do nữ quý tộc Diane de Poitiers khởi xướng. Phương pháp này cũng từng tồn tại ở Trung Quốc và Ai Cập cổ đại.
"Giả kim thuật (alchemy) tồn tại ở cả phương Đông và phương Tây, với mục tiêu chính là đạt được sự bất tử", Cave giải thích. "Người ta coi vàng kim loại thuần khiết nhất và không thể bị hủy hoại".
Vào năm 2500 trước Công nguyên, nhà giả kim Wei Boyang ở Trung Quốc cổ đại đề xuất giả thuyết cho rằng việc tiêu thụ một lượng nhỏ những chất "bất tử" như vàng sẽ giúp con người sống lâu hơn. Nhiều bậc quân vương thời đó đã mua rất nhiều vàng để chứng minh sự giàu có của họ, tạo điều kiện cho các nhà giả kim dễ dàng nung chảy và pha chế chúng thành thuốc trường sinh.
Diane de Poitiers, tình nhân của Vua Henry II ở Pháp, đã uống vàng thường xuyên cho đến khi qua đời ở tuổi 66. Khi thi thể bà được khai quật vào năm 2008, các nhà khoa học phát hiện lượng vàng trong tóc bà cao gấp 500 lần mức bình thường, và xương cũng chứa dấu vết của thủy ngân.
Truyền máu
Năm 1492, sau khi Giáo hoàng Innocent VIII bị đột quỵ, người ta đã quyết định truyền máu từ ba thanh niên khỏe mạnh vào tĩnh mạch của ông để kéo dài tuổi thọ. Đây là ca truyền máu đầu tiên được ghi chép trong lịch sử. Nhưng đáng tiếc là Giáo hoàng đã tử vong không lâu sau đó.
Công nghệ truyền máu đã có nhiều tiến bộ trong thế kỷ 20. Geoffrey Keynes đã phát triển một bộ dụng cụ truyền máu di động trong Thế chiến I, giúp các bác sĩ điều trị cho binh lính ngay trên chiến trường. Trong Thế chiến II, bác sĩ Charles Drew đã tiên phong xây dựng các hệ thống lưu trữ máu lớn, gọi là "ngân hàng máu".
Những tiến bộ trong lĩnh vực này vẫn đang tiếp tục. "Gần đây, người ta đã tìm ra bằng chứng cho thấy việc truyền máu của người trẻ có thể mang lại tác dụng trẻ hóa", Cave cho biết. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng "những thí nghiệm này mới chỉ được thực hiện trên chuột".
Một số nhà khoa học đã bắt đầu thử nghiệm liệu pháp truyền huyết tương máu (blood plasma) cho con người. Nhưng vẫn còn quá sớm để biết cách làm này có thực sự giúp con người sống lâu hơn hay không, hay đó chỉ là ngõ cụt mới nhất trong hành trình tìm kiếm sự bất tử dường như không bao giờ kết thúc.
Nguồn: History.com
Bài đăng KH&PT số 1332 (số 8/2025)
Bá Lộc dịch