Thư chấp thuận là một trong những cách để vượt qua từ chối bảo hộ nhãn hiệu ở nhiều quốc gia trên thế giới.
"Chìa khóa" vượt qua từ chối nhãn hiệu
Khi đại diện cho một khách hàng ở Australia để tiến hành đăng ký bảo hộ nhãn hiệu "ATTURRA" tại Việt Nam, luật sư Nguyễn Vũ Quân và các cộng sự ở Kenfox IP & Law Office nhận được thông báo từ chối bảo hộ của Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH&CN). Lý do là nhãn hiệu này tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhãn hiệu đối chứng "ALTURA" đã được bảo hộ tại Việt Nam. Tuy nhiên, việc bị Cục Sở hữu trí tuệ từ chối bảo hộ nhãn hiệu không có nghĩa là hết hy vọng. Để đảo ngược kết quả, luật sư Nguyễn Vũ Quân và các cộng sự đã tìm cách chứng minh khả năng phân biệt của nhãn hiệu, đồng thời xin thư chấp thuận của chủ nhãn hiệu đối chứng. "Trên cơ sở các lập luận thuyết phục này của Kenfox, Cục Sở hữu trí tuệ đã ra thông báo chấp thuận bảo hộ cho nhãn hiệu ‘ATTURRA’ vào ngày 30/06/2025", theo bài viết trên trang web của Kenfox IP & Law Office.
Thư chấp thuận không chỉ là một khái niệm xa lạ với người ngoài ngành mà ngay cả trong Luật Sở hữu trí tuệ của Việt Nam, người ta cũng không thể tìm thấy thuật ngữ này. Tuy nhiên, đây lại là "một trong những cách phổ biến giúp người nộp đơn đăng ký nhãn hiệu bị từ chối có thể khiếu nại thành công vượt qua từ chối bảo hộ với lý do tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu có trước", luật sư Lê Quang Vinh ở Công ty Sở hữu trí tuệ Bross và Cộng sự, cho biết trong một bài viết trên Lexology. Về bản chất, "thư chấp thuận (letter of consent) là một thỏa thuận bằng văn bản mang tính chất như một hợp đồng dù nó thể hiện dưới hình thức tuyên bố đơn giản bởi chủ nhãn hiệu có trước hay một hợp đồng tồn tại (co-existent agreement). Theo đó, chủ nhãn hiệu đối chứng (bên có nhãn hiệu đã đăng ký được cơ quan nhãn hiệu sử dụng làm căn cứ từ chối bảo hộ nhãn hiệu xin đăng ký) đồng ý với việc đăng ký và sử dụng nhãn hiệu xin đăng ký mà bị từ chối đó".
"Năng lực đặc biệt" của thư chấp thuận xuất phát từ một nguyên tắc cơ bản trong bảo hộ nhãn hiệu: phải đảm bảo không gây nhầm lẫn về nguồn gốc thương mại của hàng hóa, dịch vụ cho người tiêu dùng. "Nhìn chung theo pháp luật của các nước trên thế giới thì nhãn hiệu muốn được bảo hộ phải đảm bảo không lừa dối, không mô tả đặc tính, chức năng, công dụng của hàng hóa dịch vụ và vừa không tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu của người khác. Nói cách khác, nhãn hiệu xin đăng ký phải đáp ứng hai điều kiện là có khả năng tự phân biệt và không xung đột với quyền có trước của người khác", theo luật sư Lê Quang Vinh. Như vậy, thư chấp thuận đã xóa bỏ nguy cơ xung đột quyền. Chẳng hạn trường hợp nhãn hiệu "ATTURRA" và "ALTURA", trong thư chấp thuận, chủ nhãn hiệu đối chứng khẳng định sẽ không phản đối, khiếu nại việc đăng ký và sử dụng nhãn hiệu xin đăng ký.
Việc sử dụng thư chấp thuận cũng phổ biến giữa các công ty thành viên trong một tập đoàn muốn sử dụng nhãn hiệu tương tự hoặc trùng lặp với công ty mẹ, hoặc công ty liên kết khác. "Điều này thường xuất phát từ chiến lược xây dựng thương hiệu thống nhất hoặc mở rộng danh mục sản phẩm/dịch vụ dưới một ‘gia đình’ nhãn hiệu quen thuộc", luật sư Nguyễn Vũ Quân phân tích trong một bài viết trên Lexology. "Tuy nhiên, dưới góc độ pháp luật sở hữu trí tuệ, mỗi công ty, dù là mẹ hay con, đều được coi là một pháp nhân độc lập. Do đó, khi hai pháp nhân riêng biệt nộp đơn đăng ký các nhãn hiệu giống hệt hoặc tương tự gây nhầm lẫn cho cùng loại hoặc các loại sản phẩm/dịch vụ tương tự, nhãn hiệu nộp sau vẫn có nguy cơ bị từ chối do khả năng gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng về nguồn gốc thương mại. Để vượt qua rào cản pháp lý này, giải pháp phổ biến được các doanh nghiệp áp dụng là nộp kèm thư chấp thuận từ chủ sở hữu nhãn hiệu đối chứng (thường là công ty mẹ hoặc công ty liên kết đã đăng ký trước)". |
Thư chấp thuận là một trong những cách để vượt qua từ chối bảo hộ nhãn hiệu ở nhiều quốc gia trên thế giới. "Hầu hết các quốc gia, bao gồm cả Việt Nam và Mỹ, đều chấp nhận thư chấp thuận là một cách thức để vượt qua từ chối bảo hộ trong cả ba thủ tục: đăng ký, phản đối và đình chỉ/hủy bỏ hiệu lực nhãn hiệu, trong khi một số nước thì chấp nhận thư chấp thuận từng phần nhưng không từ chối (vì không có quy định trong pháp luật quốc gia), tức là chấp thuận cho một hoặc hai trong số ba thủ tục đăng ký, phản đối và đình chỉ/hủy bỏ hiệu lực nhãn hiệu", luật sư Lê Quang Vinh phân tích. Việc sử dụng thư chấp thuận trong đăng ký nhãn hiệu ngày càng phổ biến ở các quốc gia. Ngay cả những nước trước đây hoàn toàn không chấp nhận thư chấp thuận như Nhật Bản, Hàn Quốc cũng đã thay đổi. Trong lần sửa đổi luật nhãn hiệu gần nhất, cả hai quốc gia này đều bổ sung quy định về thư chấp thuận trong đăng ký nhãn hiệu, có hiệu lực từ năm 2024.
Khoảng trống trong pháp luật Việt Nam
Việc áp dụng thư chấp thuận trong đăng ký nhãn hiệu là điều cần thiết để đảm bảo quyền lợi của các bên. "Chúng tôi ủng hộ quan điểm chấp nhận thư chấp thuận trong thủ tục đăng ký bảo hộ nhãn hiệu bởi suy cho cùng nhãn hiệu là tài sản trí tuệ của chủ sở hữu, mối quan hệ giữa chủ nhãn hiệu và chủ đơn mang bản chất dân sự dựa trên cơ sở là sự thỏa thuận. Tất nhiên sự thỏa thuận đó phải phù hợp với các nguyên tắc và điều kiện nhất định nhằm đảm bảo đúng chức năng và vai trò của nhãn hiệu", luật sư Trịnh Dương Vân ở Công ty Sở hữu công nghiệp INVESTIP, viết trên Lexology. "Theo khảo sát của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), đa số các nước tham gia khảo sát đều có ý đồng ý với việc chấp nhận thư chấp thuận trong thủ tục xem xét bảo hộ nhãn hiệu, trong đó có Úc, Trung Quốc, Nga, Anh, Mỹ, Singapore và Việt Nam".
Mặc dù đã được áp dụng trong thực tế ở Việt Nam song về mặt pháp lý, vẫn chưa có bất cứ quy định cụ thể nào về thư chấp thuận trong đăng ký nhãn hiệu. "Việc thiếu vắng một cơ chế pháp lý rõ ràng cho thư chấp thuận đã tạo ra khoảng trống pháp lý đáng kể, khiến quy trình thẩm định trở nên khó dự đoán và thiếu nhất quán, đặc biệt đối với những trường hợp mà chủ đơn đã nỗ lực thương lượng và đạt được sự đồng thuận từ chủ sở hữu nhãn hiệu đối chứng", luật sư Nguyễn Vũ Quân nhận xét. "Trên thực tế, Cục Sở hữu trí tuệ vẫn có thể bác đơn đăng ký nhãn hiệu, nếu đánh giá rằng sự tương tự giữa hai nhãn hiệu có khả năng gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng - bất kể sự tồn tại của thư chấp thuận".
Do vậy, không ít trường hợp có thư chấp thuận song nhãn hiệu vẫn bị từ chối bảo hộ. Đơn cử trường hợp đăng ký bảo hộ nhãn hiệu "KIM THÀNH, hình" cho hàng hóa/ dịch vụ liên quan đến giày dép, quần áo, đã bị từ chối với lý do do nhãn hiệu đối chứng có trước tương tự đã được đăng ký cho dịch vụ cửa hàng giày dép. Trong trường hợp này, "dù có thư chấp thuận, Cục Sở hữu trí tuệ vẫn từ chối với lý do nhãn hiệu xin đăng ký có cấu trúc phần chữ và phần hình trùng lặp với nhãn hiệu có trước và cùng đăng ký cho dịch vụ trùng và tương tự", luật sư Lâm Thị Mỹ Duyên ở INVESTIP phân tích. "Do vậy, việc cùng tồn tại hai nhãn hiệu này sẽ gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng lầm tưởng rằng hai nhãn hiệu có cùng một chủ sở hữu".
Vậy tại sao một số trường hợp như nhãn hiệu "ATTURRA" và "ALTURA" lại có kết quả hoàn toàn khác? "Sự đồng ý của chủ nhãn hiệu đối chứng là một yếu tố có trọng lượng, nhưng yếu tố quan trọng hơn, mang tính quyết định lại nằm ở năng lực phân tích và chiến lược lập luận pháp lý của luật sư sở hữu trí tuệ", luật sư Nguyễn Vũ Quân nhận xét. Hơn nữa, "việc chấp nhận thư chấp thuận trong đăng ký nhãn hiệu hiện vẫn chưa được quy định một cách cụ thể, chi tiết và mang tính ràng buộc trong các văn bản pháp luật về sở hữu trí tuệ. Do đó, quyết định cuối cùng vẫn phụ thuộc đáng kể vào quan điểm và cách đánh giá của từng thẩm định viên. Một thẩm định viên nghiêng về quan điểm bảo vệ người tiêu dùng một cách nghiêm ngặt vẫn có thể từ chối đơn đăng ký nếu nhận thấy dấu hiệu xin đăng ký quá giống nhau hoặc tiềm ẩn rủi ro cao".
Sự thận trọng của Cục Sở hữu trí tuệ hoàn toàn có căn cứ. "Bởi lẽ, chức năng của nhãn hiệu một mặt bảo vệ lợi ích của chủ sở hữu nhãn hiệu và mặt khác bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng, nên dưới góc độ của người tiêu dùng, sự xuất hiện của hai nhãn hiệu trùng hoặc tương tự nhau trên thị trường, có khả năng gây ra sự nhầm lẫn cho người tiêu dùng rằng hai nhãn hiệu có cùng một chủ sở hữu, hoặc nhầm lẫn về nguồn gốc xuất xứ, chất lượng và danh tiếng hàng hóa/ dịch vụ mang hai nhãn hiệu", luật sư Lâm Thị Mỹ Duyên nhận xét. "Do vậy, Cục Sở hữu trí tuệ hiện nay rất thận trọng trong việc xem xét, chấp nhận thư chấp thuận của các chủ sở hữu và thường chỉ cân nhắc để có quyết định tùy vào từng trường hợp cụ thể".
Không chỉ riêng Việt Nam, hầu hết các quốc gia đều cân nhắc kỹ càng trong việc bảo hộ nhãn hiệu, ngay cả khi có thư chấp thuận. Chẳng hạn ở Mỹ, nhãn hiệu xin đăng ký Time Traveler Blonde bị từ chối vì gây nhầm lẫn với nhãn hiệu có trước đã đăng ký Time Traveler trong khi cả hai đều dùng cho sản phẩm trùng (bia). "Ngay cả khi người nộp đơn đã cung cấp cho Văn phòng Sáng chế và Nhãn hiệu Hoa Kỳ (USPTO) thỏa thuận đồng tồn tại (consent agreement) thì cả USPTO và Ban giải quyết khiếu nại về nhãn hiệu (TTAB) đều khẳng định vẫn có khả năng gây nhầm lẫn cho công chúng nên nhãn hiệu xin đăng ký không được chấp nhận sau khi khiếu nại", luật sư Lê Quang Vinh giải thích.
Trong lúc chờ đợi nội dung về thư chấp thuận được luật hóa, các doanh nghiệp/cá nhân nên làm gì để tăng cường khả năng bảo hộ nhãn hiệu của mình? "Chiến lược tối ưu để vượt qua dự định từ chối bảo hộ nhãn hiệu khi sử dụng thư chấp thuận là kết hợp giữa việc chuẩn bị một thư chấp thuận chặt chẽ về nội dung, hình thức, với các lập luận thuyết phục Cục Sở hữu trí tuệ rằng việc cùng tồn tại của hai nhãn hiệu sẽ không gây phương hại đến lợi ích người tiêu dùng", luật sư Nguyễn Vũ Quân cho biết.
Bài đăng KH&PT số 1355 (số 31/2025)
Thanh An