Việt Nam hiện có khoảng 3.850 loài cây dược liệu, trong đó riêng tỉnh Thừa Thiên Huế ghi nhận tới 1.228 loài. Thế nhưng, do khai thác thiếu hợp lý và chưa chú trọng thương mại hóa, nguồn tài nguyên dược liệu tự nhiên ngày càng cạn kiệt, nhiều loài có nguy cơ biến mất ngoài tự nhiên.
Xã Phong Mỹ, huyện Phong Điền (cũ), được ví như "kho dược liệu xanh" của tỉnh nhờ diện tích rừng tự nhiên lớn, nằm trong vùng đệm Khu bảo tồn thiên nhiên Phong Điền. Nơi đây hội tụ nhiều loài dược liệu giá trị cao nhưng phần lớn vẫn được khai thác tự phát, chưa trở thành sản phẩm hàng hóa, dẫn đến suy giảm nguồn lợi.
Trước thực tế đó, Hội Thiên nhiên vì cuộc sống xã Phong Mỹ đã triển khai dự án xây dựng mô hình phát triển một số cây dược liệu dưới tán rừng tự nhiên dựa vào cộng đồng dân cư xã.
Điều tra thực địa tại xã Phong Mỹ, nhóm nghiên cứu ghi nhận 1.928 cá thể, đạt tần suất trung bình 58,96 cây/km trên tuyến khảo sát. Các cá thể này thuộc bốn loài chính, trong đó sâm cau lá lớn xuất hiện nhiều nhất (1.093 cây), tiếp đến là ba kích tím - 934 cây, thiên niên kiện - 905 cây, thổ phục linh - 63 cây. Ở độ cao dưới 300 m, các loài phân bố với tỷ lệ cao: thiên niên kiện 96%, ba kích tím 88%, thổ phục linh 84% và sâm cau 57%. Ở độ cao 300–600 m, tỷ lệ phân bố giảm xuống chỉ còn 4-43%. Về địa hình, cả bốn loài được phân bố nhiều ở sườn núi hoặcven suối. Các vị trí khác như đỉnh núi, chân núi chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ.
 |
Người dân trồng dược liệu dưới tán rừng. Ảnh: NNC |
Từ đặc điểm sinh thái và thổ nhưỡng, dự án đã xây dựng mô hình trồng thử nghiệm 4 ha dược liệu dưới tán rừng, giao cộng đồng trực tiếp quản lý và chăm sóc. Cây được bố trí theo nguyên tắc "lấy ngắn nuôi dài": thiên niên kiện thu hoạch sau 1 năm, sâm cau sau 2 năm, ba kích tím từ 2–5 năm, còn thổ phục linh trên 5 năm.
Người dân được tập huấn quy trình kỹ thuật đối với từng loại cây, từ khâu đào hố, bón lót phân chuồng hoai mục kết hợp vôi bột cải tạo đất, đến chăm sóc định kỳ 3 tháng/lần, phòng trừ sâu bệnh. Sau hai năm, tỷ lệ sống của cây đạt rất cao, từ 93 đến 98%.
Dự án đã được Sở KH&CN tỉnh nghiệm thu, đánh giá cao về hiệu quả bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu, cũng như tạo sinh kế và mở ra triển vọng nhân rộng mô hình, hình thành vùng sản xuất dược liệu bền vững.
Tin đăng KH&PT số 1363 (số 39/2025)
Thạch Thảo