Tôi đổi lá phiếu, không đổi niềm tin

Tôi không theo đảng phái nào. Với tôi, một tổng thống hay một chính đảng cần được đánh giá qua chính sách và kết quả thực tế, không phải qua lời hứa tranh cử.

Tôi từng ủng hộ ông Trump vì đồng tình với một số quan điểm của ông: phát triển kinh tế, bảo vệ an ninh quốc gia, kiểm soát nhập cư và đặt lợi ích nước Mỹ lên hàng đầu. Đến nay, tôi vẫn tin một đất nước muốn thịnh vượng phải có kinh tế mạnh, biên giới được kiểm soát và pháp luật được thực thi nghiêm minh.

Nhưng sau gần hai năm của nhiệm kỳ thứ hai, tôi ngày càng lo ngại trước sự chia rẽ xã hội, những biến động chính sách và nguy cơ nước Mỹ bị cuốn vào các cuộc xung đột quân sự tốn kém. Tôi mong một nước Mỹ hòa bình, lạm phát được kiểm soát, người dân yên tâm làm ăn, sinh sống. Sức mạnh quân sự của Mỹ nên được dùng để giữ hòa bình và ngăn ngừa chiến tranh, thay vì sa vào những cuộc xung đột gây tổn thất về sinh mạng và tiền bạc.

Là người làm nghiên cứu y sinh học tại Mỹ nhiều năm, tôi còn một lý do khác để suy nghĩ lại: cách chính quyền liên bang đang đối xử với khoa học.

Ngân sách quốc phòng tăng mạnh, ngân sách khoa học bị đề xuất cắt

Tháng 4/2026, trong đề xuất ngân sách năm tài chính 2027, Tổng thống Trump đề nghị nâng tổng ngân sách quốc phòng lên 1.500 tỷ USD, tăng 441 tỷ USD, tức khoảng 44% so với năm 2026. Đây là mức tăng trong một năm lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Cùng lúc đó, các cơ quan khoa học liên tục bị đề xuất cắt giảm ngân sách.

Với năm tài chính 2026, chính quyền đề nghị giảm ngân sách Viện Y tế Quốc gia (NIH) từ khoảng 47 tỷ USD xuống 27,9 tỷ USD, tức khoảng 40%, đồng thời gộp 27 viện và trung tâm thành 8 đơn vị. Viện Ung thư Quốc gia (NCI) bị đề nghị giảm từ 7,2 tỷ xuống 4,5 tỷ USD. Viện Dị ứng và Bệnh truyền nhiễm Quốc gia (NIAID), nơi tài trợ phần lớn nghiên cứu về miễn dịch học và vaccine, bị đề nghị giảm từ khoảng 6,6 tỷ xuống 4,2 tỷ USD.

Rất may, Quốc hội, với sự tham gia của nghị sĩ cả hai đảng, đã bác bỏ các đề xuất này. Ngân sách NIH năm 2026 còn được tăng nhẹ khoảng 415 triệu USD, và 27 viện vẫn được giữ nguyên.

Nhưng sang năm tài chính 2027, chính quyền lại đề nghị cắt khoảng 5 tỷ USD, đưa ngân sách NIH xuống khoảng 41,5 tỷ USD theo tài liệu ngân sách của chính NIH, và thu hẹp hệ thống từ 27 xuống 22 viện và trung tâm. Quỹ Khoa học Quốc gia (NSF) bị đề nghị cắt gần 55%. Ngân sách khoa học của NASA và nhiều chương trình nghiên cứu năng lượng cũng bị cắt sâu.

Tôi hiểu một quốc gia phải đầu tư cho quốc phòng, nhất là khi thế giới nhiều bất ổn. Nhưng sức mạnh của một nước không chỉ nằm ở vũ khí, tàu chiến hay máy bay. Nó còn nằm ở khoa học, công nghệ, y học và con người.

Tôi tự hỏi: có hợp lý không khi đề nghị tăng ngân sách quốc phòng thêm hơn 400 tỷ USD trong một năm, trong khi lại tìm cách tiết kiệm vài tỷ USD bằng cách cắt nghiên cứu ung thư, miễn dịch học và các bệnh hiểm nghèo? Đó là một trong những câu hỏi khiến tôi nghĩ lại về lựa chọn chính trị của mình.

Những tác động không còn nằm trên giấy

Có người cho rằng đề xuất ngân sách chưa được Quốc hội thông qua thì chưa ảnh hưởng gì đến phòng thí nghiệm. Thực tế không phải vậy.

Theo báo cáo ngày 15/10/2026 của Hiệp hội Các trường Y khoa Mỹ (AAMC), số khoản tài trợ NIH cấp ra giảm từ khoảng 64.000 năm 2024 xuống 58.500 năm 2025 và 56.600 năm 2026. Từ tháng 1/2025 đến nay, 5.776 khoản tài trợ đã bị đóng băng hoặc chấm dứt, trong đó 1.175 khoản vẫn chưa được khôi phục.

Đáng chú ý, AAMC cũng ghi nhận NIH vẫn giải ngân hết ngân sách tài trợ trong cả hai năm. Nghĩa là ngân sách được giữ trên giấy, nhưng tiền đến tay các nhóm nghiên cứu thì chậm hơn, ít khoản hơn và khó đoán hơn.

Chính quyền cũng từng tìm cách giới hạn chi phí gián tiếp của các khoản tài trợ NIH ở mức 15%. Đây là khoản tiền các trường dùng để duy trì phòng thí nghiệm, điện nước, an toàn sinh học và các dịch vụ hỗ trợ nghiên cứu. Với một trường đại học nghiên cứu, thiệt hại tiềm tàng có thể lên tới hàng chục triệu USD. Tòa án liên bang sau đó đã chặn chính sách này, nhưng các trường vẫn phải lập kế hoạch trong bất định suốt nhiều tháng.

Tháng 6/2026, Đại học Johns Hopkins cho nghỉ việc khoảng 110 nhân viên, chủ yếu ở bộ phận hành chính, sau khi giá trị danh mục tài trợ nghiên cứu liên bang nhiều năm của trường giảm hơn 500 triệu USD trong năm 2025. Tại Harvard Medical School, phòng thí nghiệm ung thư vú của Giáo sư Joan Brugge mất 7 trên 18 nhân sự sau khi khoản tài trợ NIH bị đóng băng. Nghiên cứu chậm hẳn lại trong lúc nhóm phải đi tìm nguồn tiền thay thế.

Đó mới chỉ là vài ví dụ. Đằng sau mỗi con số là những dự án đang dở dang, những nghiên cứu sinh và nghiên cứu viên sau tiến sĩ đang phải tính đến chuyện bỏ nghề.

Một phòng thí nghiệm ung thư không thể đóng cửa hôm nay rồi mở lại vài năm sau như một cửa hàng. Thí nghiệm dài hạn bị gián đoạn, mẫu sinh học quý giá có thể bị mất, những người giàu kinh nghiệm buộc phải chuyển nghề. Khi một nhóm nghiên cứu tan rã, có khi phải mất nhiều năm mới gây dựng lại được, hoặc không bao giờ trở lại như trước.

Tôi đã dành phần lớn sự nghiệp cho nghiên cứu cơ bản trong y sinh học. Tôi biết để có một kết quả đáng tin cậy, người ta phải trải qua bao năm thử nghiệm, thất bại, điều chỉnh và kiểm chứng. Khoa học không tiến lên bằng quyết tâm hay lời hứa. Nó cần thời gian, con người, thiết bị và nguồn tài trợ ổn định.

Cắt kinh phí nghiên cứu có thể tiết kiệm được một khoản trước mắt. Nhưng cái giá về tri thức, nhân lực và những phương pháp điều trị bị bỏ lỡ có thể lớn hơn nhiều.

Vì sao giới khoa học quan tâm đến cuộc bầu cử này

Ngày 29/10, tạp chí Nature đăng bài phân tích "How the US mid-term elections could shake up science" (Bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ có thể làm thay đổi cục diện khoa học như thế nào?). Theo bài viết, nhiều nhà nghiên cứu hy vọng một Quốc hội mới sẽ tiếp tục chặn các đợt cắt giảm lớn, dùng quyền giám sát để điều tra các quyết định của chính quyền, và gắn điều kiện cụ thể vào luật ngân sách.

Một mối lo lớn là kế hoạch tăng quyền của các quan chức được bổ nhiệm theo tiêu chí chính trị trong việc duyệt tài trợ khoa học. Nhiều nhà nghiên cứu lo điều này sẽ làm suy yếu cơ chế bình duyệt độc lập, vốn là nền tảng của hệ thống tài trợ nghiên cứu tại Mỹ.

Nhưng cũng phải nói công bằng: bảo vệ NIH không phải việc riêng của đảng Dân chủ. Nhiều nghị sĩ Cộng hòa đã góp phần bác bỏ đề xuất cắt 40% ngân sách NIH cho năm 2026. Điều đó cho thấy giá trị thật của cơ chế kiểm soát và cân bằng quyền lực.

Tôi không cho rằng mọi chương trình nghiên cứu đều phải được tài trợ vô điều kiện. Nhà khoa học phải có trách nhiệm giải trình, dùng tiền thuế hiệu quả và cạnh tranh bằng chất lượng công trình. Nhưng quyết định tài trợ nên dựa trên bằng chứng và đánh giá chuyên môn, không nên bị đảo lộn chỉ vì ưu tiên chính trị thay đổi đột ngột.

Nước Mỹ trở thành cường quốc khoa học nhờ nhiều thập kỷ đầu tư liên tục. Một khi vị thế ấy suy yếu, lấy lại sẽ rất khó, nhất là khi các nước khác đang đầu tư mạnh vào công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo và y học.

Điều tôi mong muốn sau cuộc bầu cử

Tôi đến Mỹ để xây dựng cuộc sống và theo đuổi khoa học. Càng sống và làm việc lâu ở đây, tôi càng trân trọng những cơ hội đất nước này mang lại. Nước Mỹ không hoàn hảo, và không đảng nào giải quyết được mọi vấn đề. Nhưng sức mạnh lớn nhất của nền dân chủ Mỹ là khả năng tự điều chỉnh, qua lá phiếu của người dân, sự giám sát của Quốc hội và một hệ thống pháp luật được tôn trọng.

Tôi mong nước Mỹ có nền kinh tế mạnh, kiểm soát được lạm phát, giữ an ninh và tôn trọng pháp luật. Tôi mong nước Mỹ tiếp tục đầu tư cho giáo dục, khoa học và y tế. Và trên hết, tôi mong nước Mỹ dùng sức mạnh của mình để giữ hòa bình, thay vì bị cuốn vào những cuộc chiến không cần thiết.

Tôi bỏ phiếu cho đảng Dân chủ, nhưng vẫn tôn trọng những người tiếp tục ủng hộ ông Trump và đảng Cộng hòa. Tôi không mong một đảng nào thắng sẽ khiến nước Mỹ chia rẽ sâu hơn. Tôi mong nước Mỹ có đối thoại và một cơ chế kiểm soát quyền lực thực sự.

Là nhà khoa học, tôi được dạy rằng một giả thuyết dù từng được tin tưởng đến đâu cũng phải được xem xét lại khi có dữ liệu mới. Tôi từng bỏ phiếu cho ông Trump vì tin rằng chính sách của ông sẽ tốt cho nước Mỹ. Hôm nay, trước những gì tôi chứng kiến, kể cả trong lĩnh vực mình gắn bó, tôi chọn một hướng khác.

Lòng yêu nước không phải là trung thành tuyệt đối với một tổng thống hay một chính đảng. Đó là mong muốn đất nước mình ngày càng hòa bình, dân chủ và thịnh vượng hơn. Tôi đổi lá phiếu, nhưng niềm tin vào nước Mỹ thì không đổi.