'Tôi sợ một ngày khán giả nói Tùng Dương chỉ có thế thôi'

Được biết đến từ Sao Mai Điểm hẹn năm 2004, Tùng Dương (1983) là một trong những giọng ca cá tính của âm nhạc Việt Nam đương đại, nổi bật với giọng hát giàu nội lực, phong cách biểu diễn kịch tính và tinh thần không ngừng thể nghiệm.

Sau 25 năm ca hát, anh tiếp tục thử thách bản thân với concert Bay về phía mặt trời, diễn ra tại sân vận động Mỹ Đình vào tháng 12/2026.

Trong cuộc trò chuyện với Tia Sáng, Tùng Dương chia sẻ những hoài nghi, giới hạn sáng tạo, sự thỏa hiệp trong nghệ thuật và những thay đổi trong quan niệm về thành công sau hơn hai thập niên đứng trên sân khấu.

Có một điều tôi không muốn thỏa hiệp, đó là sự trung thực trong nghệ thuật

- Sau nhiều năm ca hát, anh làm gì để giữ gìn và phát triển giọng hát? Có điều gì trước đây anh dễ dàng thực hiện, nhưng giờ phải tiết chế hoặc thay đổi cách xử lý?

- Tôi vẫn thường nói vui rằng giọng hát là tài sản quý giá nhất của mình nhưng lại là thứ tài sản không thể gửi ngân hàng để hưởng lãi. Muốn nó sinh lời, ngày nào cũng phải lao động, chăm sóc và đôi khi phải biết... im lặng. Mà với một người thích hát như tôi, im lặng cũng là một môn nghệ thuật khá khó!

Ở thời Sao Mai Điểm hẹn, tôi hát bằng bản năng, bằng sức trẻ, đôi khi bằng cả sự liều lĩnh. Có những nốt cao chinh phục chỉ vì muốn chứng minh mình làm được. Nhưng sau 25 năm, tôi hiểu rằng kỹ thuật thanh nhạc không chỉ giúp người ca sĩ hát được những nốt khó mà còn giúp họ biết điều gì không cần phải làm.

Bây giờ tôi chú trọng hơn đến việc giữ gìn sức khỏe, luyện tập hơi thở, thể lực, chế độ sinh hoạt và đặc biệt là khả năng phân phối năng lượng trong một đêm diễn. Tôi cũng học cách lắng nghe cơ thể bởi thanh quản không phải một cỗ máy, càng không phải thứ đem ra thử sức bền vô hạn.

Có những câu hát ngày xưa tôi muốn đẩy đến tận cùng cường độ, bây giờ chọn cách tiết chế, tìm một sắc thái tinh tế hơn. Không phải vì tôi không còn làm được mà nhận ra đôi khi một tiếng hát rất khẽ lại có sức lay động hơn cả một nốt cao vang. Ngày trước tôi muốn khán giả trầm trồ: "Sao anh ấy hát được như thế?". Bây giờ, tôi mong họ nói: "Sao anh ấy hát đúng tâm trạng mình đến thế?".

- Chất kịch tính trong giọng hát và phong cách biểu diễn của anh đến từ bản năng, kỹ thuật hay trải nghiệm sống? Điều gì thôi thúc anh liên tục tìm kiếm cách biểu đạt mới?

- Tôi nghĩ đó là sự cộng hưởng của cả ba. Bản năng cho tôi ngọn lửa, kỹ thuật giúp tôi kiểm soát ngọn lửa ấy, còn trải nghiệm sống khiến tôi hiểu mình nên thắp nó lên vì điều gì. Tôi tìm nghe giọng ca kịch tính như Aretha Franklin, Whitney Houston... nên cũng được truyền cảm hứng từ họ.

Tôi vốn thích khám phá những vùng đối cực: ánh sáng và bóng tối, sự dữ dội và mong manh, nỗi cô đơn và khát vọng được kết nối. Âm nhạc của tôi vì thế cũng có nhiều kịch tính. Nhưng tôi muốn phân biệt giữa kịch tính và kịch hóa. Kịch tính thực sự phải xuất phát từ chiều sâu cảm xúc và cấu trúc âm nhạc, chứ không phải cứ nhăn mặt, vung tay hay hát thật to là thành kịch tính. Nếu đơn giản thế chắc tôi đã đỡ tốn nhiều năm tìm tòi! (Cười)

Điều thôi thúc tôi tìm kiếm cái mới chính là nỗi sợ sự lặp lại. Tôi không sợ khán giả nói Tùng Dương khác lạ, nhưng tôi sợ một ngày họ nói: "À, Tùng Dương chỉ có thế thôi".

- Anh có thực sự tự do theo đuổi đến cùng những ý tưởng thể nghiệm, hay vẫn phải chấp nhận thỏa hiệp? Điều gì dễ khiến anh thỏa hiệp nhất?

- Tự do tuyệt đối có lẽ chỉ tồn tại trong trí tưởng tượng. Mà ngay cả trong trí tưởng tượng, đôi khi chúng ta cũng bị giới hạn bởi chính những gì mình đã biết. Tôi có may mắn được theo đuổi những lựa chọn nghệ thuật khá riêng biệt, kể cả khi chúng không phải con đường dễ dàng nhất để tiếp cận số đông. Nhưng tôi không nghĩ nghệ sĩ cứ làm điều mình thích mới được gọi là tự do. Nghệ thuật luôn là một cuộc đối thoại. Giữa nghệ sĩ và khán giả, giữa ý tưởng và điều kiện thực hiện, giữa cái tôi cá nhân và sức sáng tạo tập thể. Tôi có thể thỏa hiệp về hình thức, quy mô, cách thức tiếp cận, thậm chí cả một vài lựa chọn trong dàn dựng.

Nhưng có một điều tôi không muốn thỏa hiệp, đó là sự trung thực trong nghệ thuật. Tôi không thể hát một ca khúc chỉ vì biết chắc nó sẽ thành hit, nếu bản thân không tìm thấy cảm xúc để hát. Ngược lại, tôi cũng không từ chối một ca khúc đại chúng chỉ vì sợ nó làm mình bớt... hàn lâm. Tôi nghĩ đó cũng là một kiểu định kiến cần vượt qua. Nghệ thuật không trở nên thấp đi chỉ vì được nhiều người yêu thích, cũng không trở nên cao siêu chỉ vì ít người hiểu.

Thỏa hiệp đáng sợ nhất không phải với thị trường hay cộng sự mà là khi mình thỏa hiệp với sự dễ dãi của chính mình.

Biết đâu lại thấy Tùng Dương ngày hôm nay dễ thương hơn Tùng Dương ngày xưa

- Trước những nhận xét như "lập dị", "làm quá", "quằn quại", thậm chí có người phải chuyển kênh khi nghe anh hát, anh từng hoài nghi lựa chọn nghệ thuật của mình chưa?

- Ban đầu nghe những từ như "quằn quại", "ma mị", "lập dị", "khó hiểu"... cũng hơi buồn và chạnh lòng. Vì nghệ sĩ dù cá tính đến đâu vẫn là con người, vẫn có nhu cầu được thấu hiểu, chia sẻ. Tuy nhiên tôi cũng từng tự hỏi liệu có đang đi quá xa, liệu cách biểu đạt có vô tình tạo ra khoảng cách với công chúng. Nếu công chúng chưa nghe, chưa cảm được mình sẽ phải làm gì?

Tôi học cách phân biệt giữa sự khác biệt có giá trị nghệ thuật và sự khác biệt chỉ để gây chú ý. Có những thời điểm, tôi cũng nhận ra có thể tiết chế hơn trong cách biểu đạt mà không đánh mất bản sắc. Còn chuyện khán giả chuyển kênh khi thấy tôi xuất hiện, tôi nghĩ đó cũng là quyền tự do của họ. Tôi chỉ hy vọng một ngày nào đó, khi vô tình chuyển kênh lại, họ sẽ dừng lâu hơn một chút. Biết đâu lại thấy Tùng Dương ngày hôm nay dễ thương hơn Tùng Dương ngày xưa! (Cười)

- Các nhạc sĩ đóng vai trò như thế nào trong việc định hình tên tuổi và cá tính nghệ thuật Tùng Dương?

- Nếu giọng hát là cơ thể của người ca sĩ thì tác phẩm chính là linh hồn. Tôi luôn biết ơn những nhạc sĩ đã đồng hành với mình, đặc biệt là những người đã nhìn thấy ở Tùng Dương những khả năng mà đôi khi chính tôi cũng chưa nhận ra.

Mỗi nhạc sĩ giống như một tấm gương, nhưng không phải tấm gương nào cũng phản chiếu cùng một hình ảnh. Có người giúp tôi nhìn thấy sự hoang dại, có người khơi mở chất trữ tình, có người đưa tôi đến những suy tưởng mang tính triết học, và có người lại đánh thức một Tùng Dương trẻ trung, gần gũi hơn. Nhạc sĩ - ca sĩ là một mối quan hệ hai chiều. Tôi thích những cuộc gặp gỡ mà ở đó cả hai bên đều có thể thách thức nhau.

Một nhạc sĩ nói với tôi: "Dương ơi, chỗ này đừng hát như thế", đôi khi còn có giá trị hơn mười lời khen. Miễn là chúng tôi tranh luận để tìm ra điều tốt nhất cho âm nhạc, chứ không phải để chứng minh ai đúng hơn.

- Anh từng hợp tác với nhiều nhạc sĩ thuộc các thế hệ khác nhau. Anh chủ động tìm đến họ hay họ tìm đến anh? Anh có yêu cầu gì khi nhạc sĩ sáng tác riêng cho mình?

- Có những nhạc sĩ tôi chủ động tìm đến vì bị hấp dẫn bởi thế giới âm nhạc của họ. Cũng có những người tìm đến tôi bởi họ cảm thấy giọng hát và cá tính của Tùng Dương có thể hiện thực hóa một ý tưởng nào đó.

Tôi may mắn được đi qua nhiều thế giới sáng tạo khác nhau. Từ Trần Tiến, Lê Minh Sơn, Đỗ Bảo, Giáng Son, Lưu Hà An đến những người viết nhạc thuộc thế hệ trẻ như Tăng Duy Tân, Nguyễn Văn Chung... Mỗi cuộc gặp gỡ đều cho tôi một bài học về sự thay đổi của ngôn ngữ âm nhạc và cách cảm nhận đời sống.

Tôi không muốn nhạc sĩ viết cho mình bằng một công thức mang tên "nhạc Tùng Dương". Bởi nếu cứ nghĩ Tùng Dương phải hát những bài thật khó, thật dữ dội, thật khác thường thì chính chúng ta đang tự thu hẹp khả năng của nhau. Điều tôi mong muốn nhất là một tác phẩm có đời sống cảm xúc và có điều gì đó thực sự muốn nói.

Tôi cũng rất trân trọng các nhạc sĩ trẻ. Họ có cách cảm nhận nhịp sống, giai điệu và ngôn ngữ đương đại rất khác thế hệ chúng tôi. Làm việc với họ, tôi không chỉ mang kinh nghiệm đến mà còn được học lại sự hồn nhiên, táo bạo của tuổi trẻ. Tôi thích ngồi cùng họ và hỏi: "Các em đang nghe gì, có gì hay cho anh thử với?".

Tôi không có tham vọng trẻ mãi. Tôi chỉ mong đừng bao giờ cũ trong tư duy

- Concert "Bay về phía mặt trời" tại sân vận động Mỹ Đình dự kiến có quy mô 40.000 khán giả. Ngoài tham vọng về quy mô, giá trị nghệ thuật lớn nhất anh muốn xác lập là gì?

- 40.000 khán giả là một con số khiến tôi vừa háo hức vừa cảm thấy trách nhiệm vô cùng lớn. Nói vui một chút, ngày xưa tôi hát cho vài trăm người đã thấy mình phải dốc hết sức, bây giờ nghĩ đến hàng vạn người, chắc phải huy động thêm cả... năng lượng mặt trời! (Cười). Nhưng điều khiến tôi quan tâm nhất không hẳn phải là chỉ làm thế nào để lấp đầy một sân vận động mà là làm thế nào để mỗi người trong không gian rộng lớn ấy vẫn cảm thấy được kết nối với âm nhạc.

Một concert lớn không thể chỉ là một sân khấu khổng lồ, hệ thống âm thanh ánh sáng hoành tráng hay những con số gây ấn tượng. Những yếu tố đó quan trọng, nhưng chúng phải phục vụ cho một tư tưởng nghệ thuật. Với tôi, hình ảnh bay về phía mặt trời gợi lên khát vọng vươn tới ánh sáng, vượt qua những giới hạn, những vùng tối và cả những nỗi sợ của chính mình.

Tôi muốn concert là cuộc đối thoại giữa hành trình 25 năm của một nghệ sĩ với những khát vọng phía trước. Ở đó có thể có một Tùng Dương mà khán giả đã biết, nhưng cũng phải có những điều họ chưa từng thấy. Tôi muốn kết nối những ngôn ngữ âm nhạc khác nhau. Từ chiều sâu của những tác phẩm mang tính nghệ thuật hàn lâm đến nguồn năng lượng của âm nhạc đương đại. Từ sự riêng tư của cảm xúc đến tinh thần cộng hưởng của hàng chục nghìn con người.

Và tôi đặc biệt mong muốn những khán giả trẻ, kể cả những người trước đây chưa từng nghĩ mình sẽ đến xem một concert của Tùng Dương, có thể tìm thấy điều gì đó dành cho họ. Tôi mong họ ra về với một cảm xúc còn đọng lại, một giai điệu muốn nghe thêm hoặc một niềm tin rằng con người luôn có thể vượt qua những giới hạn của chính mình.

 

 

Tùng Dương: Tôi sợ một ngày khán giả nói 'Tùng Dương chỉ có thế thôi'

- Nhìn lại 25 năm hoạt động nghệ thuật, đâu là những bước ngoặt định hình Tùng Dương hôm nay? Có khoảnh khắc nào trên sân khấu khiến anh nhận ra mình bước sang giai đoạn mới?

- Nhìn lại 25 năm, tôi thấy mình đã đi qua khá nhiều phiên bản Tùng Dương. Có phiên bản rất bản năng, liều lĩnh, có phiên bản say mê thể nghiệm đến mức đôi khi quên mất rằng khán giả cũng cần một chiếc cầu để bước vào thế giới của mình.

Tôi nghĩ Sao Mai Điểm hẹn là một cột mốc quan trọng, bởi chương trình giúp tôi đến gần công chúng và có cơ hội khẳng định một cá tính khác biệt. Sau đó là những cuộc gặp gỡ với các nhạc sĩ, những album, những chương trình nghệ thuật, những giải thưởng ghi nhận... đã luôn kích thích tôi đi sâu vào thế giới sáng tạo của mình.

Có những dự án không phải ai cũng dễ dàng đón nhận nhưng chúng giúp tôi xây dựng nền móng cho con đường dài. Những chương trình như Độc đạo, Human hay những lần đứng trên sân khấu lớn đều đánh dấu các giai đoạn phát triển khác nhau trong tư duy nghệ thuật của tôi. Nhưng nếu hỏi bước ngoặt lớn nhất, có lẽ đó là lúc tôi hiểu rằng mình không cần phải chứng minh sự khác biệt trong từng giây phút xuất hiện.

Tôi sống vì những khoảnh khắc trên sân khấu, khi một bài hát kết thúc và khán phòng im lặng vài giây trước khi vỗ tay, tôi cảm thấy rõ sức mạnh của âm nhạc. Đôi khi chính sự im lặng ấy lại là một lời hồi đáp đẹp đẽ.

Tôi cũng thấy mình thay đổi nhiều từ khi có gia đình, có con. Trước đây, tôi có thể nhìn thế giới chủ yếu qua lăng kính của cái tôi nghệ sĩ. Bây giờ tôi quan tâm hơn đến tình yêu thương, trách nhiệm, sự hữu hạn của thời gian và những giá trị có thể để lại.

25 năm qua, tôi có thể đã hát nhiều nốt nhạc hơn nhưng điều quý giá là tôi cũng học được cách lắng nghe nhiều hơn.

- Sau một chặng đường dài, liệu anh đã khám phá hết khả năng nghệ thuật của bản thân? Đâu là những giới hạn anh muốn tiếp tục vượt qua?

- Nếu tôi nói mình đã khám phá hết khả năng của bản thân có lẽ ngày mai nên tổ chức một buổi họp báo... tuyên bố nghỉ hưu! (Cười). Nhưng tôi chưa có ý định ấy. Tôi nghĩ nghệ sĩ còn sáng tạo khi họ còn tò mò. Và may mắn tôi vẫn tò mò về chính mình.

Tôi vẫn muốn tìm hiểu xem giọng hát này có thể kể những câu chuyện nào khác, có thể sống trong những không gian âm nhạc nào khác và có thể chạm đến những thế hệ khán giả nào khác. Tôi muốn tiếp tục mở rộng khả năng kết hợp giữa những giá trị âm nhạc mang tính học thuật với các ngôn ngữ đương đại, nhưng không phải theo kiểu pha trộn cho lạ.

Tôi cũng muốn thử thách mình nhiều hơn ở khả năng tiết chế, sự tối giản. Nghe có vẻ nghịch lý nhưng với một người thường được biết đến bằng sự mãnh liệt như tôi, đôi khi hát một bài thật giản dị lại là một thử thách lớn.

Tôi hy vọng đến một ngày nào đó khi tóc bạc hơn, giọng hát có thể mang những màu sắc khác, tôi vẫn còn đủ háo hức để bước lên sân khấu và nghĩ: "Hôm nay mình sẽ thử một điều gì mới nhỉ?".

Tôi không có tham vọng trẻ mãi. Tôi chỉ mong đừng bao giờ cũ trong tư duy.

- Thời trang sân khấu với anh là dấu ấn thị giác hay một ngôn ngữ nghệ thuật? Anh đầu tư ý tưởng, công sức và tài chính thế nào cho những lần xuất hiện?

- Tôi luôn xem thời trang sân khấu là một phần của ngôn ngữ biểu diễn, chứ không đơn thuần là chuyện mặc gì cho đẹp.

Một bộ trang phục có thể giúp mở rộng không gian cảm xúc của tác phẩm, tạo nên hình tượng, thậm chí truyền tải những thông điệp mà âm nhạc chưa thể diễn đạt hết. Tôi thích những thiết kế có tư duy, có cấu trúc, có câu chuyện. Có những bộ trang phục lấy cảm hứng từ thiên nhiên, văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật đương đại hoặc những hình ảnh mang tính biểu tượng. Tất nhiên, không phải lúc nào khán giả cũng nhìn thấy cùng một ý nghĩa với tôi. Có người thấy nghệ thuật, có người thấy kỳ lạ, có người lại tự hỏi: "Không biết mặc bộ này nặng thế, có ngồi xuống hay cử động được không?". Thú thật, đôi khi chính tôi cũng phải đặt câu hỏi ấy với nhà thiết kế! (Cười)

Tôi dành nhiều thời gian trao đổi với ê-kíp sáng tạo, từ ý tưởng, chất liệu, phom dáng đến sự tương thích với ánh sáng, chuyển động và tinh thần của từng tiết mục. Về tài chính, tôi xem đó là một khoản đầu tư nghiêm túc cho nghệ thuật. Nhưng tôi không nghĩ trang phục càng đắt thì giá trị nghệ thuật càng cao.

Có lẽ qua năm tháng, tôi vẫn giữ niềm yêu thích sự độc đáo, nhưng quan tâm hơn đến tính chính xác của hình ảnh. Tôi không muốn mặc khác người chỉ để chứng minh mình khác người mà vì nó thể hiện tính cách, bản sắc và cả văn hóa khi lựa chọn thời trang.

Đời sống bình dị là một đặc ân

- Người nghệ sĩ trên sân khấu và trong đời thường có khi rất khác nhau. Anh có thể hé lộ đôi điều về hai con người ấy của Tùng Dương?

- Tôi nghĩ trên sân khấu và ngoài đời là hai trạng thái khác nhau của cùng một con người, chứ không hẳn là hai con người tách biệt. Trên sân khấu, tôi có thể dữ dội, mãnh liệt, đôi khi như đang đối thoại với cả vũ trụ. Nhưng khi trở về nhà, vũ trụ của tôi thu nhỏ lại trong gia đình, trong những câu chuyện rất đời thường, những bữa cơm, tiếng cười và những điều giản dị. Trên sân khấu, tôi có thể chinh phục một nốt cao khó. Nhưng ở nhà, chưa chắc tôi đã chinh phục được quyền lựa chọn chương trình trên tivi! (Cười)

Tôi cũng thích đùa, thích quan sát, thích những cuộc trò chuyện thú vị. Có thể vì hình ảnh biểu diễn quá mạnh nên nhiều người nghĩ ngoài đời tôi lúc nào cũng căng thẳng, bí hiểm, thậm chí hơi khó gần. Thực ra, nếu ngày nào cũng sống với cường độ như trên sân khấu, chắc người thân của tôi phải xin cấp cứu vì... quá tải năng lượng!

Tôi trân trọng đời sống bình thường vì chính nó nuôi dưỡng phần nghệ sĩ trong mình. Nếu không biết yêu thương, không biết vui buồn với những điều nhỏ bé, không biết lắng nghe người khác, rất khó để hát một cách chân thật về những cảm xúc lớn lao.

Tôi cũng không muốn mang cái tôi nghệ sĩ vào mọi ngóc ngách của đời sống. Trên sân khấu, mình có thể là trung tâm của ánh đèn nhưng về nhà, mình phải biết rằng thế giới không vận hành quanh một ca sĩ tên Tùng Dương. Có lẽ, càng trưởng thành, tôi càng thấy sự bình dị là một đặc ân. Nếu phải nói ngắn gọn, tôi nghĩ Tùng Dương trên sân khấu luôn muốn bay thật cao, còn Tùng Dương ngoài đời luôn cần một nơi để trở về.

Và sau 25 năm, tôi nhận ra một điều: người nghệ sĩ có thể dành cả cuộc đời để tìm kiếm sự phi thường, nhưng điều giúp họ đi được đường dài đôi khi lại chính là khả năng gìn giữ những điều bình thường nhất.

Cảm ơn anh, chúc anh luôn giàu sáng tạo trong hành trình nghệ thuật!