Bên trong trung tâm dữ liệu Viettel tại Hòa Lạc, với công suất tiêu thụ điện 30 MW. Ảnh: Viettel.
Cỗ máy tiêu thụ điện khổng lồ
Điện là khoản chi lớn nhất của trung tâm dữ liệu (Data Centre - DC), thường chiếm 20–50% tổng chi phí vận hành (OPEX), chưa kể chi phí làm mát trong khí hậu nhiệt đới. [1]
Vì vậy, chính sách giá điện mới ban hành tháng 12 năm ngoái - yêu cầu các trung tâm lưu trữ và quản lý dữ liệu phải áp dụng mức giá điện cho ‘mục đích kinh doanh khác’ thay vì giá điện cho sản xuất như trước - đã gây lo lắng cho ngành trung tâm dữ liệu tại Việt Nam. [2]
Các cơ quan điện lực đã bắt đầu làm việc với Viettel, VNPT, FPT, CMC cùng nhiều doanh nghiệp khác; và đến nay, một số công ty cho biết đã nhận được công văn thông báo sẽ bị áp mức giá điện mới từ tháng 2/2026, đồng thời bị truy thu phần chênh lệch tiền điện đã sử dụng trong tháng 1/2026.
Trước diễn biến này, các nhà vận hành những "cỗ máy tiêu thụ điện khổng lồ" đồng loạt gửi kiến nghị chính thức lên Bộ Công Thương, đề nghị tạm dừng hoặc xem xét lại chính sách.
Điện chiếm khoảng 20–50% tổng chi phí vận hành (OPEX) của một trung tâm dữ liệu. Đồ họa: Ngô Hà
Theo chia sẻ của ông Lê Minh Hiếu, Giám đốc quản lý ba trung tâm dữ liệu trên toàn quốc của CMC Telecom, trên trang cá nhân Linkedin, việc chuyển sang biểu giá điện kinh doanh đồng nghĩa khoản chi cho điện của trung tâm dữ liệu có thể tăng khoảng 50%. "Một trung tâm dữ liệu hiện đang trả tiền điện 10 tỷ đồng/tháng sẽ tăng lên 15 tỷ đồng/tháng", ông lấy ví dụ.
Với một ngành có biên lợi nhuận mỏng hơn nhiều người tưởng - đặc biệt là khi các trung tâm dữ liệu nội địa phải cạnh tranh với các trung tâm dữ liệu quy mô siêu lớn quốc tế (hyperscaler) như của Amazon, Google - khoản tăng này không chỉ làm thâm hụt dòng tiền, mà có thể ảnh hưởng đến các quyết định mở rộng, trì hoãn hay đóng băng các kế hoạch đầu tư vào các trung tâm dữ liệu ở Việt Nam trong tương lai.
Hiện nay, Việt Nam có khoảng 50 trung tâm dữ liệu đang hoạt động với tổng công suất - theo tính toán của Tia Sáng - vào khoảng 100 MW. Dự kiến, đến năm 2030, con số này có thể tăng gấp mười lần. [3] Để dễ hình dung, 1 MW tương đương với lượng điện tiêu thụ của khoảng 2.500 - 5.000 hộ gia đình Việt Nam ở đô thị trong một tháng.
Các trung tâm dữ liệu (Data Centre - DC) là trái tim của nền kinh tế số, đóng vai trò xử lý, lưu trữ và truyền tải dữ liệu cho toàn bộ hoạt động trong nền kinh tế số, điển hình như tài chính, ngân hàng, các ứng dụng AI, thương mại điện tử hay chính phủ điện tử.
Hiện các quốc gia đang khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào trung tâm dữ liệu vì điều này sẽ thúc đẩy kinh tế số, bảo vệ chủ quyền dữ liệu, hấp dẫn doanh nghiệp công nghệ cao, tạo việc làm và nâng cao sức cạnh tranh quốc gia.
Khách hàng thương mại hay hạ tầng quốc gia?
Cách đây chưa lâu, vào cuối năm 2024, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 57, nhấn mạnh việc xây dựng cơ chế hỗ trợ cho các doanh nghiệp đầu tư trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và thu hút nhà đầu tư nước ngoài. Nhưng với thông tư giá điện mới, rõ ràng trung tâm dữ liệu đang được nhìn nhận đơn thuần như những khách hàng thương mại tiêu thụ lượng điện lớn cần được quản lý chặt chẽ, thay vì như một phần hạ tầng số then chốt cho nền kinh tế tương lai.
"Việc xếp trung tâm dữ liệu vào nhóm kinh doanh thông thường là đánh đồng trung tâm dữ liệu với trung tâm thương mại", Jamie Tan, nhà phân tích công nghệ độc lập ở khu vực Đông Nam Á, trao đổi với Tia Sáng.
Theo bà, trung tâm dữ liệu là nhà máy của nền kinh tế số và chúng nên được coi như "một dạng cơ sở hạ tầng thiết yếu, giống như điện, nước, xăng dầu".
Trước năm 2026, các trung tâm dữ liệu được áp dụng khung giá điện sản xuất – vốn thấp hơn do phục vụ hoạt động công nghiệp. Đồ họa: Ngô Hà
Bề ngoài, các trung tâm dữ liệu là những khối bê tông im lìm, kín cửa, không đèn quảng cáo. Nhưng bên trong là hàng chục nghìn máy chủ, thiết bị mạng, hệ thống làm mát, UPS, máy phát dự phòng.
Mọi thứ đều xoay quanh một chỉ số gọi là Hiệu quả sử dụng năng lượng PUE (Power Usage Effectiveness), được định nghĩa là tỷ lệ giữa tổng điện tiêu thụ và điện cấp cho thiết bị công nghệ thông tin. PUE lý tưởng là 1.0, thể hiện 100% năng lượng được dùng cho xử lý dữ liệu và không gây lãng phí.
Theo báo cáo từ Uptime Institute [4], mức PUE trung bình toàn cầu hiện là 1.57, tuy nhiên các trung tâm hiện đại đang cố gắng kéo PUE xuống dưới 1.4 hoặc 1.3. Ở nơi khí hậu nóng ẩm như Việt Nam, độ tốn kém cao hơn nhiều so với Bắc Âu hay Hàn Quốc.
Thêm vào đó, làn sóng AI đang khiến mật độ công suất tăng vọt. Các máy chủ mới có thể tiêu thụ gấp nhiều lần so với thế hệ trước, kéo theo nhu cầu làm mát bằng chất lỏng và hạ tầng điện riêng biệt. Trong thế giới ấy, vài trăm đồng trên mỗi kWh cũng đủ để làm thay đổi kế hoạch kinh doanh.
Nhìn ra khu vực
Ở Đông Nam Á, cuộc đua thu hút trung tâm dữ liệu đang ngày càng gay gắt. Các quốc gia không chỉ cạnh tranh về ưu đãi thuế hay quỹ đất, mà còn về khả năng cung cấp điện ổn định, dài hạn và có lộ trình giá.
Singapore, dù khan hiếm điện và đất, đã thiết kế các cơ chế cấp phép và khuyến khích các trung tâm dữ liệu tiết kiệm năng lượng, đồng thời ưu tiên dự án dùng điện tái tạo.
Malaysia chào mời các nhà đầu tư trung tâm dữ liệu quy mô siêu lớn (hyperscaler) bằng quỹ đất lớn và hợp đồng điện dài hạn.
Indonesia dành cơ hội thương lượng riêng cho các dự án quy mô hàng trăm megawatt.
Tất cả các quốc gia đều ngầm hiểu rằng giá điện rẻ và ổn định quan trọng không kém ưu đãi thuế. "Nếu Việt Nam trở nên kém cạnh tranh về điện," Jamie Tan nhận xét, "dòng vốn mới có thể đi chệch hướng - ít nhất là với những dự án cỡ lớn như hyperscaler cho AI".
Trên thực tế, giá điện kinh doanh của Việt Nam hiện vẫn ở mức thấp so với thế giới. Theo số liệu thống kê từ globalpetrolprices.com [5], tính đến quý IV/2025, giá điện kinh doanh tại Việt Nam thấp hơn 30% so với giá điện kinh doanh trung bình của châu Á và thấp hơn 42% so với trung bình Đông Nam Á.
Giá điện kinh doanh ở một số quốc gia châu Á. Đồ họa: Ngô Hà.
Ngay cả với biểu giá cao nhất vào các khung giờ, từ thấp điểm, trung bình đến cao điểm [6], thì "nhiều khả năng, chi phí điện trung bình ở Việt Nam vẫn thấp hơn mặt bằng khu vực", Jamie Tan nhận xét.
Tuy nhiên, lợi thế về mức giá tuyệt đối này không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp trong nước không chịu tác động. Hoạt động kinh doanh của các trung tâm dữ liệu ở Việt Nam vẫn phải chịu sức ép lớn từ bước nhảy giá mới. Như ông Lê Minh Hiếu chỉ ra, các trung tâm dữ liệu sẽ phải chi thêm vài tỷ đồng mỗi tháng chỉ để bù đắp tiền điện.
Hiển nhiên là, các trung tâm dữ liệu mong mỏi một thỏa thuận phù hợp và ổn định hơn cho chặng đường trung và dài hạn (5-20 năm). Bởi, nhìn vào những diễn biến năng lượng trong vài năm trở lại đây, có thể thấy giá điện Việt Nam đang có xu hướng tăng dần đều.
Năm ngoái, ngành điện tuyên bố muốn "tính đúng, tính đủ các chi phí theo nguyên tắc thị trường" vào trong giá điện, thay vì trợ giá như trước kia [7]. Hơn nữa, việc dịch chuyển cơ cấu nguồn điện sang các dạng năng lượng tái tạo sẽ khiến hệ thống điện Việt Nam "xanh" hơn nhưng chắc chắn đắt đỏ hơn.
Trong bối cảnh đó, cuộc đua thu hút các trung tâm dữ liệu không còn chỉ xoay quanh mức giá điện rẻ, mà chuyển sang những yếu tố then chốt khác như nguồn cung ổn định, chất lượng sạch và cơ chế mua bán linh hoạt.
---
Tài liệu tham khảo:
[1] Atomiton, (2025), The New Economics of Data Center Opex in the AI Era, truy cập 10/2/2026, https://www.atomiton.com/reports/new-economics-of-data-center-opex-ai-era
[2] Thông tư số 60/2025/TT-BCT của Bộ Công thương: Quy định về thực hiện giá bán điện (Điều 11, khoản 19), truy cập ngày 10/2/2026, https://cskh.evnspc.vn/TraCuu/ThongTinGiaDien
[3] Hao Linh, Trang Bùi, (2026), Việt Nam chưa sẵn sàng cho cuộc đua trung tâm dữ liệu, Tia Sáng, https://tiasang.com.vn/viet-nam-chua-san-sang-cho-cuoc-dua-trung-tam-du-lieu-4999928.html
[4] Uptime Institute, (2025), Global Data Center Survey 2025, truy cập 10/2/2026, https://intelligence.uptimeinstitute.com/resource/uptime-institute-global-data-center-survey-2025
[5] Cụ thể về cách tính: tính đến quý IV/2025, giá điện kinh doanh tại Việt Nam vào khoảng 0,078 USD (khoảng 2.055 đồng)/kWh, so với giá điện kinh doanh trung bình của châu Á (0,108 USD ~ 2.846 đồng) với trung bình Đông Nam Á (0,1327 USD ~ 3.497 đồng).
Nguồn: Global Petrol Prices, (2025), Electricity prices by continent and country groups, truy cập 10/2/2026, https://www.globalpetrolprices.com/electricity_prices/
Về tỷ giá: chúng tôi lấy tỷ giá giao dịch USD/VND trung bình trong quý IV/2025 là 26.350 đồng.
[6] Biểu giá cao nhất vào các khung giờ: 1.609 đồng (giờ thấp điểm), 2.887 đồng (giờ bình thường) và 5.025 đồng (giờ cao điểm - chỉ áp dụng vài giờ trong ngày).
[7] Phương Dung, (2025), Đề xuất thí điểm giá điện hai thành phần từ 2026, VnExpress, https://vnexpress.net/de-xuat-thi-diem-gia-dien-hai-thanh-phan-tu-2026-4936558.html