Trong thần thoại Hy Lạp, thần Cronus cai quản thời gian và mùa màng, đã dùng lưỡi liềm để lật đổ vương triều của cha mình là Uranus - thần cai quản bầu trời. Vào đầu những năm 2020 đến nay, motif từ câu chuyện thần thoại này đang được lặp lại ở cuộc sống hiện đại với trí tuệ nhân tạo vào vai Cronus và kỹ sư lập trình vào vai Uranus.
GitHub Copilot là một trợ lý lập trình AI được Microsoft phát triển. Ứng dụng này đã vượt mốc 20 triệu người dùng vào giữa năm 2025, tăng 400% so với cùng kỳ năm trước. Dữ liệu cho thấy GitHub Copilot tạo ra trung bình 46% mã nguồn của các lập trình viên, và chiếm tới 61% mã nguồn trong các dự án sử dụng ngôn ngữ lập trình phổ biến là Java (các bạn có thể hiểu Java ứng dụng để làm web, mobile, doanh nghiệp).
Trên toàn ngành, 41% mã nguồn được viết năm 2025 là do AI tạo ra. CEO Google - ông Sundar Pichai - xác nhận 25% mã nguồn của Google hiện có sự hỗ trợ của AI (1). Như vậy, ngay cả ở một tập đoàn công nghệ hàng đầu, nơi tập trung những kỹ sư lập trình giỏi nhất, AI vẫn chen vào một phần tư quy trình sản xuất.
Hình minh họa: Shuttertock.
Đáng chú ý hơn, vào tháng 3 năm 2024 vừa qua, một công ty khởi nghiệp đình đám Cognition Labs ra mắt Devin - "kỹ sư phần mềm AI tự hành đầu tiên". Devin không chỉ viết code, mà nó còn tự biết phân tích yêu cầu, thiết kế kiến trúc, gỡ lỗi, và triển khai ứng dụng. Tức là nó không thay thế từng công đoạn, mà bắt đầu thay thế trong vai trò của người kỹ sư lập trình.
Nên gần đây, tuyên bố của Dario Amodei, CEO của Anthropic về việc chỉ một thời gian rất ngắn nữa "AI có thể làm hầu hết, hoặc tất cả, những gì kỹ sư phần mềm làm trong toàn bộ quy trình", không phải là lời nói quá. Ít người để ý đến từ mà Amodei nhấn mạnh "toàn bộ quy trình" (end-to-end) - nghĩa là khả năng bao quát trọn vòng đời của một sản phẩm phần mềm, từ hình thành ý tưởng, xác định yêu cầu, thiết kế, phát triển mã nguồn đến kiểm thử, triển khai và đưa vào sử dụng thực tế.
Doanh thu Devin tăng từ 1 triệu USD (theo số liệu tháng 9 năm 2024) đã vượt lên trên con số 73 triệu USD chỉ sau 9 tháng. Đây là một trong những tốc độ tăng trưởng nhanh nhất lịch sử công nghệ (2). Rất nhanh, thị trường đang trả tiền cho "kỹ sư phần mềm AI tự hành", và đó là tín hiệu đáng lo với lao động con người.
Hai mươi năm trước, con người cần chuyển đổi mong muốn của mình thành ngôn ngữ lập trình, từ những dòng 0 và 1 ở tầng thấp nhất cho đến các cấu trúc logic như "if–then" để hướng dẫn máy tính xử lý các tác vụ. Năm năm trước, chúng ta có thể sử dụng ngôn ngữ tự nhiên để hướng dẫn máy tính gián tiếp tạo ra mã lập trình, từ đó hướng dẫn chính máy tính để xử lý các tác vụ.
Còn giờ đây, ngay thời điểm mà tôi đang viết loạt bài này, các kỹ sư đang sử dụng ngôn ngữ tự nhiên để hướng dẫn máy tính tự xử lý công việc hàng ngày một cách tự động.
Số lượng nhân sự bị sa thải trong ngành công nghệ, và số công ty sa thải, trong giai đoạn 2024–2026 theo trang tổng hợp dữ liệu công khai Layoffs.fyi. Chỉ riêng trong 3 tháng đầu năm đã có hơn 40 nghìn nhân sự công nghệ bị sa thải. Nguồn biểu đồ: Layoffs, Tia Sáng Việt hóa.
Bây giờ, ngôn ngữ mẹ đẻ của chúng ta chính là ngôn ngữ lập trình mạnh mẽ nhất thế giới, thay vì các cú pháp C++, Python hay Java phức tạp. Tôi chỉ cần mô tả ý tưởng rõ ràng bằng văn bản: "Hãy viết cho tôi một trang web bán giày thể thao, có tích hợp thanh toán và giao diện xanh đen" thì ngay lập tức AI sẽ tạo ra hàng nghìn dòng code. Hay thậm chí: "Hãy phân tích các số liệu trong báo cáo Excel đính kèm, tìm các chỉ số sụt giảm đáng lo ngại, và viết email trình bày các chỉ số này cho đối tác của tôi qua email nhan***@gmail.com".
Nghe qua thì chúng ta có thể thấy một cuộc sống khá dễ dàng. Nhưng nhìn lại, tác động của AI đến công việc hàng ngày của nghề lập trình thật tàn khốc.
Ở Việt Nam, riêng theo quan sát của tôi với vai trò vừa là kỹ sư dữ liệu, vừa là giảng viên bán thời gian, thì các vị trí cấp thấp gần như đang bị triệt tiêu vì AI tạo sinh đang viết code tốt hơn nhân viên dưới 3 năm kinh nghiệm.
Các bạn có thể hình dung bảng phân công nhiệm trong một công ty công nghệ cách đây khoảng 5 năm về trước như sau:
- Thực tập sinh (0 năm kinh nghiệm): hỗ trợ các công việc nhỏ, học việc, không chịu trách nhiệm về kết quả đầu ra.
- Lập trình viên (junior, dưới 3 năm kinh nghiệm): viết mã máy.
- Trưởng nhóm (senior, từ 3 đến 6 năm kinh nghiệm): đánh giá mã máy của lập trình viên, thực hiện chấp nhận hoặc huỷ bỏ những đoạn mã không đạt chất lượng.
- Trưởng phòng: chịu trách nhiệm chất lượng của một sản phẩm cụ thể, và thường không tham gia viết mã máy.
Trong khi đó, cũng tại công ty công nghệ này vào năm 2026 thì bảng phân công nhiệm vụ như sau:
- Thực tập sinh (0 năm kinh nghiệm): không có nhu cầu tuyển dụng.
- Lập trình viên (junior, dưới 3 năm kinh nghiệm): sử dụng AI để viết mã máy, thực hiện đánh giá mã máy của AI và tinh chỉnh cho đạt chất lượng.
- Trưởng nhóm (senior, từ 3 đến 6 năm kinh nghiệm): chịu trách nhiệm chất lượng sản phẩm cuối cùng, và thường không tham gia viết mã máy.
- Trưởng phòng: chịu trách nhiệm chất lượng của nhiều sản phẩm.
Công việc ở từng vị trí đã được đẩy lên một cấp (junior giờ đây thực thi công việc của cấp senior vào 5 năm trước) vì nay đã có AI tạo code. Khi đó, yêu cầu công việc nâng cao, hiệu quả công việc tăng trưởng nhanh, vòng đời sản phẩm được rút gọn lại, dẫn đến... việc thiếu người thừa. Vậy bộ phận nào sẽ được lược bỏ khỏi cỗ máy? Những bộ phận tạo ra giá trị thặng dư ít nhất: cấp thấp nhất. Và dần sẽ đến các cấp cao hơn, từng bước một.
Không có đủ thống kê ở Việt Nam, nhưng xu hướng thế giới thì đã rõ. Số lượng việc làm cho lập trình viên Mỹ giảm 27,5% trong 2 năm từ giữa 2023 đến hết 2025, và số tin tuyển dụng lập trình cấp thấp giảm 60% từ 2022 đến 2024. Với nhân sự lập trình nhiều kinh nghiệm còn đang làm việc, đúng là AI tăng năng suất thật, nhưng đã có khảo sát cho thấy kỹ sư bị bào mòn sức nhiều hơn: code nộp ngoài giờ tăng lên 20%. Salesforce - một trong những tập đoàn phần mềm lớn nhất thế giới - đã từng tuyên bố không tuyển thêm kỹ sư phần mềm mới trong năm 2025 (3). Khi các công ty lớn ngừng tuyển người mới, có một thông điệp ngầm rằng tăng trưởng có thể đến từ máy, không cần thêm người.
Điều trớ trêu và tàn khốc với kỹ sư dữ liệu chính là kẻ sáng tạo tự đào mồ chôn mình, khi sinh ra AI, hàng ngày, hàng giờ nạp dữ liệu nuôi nấng AI thật hoàn hảo, để rồi nó quay trở lại thay thế chính mình.
---
Tài liệu tham khảo:
(1) GitHub / Quantumrun - Copilot Statistics 2026. 20 triệu người dùng, 46% code do AI tạo, 41% code toàn ngành do AI viết, 25% code Google có AI hỗ trợ. Nguồn: quantumrun.com/consulting/github-copilot-statistics
(2) Cognition Labs - Devin Annual Performance Review 2025. Doanh thu từ 1M lên 73M USD trong 9 tháng. Nguồn: cognition.ai/blog/devin-annual-performance-review-2025
(3) Đại học Harvard / IEEE Spectrum - Nghiên cứu tác động AI lên lập trình viên cấp thấp. Việc làm junior giảm ~10% sau 6 quý, lập trình viên Mỹ giảm 27,5%, tuyển dụng IT entry-level giảm 60%. Nguồn: finalroundai.com/blog/ai-is-making-it-harder-for-junior-developers-to-get-hired