Việt Nam đang đối mặt với thách thức nghiêm trọng về phát triển bền vững do quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa nhanh chóng và suy thoái môi trường chẳng hạn như nạn phá rừng gia tăng, khí thải nhà kính và ô nhiễm môi trường ngày càng nặng nề...
Trong bối cảnh đó, các cơ sở giáo dục đại học có thể giữ vai trò then chốt trong việc định hình sự phát triển bền vững trong tương lai, bởi đây luôn là nơi tạo ra động lực của thay đổi xã hội, thúc đẩy tư duy sáng tạo, tiến bộ công nghệ, nuôi dưỡng tài năng khởi nghiệp... Vai trò này đã được thừa nhận và chứng minh qua một số nghiên cứu trên thế giới.
Một nhóm nhà khoa học ở Trường Đại học Kinh tế TPHCM đã phối hợp với các cộng sự ở Trường Đại học RMIT thực hiện nghiên cứu đánh giá vai trò của các cơ sở giáo dục đại học đến sự phát triển bền vững của đất nước. Kết quả của nghiên cứu đã được đăng trên tạp chí The International Journal of Management Education (Q1 SCImago).
Nghiên cứu thực hiện phỏng vấn sâu với đại diện của các cơ sở giáo dục thuộc hai nhóm: nằm trong và không nằm trong xếp hạng Times Higher Education Impact Ranking, đánh giá các trường đại học trên thế giới theo mức độ đóng góp đối với việc thực hiện 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên hợp quốc. Những cá nhân được phỏng vấn là người trực tiếp tham gia các sáng kiến phát triển bền vững hoặc ra quyết định liên quan và có mức độ ảnh hưởng trong tổ chức (là lãnh đạo cấp cao, quản lý trung gian, hoặc giảng viên).
 |
Các trường đại học giữ vai trò quan trọng trong định hình sự phát triển bền vững. Ảnh minh hoạ: istock |
Tổng cộng có 10 người tham gia phỏng vấn. Nhóm nghiên cứu đánh giá đây là số lượng phù hợp vì nghiên cứu chú trọng vào các dữ liệu chuyên sâu hơn là số lượng. Thực tế từ các nghiên cứu trước đây cho thấy, chỉ cần 12 cuộc phỏng vấn cũng có thể đạt điểm bão hoà dữ liệu - điểm mà các cuộc phỏng vấn, thảo luận không đem lại thêm thông tin quan trong mới mà bắt đầu lặp lại các thông tin cũ.
Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt về tầm nhìn, quan điểm và chiến lược hoạt động giữa nhóm nằm trong xếp hạng THE Impact Ranking và nhóm không nằm trong đó. Các trường nằm trong xếp hạng có lãnh đạo cấp cao nhận thức rõ vai trò then chốt của giáo dục đại học đối với các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) do Liên Hợp Quốc đề ra.
Ở các trường còn lại, cam kết phát triển bền vững chưa đồng đều, nhiều cán bộ/giảng viên chưa hiểu rõ khái niệm và cơ chế thực thi. Một người tham gia cho biết: "Ở khoa chúng tôi, khoảng 50% sẵn sàng đổi mới hướng tới phát triển bền vững, trong khi nửa còn lại vẫn muốn giữ nguyên hoặc chờ chỉ đạo từ chính phủ."
Động lực để hướng tới phát triển bền vững của các trường chủ yếu tập trung vào việc thực hiện trách nhiệm xã hội và nâng cao uy tín tổ chức. "Phát triển bền vững không chỉ là một sáng kiến; nó là một mệnh lệnh chiến lược. Trường chúng tôi coi đây là yếu tố thiết yếu để duy trì các quan hệ đối tác quốc tế và đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu" - một người tham gia trả lời.
Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng chỉ ra những yếu tố thách thức trong việc hướng tới các mục tiêu phát triển bền vững. Thách thức thứ nhất đến từ văn hóa và tầm nhìn lãnh đạo. Dữ liệu cho thấy phát triển bền vững vẫn chủ yếu được xem như một "phong trào" và mang tính hình thức.
Thiếu nhất quán trong chính sách nổi lên như một rào cản lớn, đặc biệt ảnh hưởng đến tâm lý, sự sẵn sàng và cam kết của giảng viên trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. Một người tham gia cho biết: "Thiếu minh bạch và ổn định trong chính sách làm suy giảm lòng tin, khiến khó duy trì động lực cho nỗ lực lâu dài". Thiếu truyền thông nội bộ cũng là yếu tố dẫn đến thiếu tầm nhìn chung và chiến lược thống nhất, khiến nỗ lực tập thể bị phân mảnh và kém hiệu quả. Bên cạnh đó, lợi ích nhóm là yếu tố góp phần tạo ra sự thiếu nhất quán chính sách, khi lãnh đạo bị ảnh hưởng bởi lợi ích cục bộ có thể ban hành hoặc sửa đổi chính sách lệch khỏi các mục tiêu phát triển bền vững. "Trong một số trường hợp, chính sách được điều chỉnh để phù hợp với lợi ích của nhóm quyền lực thay vì mục tiêu bền vững, gây ra nhiều nhầm lẫn và thiếu nhất quán" - ý kiến từ một người tham gia.
Ngoài bốn yếu tố chính bên trên, một số yếu tố khác cũng có thể trở thành trở ngại như thiếu nhận thức khi nhiều giảng viên, chuyên gia vẫn còn mơ hồ, chưa hiểu rõ các mục tiêu phát triển bền vững.
Nguồn:
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1472811724001599
Diễm Quỳnh