Số người mắc bệnh thận mạn đã tăng từ 378 triệu người vào năm 1990 lên 788 triệu người vào năm 2023, tương đương cứ mười người thì có một người mắc bệnh.
Tháng 5/2025, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chính thức đưa bệnh thận mạn vào chương trình nghị sự với mục tiêu giảm một phần ba số ca tử vong sớm do các bệnh không lây nhiễm trước năm 2030.
Bệnh thận mạn là tình trạng mất chức năng thận chậm và tiến triển trong vài năm. Người mắc bệnh thận mạn các giai đoạn cuối có thể bị suy thận. Tuy nhiên, nếu được phát hiện đủ sớm, việc dùng thuốc kết hợp với thay đổi lối sống có thể làm chậm tiến triển của bệnh, giúp người bệnh giảm nguy cơ phải chạy thận hoặc ghép thận.
Bệnh nhân chạy thận nhân tạo tại Bệnh viện Chợ Rẫy, TP HCM. Ảnh: Phùng Tiên
Bức tranh toàn diện về bệnh thận mạn toàn cầu
Để có bức tranh rõ ràng và cập nhật về mức độ ảnh hưởng của bệnh thận mạn đối với dân số trên toàn thế giới, các nhà nghiên cứu Mỹ và Anh đã tổng hợp 2.230 công bố khoa học và dữ liệu y tế từ 133 quốc gia, sau đó xem xét số người mắc bệnh, số ca tử vong và mức độ suy giảm sức khỏe do bệnh thận mạn gây ra.
Kết quả nghiên cứu - đã được công bố trên tạp chí The Lancet - cho thấy, khoảng 14% người trưởng thành trên thế giới mắc bệnh thận mạn.
Có nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh: tiểu đường, béo phì, huyết áp cao và bệnh tim mạch. Nguy cơ mắc bệnh cũng tăng dần theo tuổi tác. Ở thể nhẹ, người bệnh có thể hoàn toàn không có triệu chứng nhưng khi tiến triển nặng, họ sẽ phải lọc máu, điều trị thay thế thận hoặc ghép thận.
Năm 2023, khoảng 1,5 triệu người đã tử vong do bệnh thận mạn. Sau khi hiệu chỉnh sự khác biệt về cơ cấu tuổi giữa các quốc gia, tỷ lệ tử vong do bệnh thận gây ra cao hơn 6% so với năm 1993.
Đáng chú ý, tổn thương thận không chỉ gây nguy hiểm cho bản thân cơ quan này mà còn liên quan đến khoảng 12% số ca tử vong do tim mạch trên toàn thế giới.
Theo các tác giả, đây là nghiên cứu đưa ra ước tính toàn cầu toàn diện nhất về bệnh thận mạn trong gần một thập kỷ qua.
"Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy bệnh thận mạn rất phổ biến, có thể gây tử vong và đang trở thành một vấn đề sức khỏe cộng đồng ngày càng nghiêm trọng," GS Josef Coresh, đồng tác giả chính của nghiên cứu và là Giám đốc Viện Lão hóa tại trung tâm y tế NYU Langone Health, nói. "Những phát hiện này gợi ý các nhà hoạch định chính sách trên toàn thế giới phải coi bệnh thận mạn là một trong những ưu tiên hàng đầu, bên cạnh ung thư, bệnh tim mạch và các vấn đề sức khỏe tâm thần."
Chưa được chẩn đoán và điều trị đầy đủ
Phần lớn người mắc bệnh thận mạn trong nghiên cứu vẫn ở giai đoạn đầu. Theo GS Coresh, đây là một chi tiết quan trọng bởi việc can thiệp sớm thường có thể làm chậm tiến triển của bệnh, giúp bệnh nhân tránh phải sử dụng những phương pháp điều trị phức tạp và tốn kém hơn về sau.
"Nếu bệnh thận mạn được phát hiện kịp thời, việc dùng thuốc kết hợp với thay đổi lối sống có thể giúp người bệnh giảm nguy cơ phải chạy thận hoặc ghép thận", nhóm nghiên cứu cho biết.
Tuy nhiên, khả năng tiếp cận điều trị giữa các khu vực trên thế giới lại có sự chênh lệch khá lớn. Tại Đông Nam Á, châu Phi cận Sahara, Mỹ Latinh và một số khu vực thu nhập thấp khác, chỉ một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân có cơ hội chạy thận hoặc ghép thận do dịch vụ điều trị còn hạn chế và chi phí cũng cao hơn.
"Hiện nay, bệnh thận mạn vẫn chưa được chẩn đoán và điều trị đầy đủ," GS Morgan Grams, đồng tác giả chính của nghiên cứu và là Giáo sư Y khoa tại Trường Y Grossman thuộc Đại học New York, nói. "Báo cáo của chúng tôi cho thấy, phải tăng cường xét nghiệm nước tiểu để phát hiện bệnh sớm, đồng thời bảo đảm rằng sau khi được chẩn đoán, người bệnh có đủ khả năng chi trả và tiếp cận các phương pháp điều trị."
Bà cũng cảnh báo rằng bệnh thận mạn trên thực tế có thể còn phổ biến hơn so với các ước tính hiện nay bởi nhiều người chưa bao giờ được xét nghiệm để phát hiện bệnh.
Hiện nay, các hướng dẫn điều trị bệnh thận mạn đang được cập nhật theo những bằng chứng khoa học mới. Tổ chức KDIGO - đơn vị chuyên xây dựng các hướng dẫn chăm sóc bệnh thận - đang bổ sung những bằng chứng mới về các phương pháp điều trị có tác dụng bảo vệ thận, trong đó có thuốc ức chế SGLT2, các liệu pháp dựa trên GLP-1 và thuốc đối kháng thụ thể mineralocorticoid không steroid dành cho người mắc bệnh thận mạn nhưng không bị đái tháo đường.
Cách nhìn nhận của giới chuyên gia đối với bệnh thận mạn cũng có sự thay đổi. Căn bệnh này không còn chỉ được chú ý khi đã tiến triển đến giai đoạn nặng mà ngày càng được nhìn nhận là một căn bệnh phổ biến, nguy hiểm và tiến triển âm thầm, cũng như có mối liên hệ chặt chẽ với một số nguyên nhân gây tử vong hàng đầu thế giới.
Trong khi số ca tử vong do đột quỵ và bệnh tim thiếu máu cục bộ được dự báo sẽ giảm mạnh, các chuyên gia nhấn mạnh rằng số người tử vong do bệnh thận mạn có thể tiếp tục tăng trong những thập kỷ tới.
Do đó, nhóm nghiên cứu đề xuất, các chính phủ cần ưu tiên nguồn lực cho hệ thống y tế để phát hiện sớm bệnh ở những người có nguy cơ cao, chẳng hạn người mắc bệnh tim, cao huyết áp hoặc tiểu đường, đồng thời nhanh chóng triển khai các biện pháp phòng ngừa và chăm sóc. "Nếu không ưu tiên chẩn đoán sớm, hàng triệu bệnh nhân cũng như các nền kinh tế trên toàn cầu sẽ phải gánh chịu hậu quả," theo bà Alison Railton, Giám đốc Chính sách của Kidney Research UK.
Tại Việt Nam, Bộ Y tế ước tính hơn 10 triệu người trưởng thành mắc bệnh thận mạn tính, trong đó 90% được chẩn đoán khi bệnh đã ở giai đoạn nặng. Chi phí điều trị trung bình 9,6-22,5 triệu đồng/tháng, tương đương 2-6 lần lương tối thiểu, tùy từng vùng. Phần chi phí bệnh nhân phải tự chi trả, có thể chiếm tới 80% thu nhập hộ gia đình cận nghèo.
Kim Dung tổng hợp
---
Tài liệu tham khảo:
A silent kidney crisis is spreading far faster than experts expected. ScienceDaily. https://www.sciencedaily.com/releases/2026/05/260529030324.htm
Up to half of life-threatening kidney disease cases remain undiagnosed. University of Glasgow. https://www.gla.ac.uk/news/headline_1273689_en.html