Tiêu dùng xanh đang dần rời khỏi vị trí của một lựa chọn mang tính bổ sung để trở thành một tiêu chuẩn ngày càng rõ hơn trong quyết định mua sắm. Ảnh: Hoàng Giang/VnExpress
"Tiêu dùng xanh" là xu hướng ưu tiên các sản phẩm và dịch vụ thân thiện với môi trường, an toàn cho sức khỏe và ít gây tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Đồng thời, tiêu dùng xanh không chỉ giới hạn ở việc chọn sản phẩm thân thiện môi trường, mà còn ở việc hạn chế lãng phí và tiêu dùng có trách nhiệm hơn.
Trong mua sắm, tiêu dùng xanh thể hiện qua những lựa chọn hằng ngày như ưu tiên mua thực phẩm hữu cơ; thực phẩm địa phương, thực phẩm theo mùa để giảm chi phí vận chuyển và năng lượng bảo quản; chọn sản phẩm đóng gói bằng túi giấy, lá chuối, khay bã mía để hạn chế bao bì nhựa; mua giày dép, quần áo làm từ sợi nhựa tái chế, mua giấy tái chế hoặc giấy có chứng nhận khai thác rừng bền vững v.v cho đến các loại hóa/ mỹ phẩm nguồn gốc thảo mộc.
Tuy nhiên, các sản phẩm tiêu dùng xanh thường có giá cao hơn sản phẩm thông thường do phải sử dụng nguyên liệu hữu cơ hoặc tái chế, vốn có chi phí tốn kém hơn; và được đầu tư công nghệ hiện đại để đảm bảo quy trình sản xuất giảm thiểu tối đa ô nhiễm môi trường. Bên cạnh đó, do chưa được sản xuất ở quy mô lớn nên chi phí vẫn chưa được tối ưu và còn phải trải qua nhiều bước kiểm định nghiêm ngặt để được chứng nhận, làm tăng thêm giá thành.
Hiện chưa rõ các sản phẩm xanh chiếm bao nhiêu thị phần ở Việt Nam, nhưng từ 53% đến gần 70% sản phẩm thực phẩm và hàng hóa thông thường mà người tiêu dùng đang sử dụng không có dán nhãn mác sinh thái, trong khi lượng đồ nhựa không qua tái chế chiếm hơn 42%.
Bộ Công Thương ước tính, nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm thân thiện môi trường tại Việt Nam tăng trung bình 15% mỗi năm trong giai đoạn 2021-2023.
Đặc biệt, năm 2021, "tiêu dùng xanh" đã được đưa vào Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030 với các định hướng rõ ràng như "Thúc đẩy tiêu dùng và mua sắm xanh, bền vững thông qua các chương trình dán nhãn năng lượng, nhãn sinh thái, nhãn xanh... Từng bước tạo lập môi trường và hình thành văn hóa, lối sống xanh."
Trong bối cảnh đó, từ năm 2024, Hiệp hội Hàng Việt Nam Chất lượng cao bắt đầu thực hiện Khảo sát Tiêu dùng xanh nhằm đánh giá nhận thức, hành vi và xu hướng tiêu dùng xanh của người dân đô thị.
Nhận thức và thái độ của người tiêu dùng xanh năm 2025. Đồ họa: Ngô Hà
Khảo sát Tiêu dùng xanh mới nhất được thực hiện trên 384 hộ gia đình ở bốn đô thị lớn - gồm Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng và Cần Thơ - trong thời gian từ tháng 10-12/2025.
Kết quả cho biết, 86% người được hỏi sẵn sàng chi thêm từ 5-10% để mua sản phẩm xanh. Tỷ lệ này có sự cải thiện nhỏ so với kết quả khảo sát năm 2024. Bên cạnh đó, khoảng 12% chấp nhận chi cao hơn 10-20% và 2% chấp nhận chi thêm từ 20% trở lên.
"Điều đáng chú ý là xu hướng này không còn giới hạn ở nhóm người tiêu dùng có thu nhập cao, mà đang lan rộng sang nhóm trung lưu, thậm chí cả những người có xu hướng chi tiêu thận trọng," ông Nguyễn Văn Phượng, Trưởng ban điều tra người tiêu dùng của Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao, cho biết.
Những điểm nghẽn khiến người tiêu dùng ngại chi
Theo khảo sát, 2/3 người tiêu dùng được hỏi cho biết họ dự kiến sẽ tăng sử dụng các sản phẩm xanh trong thời gian tới, nhưng chỉ khoảng 15-20% người tiêu dùng báo cáo đã sử dụng sản phẩm xanh thường xuyên.
Mặc dù tỷ lệ này cao hơn so với mức 12–18% của năm 2024, nhưng vẫn rất nhỏ so với thái độ ủng hộ. Nghĩa là, cứ ba - bốn người "muốn" tiêu dùng xanh thì chỉ có một người thực sự "mua" những sản phẩm này thường xuyên.
Trên thang đo hành vi mua sắm từ 1-5 (từ "chưa bao giờ" đến "rất thường xuyên" mua sản phẩm tiêu dùng xanh), mức độ trung bình ở tất cả các ngành hàng đều dừng ở mức "thỉnh thoảng".
Thực phẩm, ngành đạt điểm cao nhất, cũng chưa đạt mức tiêu dùng "thường xuyên".
Thực trạng tiêu dùng xanh năm 2025. Đồ họa: Ngô Hà
Từ kết quả khảo có thể thấy, người tiêu dùng nhận thức rất đầy đủ về ý nghĩa của sản phẩm tiêu dùng xanh, nhưng có những điểm nghẽn thị trường làm họ "khựng lại" - ông Nguyễn Văn Phượng giải thích.
Ông dẫn ra những ví dụ rất điển hình của cuộc khảo sát. Chẳng hạn, tại siêu thị, một khách hàng nữ tiến đến kệ, nhìn hai sản phẩm tương tự nhau: một đặt ở phía trên, dán nhãn "hữu cơ thân thiện với môi trường", giá 179.000 đồng; một đặt ở phía dưới, có dòng chữ giảm giá 15%, giá chỉ 145.000 đồng. Chị khựng lại vài giây rồi sau đó nhấc lấy sản phẩm ở dưới. Khi được hỏi về lựa chọn của mình, chị đắn đo nói rằng mức giá ở trên hơi cao so với khả năng chi trả của gia đình. Ngoài ra, chị chưa thực sự tin tưởng vào độ "xanh" của sản phẩm, khi đài báo nói nhiều về hiện tượng doanh nghiệp cố tình quảng cáo sản phẩm của họ "thân thiện với môi trường" nhằm thu hút người tiêu dùng, nhưng thực tế không đúng hoặc chỉ đúng một phần nhỏ.
Động lực và rào cản tiêu dùng xanh năm 2025. Đồ họa: Ngô Hà
"Nền tảng và thái độ của người tiêu dùng đối với sản phẩm xanh đã rất tốt, nhưng rào cản nằm ở những chỗ như giá còn cao, thiếu thông tin có thể kiểm chứng, và khó tìm mua sản phẩm trên thị trường do ít kênh phân phối," ông Nguyễn Văn Phượng phân tích.
Trong bối cảnh đó, báo cáo nhận định rằng doanh nghiệp nên có chiến lược nhắm đến nhóm khách hàng có tiềm năng chuyển đổi thành tiêu dùng xanh thường xuyên. Nhóm này đang chiếm tới 45% lượng người được khảo sát. Họ có nhận thức và thái độ tích cực nhưng hành vi chưa ổn định, chỉ lựa chọn mua sắm khi được đáp ứng về giá cả, thông tin sản phẩm và sự sẵn có sản phẩm tại điểm bán.
"Chỉ khi kích hoạt được nhóm này thì thị trường tiêu dùng xanh của Việt Nam tới đây mới có tín hiệu để bứt phá," ông Nguyễn Văn Phượng nhận xét.
Ông gợi ý các doanh nghiệp tái định vị sản phẩm bằng các chiến lược phổ rộng như tối ưu giá thành; chuẩn hóa và minh bạch thông tin; bán hàng đa kênh v.v, thay vì chỉ chăm chăm phục vụ người tiêu dùng cao cấp, không phải đắn đo tiền bạc và chủ động tìm tới sản phẩm như trước nữa.
---
Tham khảo:
Quyết định số 1658/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn 2050. https://chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=204226
Giải pháp tăng cường thực thi chính sách tiêu dùng xanh nhằm phát triển bền vững ở Việt Nam. Sản xuất và tiêu dùng bền vững hướng đến tương lai xanh, 30/06/2023. https://scp.gov.vn/tin-tuc/t13375/giai-phap-tang-cuong-thuc-thi-chinh-sach-tieu-dung-xanh-nham-phat-trien-ben-vung-o-viet-nam?utm_source=chatgpt.com
Tiêu dùng xanh - cơ hội vàng cho thị trường Việt Nam. Bộ Công Thương, 9/11/2025. https://moit.gov.vn/phat-trien-ben-vung/tieu-dung-xanh-co-hoi-vang-cho-thi-truong-viet-nam.html