Dựa trên dữ liệu từ hơn 230.000 phụ nữ ở 46 quốc gia, nghiên cứu cung cấp bằng chứng rằng nắng nóng không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần mà còn làm gia tăng nguy cơ bạo lực thân thể, tinh thần và tình dục trong gia đình.
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ hai nguồn chính là Điều tra Nhân khẩu học và Sức khỏe (DHS) và Mạng lưới Khí hậu Toàn cầu (GHCNd) từ năm 2000 đến 2022.
Trong đó, DHS là một sáng kiến toàn cầu chuyên thực hiện các khảo sát toàn diện nhằm thu thập dữ liệu về nhân khẩu học và sức khỏe tại các quốc gia trên thế giới, tập trung vào nhiều khía cạnh về sức khỏe và hạnh phúc của phụ nữ trong độ tuổi sinh sản (15 - 49), bao gồm cả trải nghiệm về bạo lực. GHCNd là kho dữ liệu các quan sát thời tiết hằng ngày từ hơn 100.000 trạm khí tượng ở 180 quốc gia và vùng lãnh thổ. Hai nguồn dữ liệu này được kết hợp để xác định số ngày có nhiệt độ trên 35°C mà các phụ nữ trong mẫu nghiên cứu phải trải qua trong vòng 12 tháng trước thời điểm được khảo sát.
 |
Nắng nóng không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần mà còn làm gia tăng nguy cơ bạo lực thân thể, tinh thần và tình dục trong gia đình. Ảnh: Getty Images. |
Kết quả cho thấy mỗi ngày nắng nóng cực đoan vượt quá ngưỡng 35°C so với mức bình thường tại địa phương làm tăng trung bình 0,52% nguy cơ bạo lựcthể chất vừa phải; 1,22% nguy cơ bạo lực thể chất nghiêm trọng; 0,32% nguy cơ bạo lực tinh thần và 1,26% nguy cơ bạo lực tình dục. Nếu tính gộp theo mức độ nghiêm trọng, chỉ cần một đợt nóng cực đoan kéo dài hàng chục ngày cũng có thể khiến nguy cơ phụ nữ bị bạo hành trong gia đình tăng lên rõ rệt.
Đi sâu vào các loại hành vi, nghiên cứu chỉ ra rằng với bạo lực thể chất vừa phải, khả năng bị xô đẩy, tát, đánh, bẻ tay hoặc giật tóc đều tăng từ 0,37 đến 0,88% cho mỗi ngày nóng cực đoan. Với bạo lực thể chất nghiêm trọng, nguy cơ bị đạp, siết cổ, gây bỏng hay đe dọa bằng vũ khí tăng từ 0,90 đến 2,55%. Trong trường hợp bạo lực tinh thần, khả năng bị lăng nhục hoặc đe dọa tăng từ 0,29 đến 0,57%. Còn đối với bạo lực tình dục, nguy cơ bị cưỡng bức quan hệ hoặc ép buộc thực hiện hành vi tình dục không mong muốn tăng từ 1,09 đến 2,27% cho mỗi ngày nắng nóng tăng thêm. Đây là những phát hiện đáng báo động, nhất là trong bối cảnh bạo lực gia đình vốn đã phổ biến: theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), gần 1/3 phụ nữ trên thế giới từng bị bạo lực thể xác hoặc tình dục bởi bạn đời.
Nghiên cứu gợi ý một số cơ chế lý giải dựa trên các lý thuyết xã hội học và tâm lý học. Theo Lý thuyết Frustration – Aggression (tạm dịch: Thất vọng - Hung hăng) và Lý thuyết Strain (tạm dịch: Căng thẳng), thời tiết nóng bức gây khó chịu, căng thẳng và có thể cản trở các mục tiêu cá nhân như thu nhập hay sức khỏe, dẫn đến sự bực tức dễ chuyển thành hành vi bạo lực với người thân cận. Lý thuyết Routine Activities (tạm dịch: Hành vi thường nhật) thì giải thích rằng nắng nóng kéo dài buộc các thành viên gia đình ở nhà nhiều hơn, làm tăng tần suất va chạm và nguy cơ xảy ra bạo lực.
Ngoài ra, mất thu nhập do thời tiết khắc nghiệt, đặc biệt ở những lao động nam giới làm việc ngoài trời, có thể tạo thêm áp lực kinh tế và tác động đến quan hệ quyền lực trong gia đình. Khi phụ nữ ngày càng đóng góp nhiều hơn cho tài chính gia đình, sự thay đổi vai trò giới truyền thống cũng có thể khiến mâu thuẫn trầm trọng hơn.
Theo TS. Lê Kiên, kết quả nghiên cứu không chỉ có giá trị học thuật mà còn mang hàm ý thực tiễn cấp bách. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt, các biện pháp phòng ngừa bạo lực gia đình cần được tích hợp yếu tố khí hậu. Một hướng đi là tăng cường hỗ trợ cho phụ nữ dễ bị tổn thương trong các giai đoạn nắng nóng cực đoan, thông qua chiến dịch truyền thông cộng đồng và dịch vụ hỗ trợ khẩn cấp. Đồng thời, cần nâng cao năng lực các cơ sở tạm lánh và dịch vụ xã hội để ứng phó hiệu quả khi nhu cầu tăng cao trong đợt nắng nóng. Sự phối hợp liên ngành giữa lĩnh vực khí hậu, y tế và dịch vụ xã hội cũng là yếu tố quan trọng để nhận diện sớm rủi ro và có biện pháp phòng ngừa kịp thời.
Nguồn:
https://journals.sagepub.com/doi/epub/10.1177/21582440251317797
Trà My