CEO Anthropic từng ngồi công viên họp bàn khởi nghiệp định hình cục diện AI

Giữa các "cường quốc AI"

Có lẽ có thể ví von thời gian này như "Tam quốc diễn nghĩa", có các sứ quân khác nhau và các cường quốc AI tranh giành ảnh hưởng. Khi các ông lớn AI Google, Open AI đã tạo dựng được đế chế bao trùm, thì Amodei xây dựng Anthropic sinh sau đẻ muộn thành "thế lực mới nổi" chen vào cục diện song hùng Google–OpenAI.

Ở cuối kỳ trước, Dario Amodei đầu quân cho Baidu, sau đó nhóm AI của Baidu đạt được thành công quan trọng trong lĩnh vực nhận diện khuôn mặt và chatbot AI [1] dành cho y tế và nhiều công nghệ khác, đưa AI của Baidu bỏ qua Google lúc đó [2]. Nhưng cũng không ai ngờ rằng chính những thành công ban đầu đó lại dẫn đến sự sụp đổ của họ. Những cuộc tranh giành quyền lực nội bộ đã nổ ra nhằm kiểm soát các bí quyết chuyên môn và nguồn năng lực tính toán. Cuối cùng, sự can thiệp của các thế lực khác nhau kể cả của chính phủ Trung Quốc đã châm ngòi cho một cuộc tháo chạy của các nhân tài, khiến phòng thí nghiệm này tan rã.

Khi nhóm AI của Baidu ở Mỹ đang trên đà tan rã, vào tháng 12/2015, Elon Musk đã mời Amodei cùng một số nhà nghiên cứu AI hàng đầu dự một bữa tiệc tối. Sau đó, Sam Altman (hiện là CEO của OpenAI), Greg Brockman (Chủ tịch của OpenAI) và Ilya Sutskever (CTO của OpenAI – hiện đã rời bỏ OpenAI) đã cùng Musk sáng lập OpenAI. Lúc đầu, OpenAI chỉ là một tổ chức không vụ lợi (non-profit) và mãi đến 2019 mới chuyển đổi thành doanh nghiệp. Lúc bấy giờ, Amodei cảm thấy chưa thực sự tin tưởng vào OpenAI và đã quyết định sang đầu quân cho Google Brain.

Tuy nhiên, sau 10 tháng chôn chân trong tập đoàn khổng lồ Google [3], Amodei quyết định rời bỏ Google và xin gia nhập OpenAI vào năm 2016, chủ yếu nghiên cứu về an toàn của AI là lĩnh vực mà anh có những đóng góp quan trọng từ khi còn làm việc tại Google.

OpenAI bắt tay vào phát triển mô hình ngôn ngữ lớn và cho ra mắt mô hình đầu tiên "GPT" năm 2018. Mô hình này mới đầu tạo ra những đoạn văn bản còn lủng củng, nhưng đã cho thấy cải thiện đáng kể so với các phương pháp tạo ngôn ngữ trước đó.

OpenAI giao phó trọng trách lãnh đạo dự án GPT-3 cho Amodei, cấp cho anh quyền sử dụng 50 -60% tổng công suất tính toán của toàn công ty nhằm xây dựng một mô hình có quy mô khổng lồ lúc đó. Bước nhảy vọt từ GPT lên GPT-2 đã rất lớn – với năng lực tính toán tăng gấp mười lần. Tuy nhiên, bước nhảy từ GPT-2 lên GPT-3 còn lớn hơn nhiều - với quy mô tăng gấp 100 lần.

Kết quả thật sự đáng kinh ngạc, nhiều nhà nghiên cứu độc lập tỏ ra sửng sốt trước khả năng lập trình, tóm tắt và dịch thuật của GPT-3. Amodei bắt đầu suy ngẫm về hướng đi tương lai của công nghệ này, và từ đó dành sự quan tâm sâu sắc hơn nữa cho vấn đề an toàn của AI.

Thế nhưng, những rạn nứt âm ỉ trong nội bộ OpenAI bắt đầu bộc lộ trong nhiều vấn đề bao gồm từ các quyết định về nhân sự, cách thức công ty triển khai công nghệ, phát hành các mô hình cũng như cách quan hệ với công chúng. Ameido có những quan điểm rất khác biệt so với ban lãnh đạo OpenAI về cách thức vận hành các chức năng này.

Trong nội bộ OpenAI, một số người xem việc Amodei chú trọng vào vấn đề an toàn như một cách để thâu tóm quyền kiểm soát công ty. Theo thời gian, những bất đồng giữa nhóm của Amodei và ban lãnh đạo OpenAI trở nên gay gắt đến mức không thể dung hòa được nữa.

Ngồi công viên vạch chiến lược phân chia lại cục diện AI thế giới

Thế là vào tháng 12/2020, Amodei, Daniela - em gái của anh, cùng một vài người khác đã rời OpenAI để bắt tay xây dựng một công ty mới.

Anthropic được thành lập ngay giữa tâm điểm đại dịch Covid-19, khi các thành viên phải họp hoàn toàn qua Zoom trong bối cảnh làn sóng dịch bệnh thứ hai đang bùng phát dữ dội. Dần dà, nhóm nhân sự gồm khoảng 15 đến 20 người bắt đầu tổ chức những bữa ăn trưa hàng tuần tại công viên Precita ở San Francisco, mỗi người tự mang theo ghế ngồi vừa ăn trưa vừa thảo luận công việc.

Sứ mệnh ban đầu của công ty thật đơn giản: Xây dựng các mô hình ngôn ngữ lớn hàng đầu, áp dụng những quy tắc thực hành an toàn nhằm tạo ra áp lực buộc các bên khác phải làm theo, công bố những kinh nghiệm - ngoại trừ các chi tiết kỹ thuật cốt lõi của chính những mô hình đó.

Nghe có vẻ kỳ lạ khi một nhóm chưa đầy hai chục người tự mang theo ghế ngồi, tụ họp tại một công viên, lại mang trong mình một cảm giác về một sứ mệnh to lớn; điều này càng trở nên khó tin hơn khi biết rằng họ sẽ phải cần tới hàng tỷ đô la để hiện thực hóa sứ mệnh ấy. Thế nhưng, đó chính là bầu không khí bao trùm Anthropic trong những ngày đầu thành lập.

Amodei lựa chọn một hướng đi riêng cho Anthropic, thay vì tập trung dành cho các cá nhân sử dụng có tính đại chúng như ChatGPT của OpenAI, Anthropic sẽ bán công nghệ của mình cho các doanh nghiệp. Chiến lược này mang lại hai lợi ích: Thứ nhất, nếu các mô hình của họ thực sự hữu ích cho doanh nghiệp, chúng sẽ mang lại nguồn lợi nhuận khổng lồ. Thứ hai, giải quyết các vấn đề của các doanh nghiệp chính là động lực phát triển các mô hình ngày càng tiên tiến.
Chẳng hạn, Amodei cho rằng việc nâng cấp một mô hình AI từ trình độ đại học lên trình độ sau đại học trong lĩnh vực hóa sinh có thể sẽ chẳng mấy thu hút người dùng cá nhân thông thường; tuy nhiên, điều này lại vô cùng giá trị đối với một công ty dược phẩm, như Pfizer.

Hiện tại, Anthropic đã bán các công cụ AI của mình cho nhiều doanh nghiệp với ngành nghề khác nhau như du lịch, y tế, dịch vụ tài chính, bảo hiểm, và nhiều lĩnh vực khác. Khách hàng của có cả những tên tuổi hàng đầu như Pfizer, United Airlines và AIG. Novo Nordisk - nhà sản xuất thuốc Ozempic (giảm cân) nổi tiếng đang sử dụng công nghệ của Anthropic để rút ngắn một quy trình vốn mất 15 ngày xuống chỉ còn vỏn vẹn 10 phút.

Tuy nhiên, thật trớ trêu thay, chính một sản phẩm AI dành cho người tiêu dùng đại chúng của Anthropic lại là thứ khiến giới doanh nghiệp bắt đầu chú ý đến công ty này, đó là chatbot Claude được phát hành tháng 7/2023 - gần một năm sau khi ChatGPT của OpenAI. Ngay lập tức, Claude nhận được vô số lời tán dương nhờ vào tính cách đặc biệt của nó mà thực ra là một thành quả bắt nguồn từ những nỗ lực đảm bảo an toàn trong công nghệ AI của Anthropic.

Làm chao đảo cả ngành công nghệ phần mềm

Thoạt tiên, giới lập trình lại tỏ ra vô cùng yêu thích Claude. Số người truy cập Claude và ứng dụng cho lập trình bùng nổ. Họ đâu ngờ rằng phiên bản sau đó sẽ mang lại nguy cơ cho cả ngành công nghiệp phần mềm và chính công việc của họ. Tháng 2/2025, Anthroic cho ra mắt Claude Code, một công cụ lập trình sử dụng AI, và ảnh hưởng của nó được cảm nhận ngay lập tức. Hàng loạt công ty phần mềm toàn cầu chao đảo với giá trị cổ phiếu của nhiều công ty bốc hơi hàng trăm tỷ đô la [4]. Nhiều công ty phần mềm ngừng tuyển dụng, thậm chí bắt đầu sa thải nhân viên lập trình.

Giờ đây, chính việc lập trình cũng đang được tự động hóa. Claude viết mã nhanh hơn một lập trình viên kinh nghiệm rất nhiều. Những việc trước đây phải mất hàng tuần mới xong, giờ đây chỉ gói gọn trong vài giờ, và ngày càng nhanh hơn và tốt hơn. Những sản phẩm của Anthropic như Claude Code và Cowork đang làm thay đổi tận gốc định nghĩa về công việc của một lập trình viên. Các công cụ của Anthropic xuất sắc đến mức mỗi lần ra mắt phiên bản mới đều tạo ra những chấn động trên thị trường chứng khoán.

Trong hơn một năm qua, Claude đã trở thành mô hình AI được chính phủ Mỹ ưu tiên lựa chọn, đồng thời là hệ thống tiên tiến đầu tiên được cấp phép sử dụng cho các tác vụ tối mật với một hợp đồng trị giá lên tới 200 triệu đô la được ký kết vào mùa hè 2025. Các hãng thông tấn Wall Street Journal [5], TIME [6] đã đưa tin việc Claude được sử dụng để lên kế hoạch trong chiến dịch táo bạo bắt sống Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro và vợ của ông ở thủ đô Caracas vào hôm 3/1/2026 mà không tổn thất một binh sỹ Mỹ nào.

Cả Anthropic và bộ quốc phòng Mỹ đều từ chối bình luận về việc sử dụng Claude cho các chiến dịch quân sự cụ thể, người phát ngôn của công ty nói thêm "Anthropic cam kết sử dụng công nghệ AI tiên tiến nhất để hỗ trợ an ninh quốc gia Hoa Kỳ".

Trong những tuần lễ sau đó, mối quan hệ giữa Anthropic và Lầu Năm Góc đã đổ vỡ. Vào ngày 27/2, Chính quyền Mỹ tuyên bố sẽ gán nhãn ‘rủi ro chuỗi cung ứng’ đối với an ninh quốc gia. Sau đó, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố rằng bất kỳ công ty nào đang giao dịch với chính phủ đều sẽ bị cấm hợp tác kinh doanh với Anthropic.

Dám đối đầu với Lầu Năm Góc

Hôm 9/3/2026, Anthropic đã kiện lên tòa phản đối, cáo buộc Lầu Năm Góc đã trừng phạt công ty do khác biệt về tư tưởng. Hôm 26/3/2026, tòa án ở California đã ra phán quyết Anthropic vẫn được tiếp tục các hợp đồng với các bộ quốc phòng. Thẩm phán Rita F. Lin cho rằng Anthropic bị trừng phạt chỉ vì trích chính phủ. Tuy vậy, hôm 8/4 vừa rồi, tòa án cấp liên bang lại tiếp tục cấm Anthropic ký kết các hợp đồng mới với Lầu Năm Góc. Bộ Quốc phòng cho biết họ sẽ gỡ bỏ phần mềm của Anthropic khỏi các hệ thống của mình trong vòng sáu tháng tới [7].

Theo tạp chí TIME, trọng tâm của cuộc đối đầu này xoay quanh câu hỏi: ai mới là người có quyền đặt ra giới hạn đối với một công nghệ vốn được xem là một trong những vũ khí mạnh mẽ nhất mà nước Mỹ đang nắm trong tay? Anthropic sẵn lòng để các công cụ của mình được triển khai trong tác chiến, với lập luận cho rằng việc củng cố sức mạnh quân sự Mỹ là cách duy nhất để ngăn chặn mối đe dọa từ các đối thủ như Trung Quốc [8]. Tuy nhiên, CEO Dario Amodei lại phản đối nỗ lực của Lầu Năm Góc nhằm đàm phán lại hợp đồng với công ty, với mục đích cho phép quân đội Mỹ đạt được "mọi hình thức sử dụng hợp pháp".
Trong khi đó, bộ trưởng Hegseth và các cố vấn của ông tỏ ra bất bình trước điều mà họ coi là nỗ lực của một công ty tư nhân nhằm áp đặt cách thức quân đội tiến hành chiến tranh. Chính quyền coi Amodei là một kẻ kiêu ngạo và khó bảo; họ kiên quyết không chấp nhận việc một công ty tư nhân - bất kể sản phẩm của họ có ưu việt đến đâu - lại chen vào hệ thống chỉ huy quân sự.

Sự ra đời của Mythos hôm 7/4 đã làm đảo lộn cách tiếp cận của chính quyền của tổng thống Trump đối với Anthropic. Mới trước đó, Lầu Năm Góc tuyên bố công ty là một mối đe dọa đối với chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, các sản phẩm của Anthropic lại quan trọng đến mức các cơ quan chính phủ không thể không cần đến. Vì thế, mười ngày sau Mythos ra mắt, Chánh văn phòng Nhà Trắng bà Susie Wiles đã có cuộc gặp với CEO Amodei để tìm cách tháo gỡ các bất đồng [9].

Có thể nói trong suốt lịch sử phát triển công nghệ, chưa từng có công ty khởi nghiệp nào đạt tới sự phát triển thần kỳ như Anthropic. Ra đời vào tháng 12/2020, với khoảng 20 nhân viên phải tự mang ghế đi họp ở công viên, vậy mà chỉ hơn 5 năm sau (tháng 2/2026) giá trị vốn hóa của Anthropic đã lên tới 380 tỷ đô la. Mới đây, hôm 24/4/2026, sau khi Mythos ra mắt khoảng 2 tuần, Google ra thông báo sẽ đầu tư vào Anthropic lên tới 40 tỷ đô la, Amazon đầu tư 25 tỷ [10] ... đẩy giá trị vốn hóa của Anthropic lên hơn 900 tỷ đô la [11], vượt qua tất cả các công ty AI khác. Cần nhớ rằng, các gã khổng lồ và thành công như Apple phải mất 37 năm (từ 1975 đến 2012) và Microsoft phải mất 24 năm (1976 đến 1999), Nvidia mất 28 năm (từ 1993 đến 2021) mới đạt được vốn hóa thị trường 380 tỷ đô la [12] là giá trị của Anthropic chỉ sau hơn 5 năm thành lập (hồi tháng 2/2026, hiện đã hơn 900 tỷ), ngay cả khi Anthropic chưa chính thức niêm yết trên sàn chứng khoán.

Hiện tượng Anthropic không khác gì câu chuyện cổ tích Phù Đổng Thiên Vương vốn chỉ xảy ra trong thế giới thần thoại. Một công ty khởi nghiệp ra đời chỉ sau mấy năm đã vươn vai trở thành gã khổng lồ công nghệ, đi tiên phong trong cuộc cách mạng AI đang làm thay đổi thế giới của chúng ta.

---

Chú thích:

[1] Chatbot AI là các chương trình mô phỏng cuộc trò chuyện của con người, thông qua giọng nói hoặc văn bản.

[2] Andrew Ng. Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Andrew_Ng

[3] Các tập đoàn khổng lồ thường bị căn bệnh quan liêu. Xem câu chuyện thất bại của gã khổng lồ IBM trong cuộc đua máy tính cá nhân trên Tia Sáng.

[4] Selloff wipes out nearly $1 trillion from software and services stocks as investors debate AI's existential threat. Reuters, 4/2/2026. https://www.reuters.com/business/media-telecom/global-software-stocks-hit-by-anthropic-wake-up-call-ai-disruption-2026-02-04/

[5] Pentagon Used Anthropic’s Claude in Maduro Venezuela Raid. Wall Street Journal, 15/2/2026. https://www.wsj.com/politics/national-security/pentagon-used-anthropics-claude-in-maduro-venezuela-raid-583aff17

[6] The Most Disruptive Company in the World. TIME, 3/1/2026. https://time.com/article/2026/03/11/anthropic-claude-disruptive-company-pentagon/.

[7] Federal Court Denies Anthropic’s Motion to Lift ‘Supply Chain Risk’ Label. New York Times, 8/4/2026. https://www.nytimes.com/2026/04/08/technology/anthropic-pentagon-risk-circuit-court.html.

[8] Amodei cũng là người công khai bày tỏ lập trường chống bán chip tiên tiến cho Trung Quốc.

[9] Scoop: Anthropic's peace talks. Axios, 17/4/2026. www.axios.com/2026/04/17/anthropic-trump-administration-mythos

[10] Google Commits to Invest Up to $40 Billion in Anthropic. New York Times, 24/4/2026. https://www.nytimes.com/2026/04/24/technology/google-anthropic-investment-artificial-intelligence.html

[11] Anthropic’s $900 Billion Funding Round Set To Surpass OpenAI. Forbes. 4/5/2026. www.forbes.com/sites/jonmarkman/2026/05/04/anthropics-900b-funding-round-set-to-surpass-openai/

[12] Long Mã khởi nghiệp và giấc mơ Thánh Gióng công nghệ Việt 12:46 | Thứ sáu. Người đô thị, 20/2/2026. https://nguoidothi.net.vn/long-ma-khoi-nghiep-va-giac-mo-thanh-giong-cong-nghe-viet-51775.html

• 'Cha đẻ' của Anthropic làm AI bởi não người quá chậm