 |
Nửa đầu năm 2025, hoạt động huy động vốn mạo hiểm toàn cầu đã giảm xuống mức thấp nhất trong tám năm qua, dù hoạt động giao dịch cho thấy một số dấu hiệu phục hồi. |
Trong thập kỷ qua, Đông Nam Á từng là nơi sản sinh ra nhiều kỳ lân khởi nghiệp. Tầng lớp trung lưu đang phát triển của khu vực, cùng với dòng vốn đầu tư mạo hiểm dồi dào, đã tạo ra những công ty khởi nghiệp tỷ đô trong nhiều lĩnh vực như thương mại điện tử, gọi xe và ngân hàng số. Các nhà đầu tư toàn cầu đã kỳ vọng về những công ty khởi nghiệp mới tiếp bước thành công của Grab hay Sea Group sẽ sớm xuất hiện.
Tuy nhiên, mọi thứ đã thay đổi. Từ năm 2022 đến năm 2024, nguồn vốn đầu tư mạo hiểm trên toàn khu vực ngày càng thắt chặt khi lãi suất tăng và thị trường toàn cầu trở nên thận trọng hơn. Thay vì lao vào cuộc chạy đua mở rộng quy mô bằng mọi giá như trước đây, các nhà đầu tư và các công ty khởi nghiệp ở Đông Nam Á ngày càng thận trọng hơn. Giờ đây, trong năm 2025, hệ sinh thái khởi nghiệp của khu vực đang bước vào thời điểm thay đổi. Việc đạt được mức định giá cao không còn là ưu tiên số một của các nhà đầu tư và các nhà sáng lập - họ đang hướng đến những mục tiêu ít hào nhoáng hơn nhưng quan trọng hơn nhiều: tính bền vững, lợi nhuận và đơn vị kinh tế (unit economic: mô hình phân tích lợi nhuận trên mỗi đơn vị giá trị cơ bản của sản phẩm hoặc dịch vụ mà một doanh nghiệp cung cấp, nhằm xác định tính bền vững và khả năng sinh lời của mô hình kinh doanh) vững chắc.
"Chỉ vài năm trước, thành công của các công ty khởi nghiệp ở Đông Nam Á đồng nghĩa với việc mở rộng quy mô với tỷ lệ đốt tiền cao ngất ngưởng. Các nhà đầu tư trong và ngoài khu vực đều đổ tiền vào các công ty khởi nghiệp, đẩy định giá lên mức không bền vững và tạo ra làn sóng kỳ lân trong khu vực. Rồi COVID-19 ập đến, khiến nền kinh tế toàn cầu - và cả làn sóng khởi nghiệp - sụp đổ. Các công ty khởi nghiệp buộc phải đối mặt với thực tế, và chiến lược tăng trưởng thần tốc từng được ca ngợi nay đã mất đi sức hấp dẫn", Amit Saberwal, nhà sáng lập startup quản lý và đặt phòng khách sạn trực tuyến RedDoorz có trụ sở tại Singapore, nhận xét. "Giờ đây, tâm lý nhà đầu tư hiện đã thay đổi. Trong bối cảnh mới này, lợi nhuận - và một con đường rõ ràng để đạt được lợi nhuận - đã trở thành phép thử quan trọng cho đầu tư".
Nguồn vốn đầu tư mạo hiểm đang chuyển hướng
Sự bùng nổ của vốn đầu tư mạo hiểm đã phần nào hạ nhiệt sau thời hoàng kim. Các báo cáo cho thấy các công ty khởi nghiệp Đông Nam Á đã huy động được khoảng 2 tỷ USD vốn đầu tư mạo hiểm trong nửa đầu năm 2025, tăng nhẹ 7% so với cùng kỳ năm 2024. Mặc dù vậy, theo một số phương pháp đo lường, đây vẫn là mức thấp nhất trong sáu năm qua đối với khu vực này. Thực trạng khác hẳn so với cuối những năm 2010 và đầu những năm 2020, khi các vòng gọi vốn lớn thường đạt hàng trăm triệu USD, thậm chí có những trường hợp ngoại lệ hiếm hoi đạt hơn 1 tỷ USD.
Trong nửa đầu năm 2025, hoạt động huy động vốn mạo hiểm toàn cầu đã giảm xuống mức thấp nhất trong tám năm qua, dù hoạt động giao dịch cho thấy một số dấu hiệu phục hồi. Lãi suất tăng và bất ổn địa chính trị đã khiến nhiều nhà đầu tư nước ngoài chuyển sang các khoản đầu tư an toàn hơn. Sau đợt huy động vốn ồ ạt trong giai đoạn 2022-2024 khi nguồn vốn vẫn còn dồi dào và các nhà đầu tư vẫn đặt nhiều tham vọng tăng trưởng, giờ đây tất cả đều đang xem xét lại mức kỳ vọng của mình.
Các nhà đầu tư đang tìm kiếm điều gì?
Những biến động về nguồn vốn cũng dẫn đến sự thay đổi về yêu cầu của các nhà đầu tư đối với các công ty khởi nghiệp mà họ đang đầu tư. Chẳng hạn, các nhà đầu tư mạo hiểm đang yêu cầu các nhà sáng lập chứng minh tính minh bạch của đơn vị kinh tế, các lộ trình khả thi để có lợi nhuận và các phương pháp tuân thủ đáng tin cậy bởi vì họ không còn hài lòng với việc "tăng trưởng bằng mọi giá".
Sự thay đổi này thể hiện rõ nhất trong các ngành từng được rót rất nhiều vốn để giành thị phần, chẳng hạn như logistics, fintech và SaaS. Nguồn vốn đầu tư cho lĩnh vực fintech tại Đông Nam Á đã giảm 22% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 776 triệu USD trong nửa đầu năm 2025, đặc biệt sụt giảm nghiêm trọng nguồn vốn trong vòng hạt giống và giai đoạn đầu. Hiện nay các nhà đầu tư muốn các công ty khởi nghiệp chứng minh chiến lược của họ có thể tạo ra lợi nhuận bền vững trong bối cảnh nguồn vốn ngày càng thắt chặt. Họ kén chọn hơn trong việc lựa chọn ngành đầu tư, ưu tiên những ngành giải quyết được những hạn chế về mặt hệ thống như thanh toán xuyên biên giới, chuỗi cung ứng B2B và các giải pháp chăm sóc sức khỏe.
Sự trỗi dậy của tính bền vững và các câu chuyện ESG
ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị: một khung tiêu chí đánh giá mức độ bền vững và quản trị hiệu quả của một tổ chức) ngày càng trở thành một yếu tố then chốt trong các chiến lược đầu tư mạo hiểm, được thúc đẩy bởi các yêu cầu của nhà đầu tư và các sáng kiến chính sách (ví dụ: Đối tác Đầu tư Xanh của Cơ quan tiền tệ Singapore - MAS). Nền kinh tế tuần hoàn và công cụ quản lý carbon là những chủ đề đang nhận được nhiều sự quan tâm, tuy nhiên, các yêu cầu này cần được định lượng một cách thận trọng.
Nhiều báo cáo cho thấy các công ty khởi nghiệp Đông Nam Á đang tìm cách cân bằng giữa tính bền vững và tăng trưởng bằng cách kết hợp "khả năng phục hồi kiểu châu Âu với tham vọng kiểu Mỹ". Điều này thể hiện qua sự phát triển của các doanh nghiệp cung cấp giải pháp quản lý và tái chế chất thải, công cụ tiết kiệm năng lượng cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) và nền tảng phần mềm quản lý phát thải carbon dưới dạng dịch vụ (SaaS).
Việc tuân thủ ESG không còn là một tiêu chí bắt buộc đối với các công ty khởi nghiệp. Giờ đây, nó trở thành yếu tố giúp tăng khả năng tiếp cận các nguồn vốn đầu tư và tạo dựng uy tín trên thị trường toàn cầu - nơi đang kêu gọi hoạt động đổi mới sáng tạo có trách nhiệm hơn.
Thách thức thoái vốn
Việc huy động vốn đang chững lại, trong khi bối cảnh đầu tư mạo hiểm ở Đông Nam Á vẫn còn nhiều hạn chế do các lộ trình thoái vốn chưa rõ ràng. Sự khan hiếm các đợt IPO và mua lại trong khu vực khiến các nhà đầu tư khó đạt được lợi nhuận ổn định. Nếu không có lộ trình thoái vốn rõ ràng, các quỹ đầu tư cũng sẽ khó thu hút vốn đầu tư dài hạn từ các tổ chức.
Các nhà đầu tư đang chú ý đến thương vụ IPO của Carro, một kỳ lân khởi nghiệp về mua bán xe ô tô trên nền tảng trực tuyến có trụ sở tại Singapore, dự định sẽ IPO sớm nhất vào năm 2026. Đợt IPO thành công của Carro có thể được coi như một chỉ báo khu vực và mang lại sự đảm bảo cho các nhà đầu tư đang chờ đợi các sự kiện thanh khoản. Trước khi đợt IPO của Carro diễn ra, tốc độ vốn mới sẽ chậm lại do khả năng thoái vốn còn hạn chế.
Cơ hội nằm ở đâu?
Một số thị trường dọc ở Đông Nam Á đang cho thấy tiềm năng lớn bằng cách gắn kết chặt chẽ với nhu cầu và khuôn khổ pháp lý địa phương bất chấp những khó khăn trong việc huy động vốn và thoái vốn. Các giải pháp SaaS trong các thị trường dọc, đặc biệt là các giải pháp được thiết kế riêng cho một số lĩnh vực như dịch vụ tài chính hoặc quản lý hậu cần cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đang ngày càng trở nên phổ biến. Họ có lợi thế hơn so với các nền tảng quốc tế lớn - thường gặp khó khăn trong việc thích nghi với các thị trường đa dạng của Đông Nam Á. Lợi thế bản địa hóa còn giúp họ tăng độ gắn bó của khách hàng - một đặc điểm mà các nhà đầu tư ngày càng đánh giá cao.
Nhu cầu về các giải pháp công nghệ tài chính B2B trong thanh toán, tuân thủ và tài chính xuyên biên giới đang ngày càng gia tăng do sự khác biệt về các hệ thống ngân hàng và quy định ở các quốc gia Đông Nam Á. Các nhà đầu tư đặc biệt quan tâm đến các ngành này vì có nguồn thu nhập định kỳ. Trong khi đó, những thay đổi về nhân khẩu học như già hóa dân số và chi phí chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng đang thúc đẩy sự phát triển của công nghệ y tế. Đây là một trong những khoản đầu tư an toàn nhất trong tương lai ở khu vực Đông Nam Á, nhất là khi các công ty khởi nghiệp cung cấp nền tảng y tế từ xa, giải pháp bảo hiểm kỹ thuật số và hệ thống quản lý chăm sóc sức khỏe đang xác định không chỉ tạo ra lợi nhuận mà còn đem lại lợi ích cho xã hội.
Hướng tới một hệ sinh thái kỷ luật và bền vững hơn
Sự thay đổi trong các chiến lược đầu tư mạo hiểm là dấu hiệu cho thấy một tương lai ổn định và có tổ chức hơn của hệ sinh thái khởi nghiệp Đông Nam Á. Cuộc đua kỳ lân đang dần nhường chỗ cho một thực tại bền vững hơn. Việc sử dụng nguồn vốn hiệu quả, siết chặt quản trị và tuân thủ ESG sẽ tăng khả năng thu hút vốn đầu tư của các công ty khởi nghiệp. Tương tự, nếu muốn phát triển thành công, các nhà đầu tư cần thay đổi tiêu chí của mình, tập trung vào lợi nhuận ổn định và lộ trình thoái vốn đáng tin cậy thay vì chỉ dựa vào giá cổ phiếu.
Hệ sinh thái khởi nghiệp Đông Nam Á có thể không còn là nơi sản sinh ra nhiều kỳ lân khởi nghiệp vào năm 2030, mà là một trung tâm tăng trưởng bền vững, sản sinh ra những công ty khởi nghiệp, dù không gây được tiếng vang, vẫn sẽ có khả năng cạnh tranh trong khu vực và mang lại giá trị bền vững.
Nguồn: Tech Collective, E27
Bài đăng KH&PT số 1366 (số 42/2025)
Thanh Bình tổng hợp