 |
Nhiều quốc gia trong ở Đông Nam Á đặt mục tiêu số hóa nền kinh tế và xây dựng hệ sinh thái AI nhưng lại đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực trầm trọng. |
Trên khắp Đông Nam Á, một cuộc khủng hoảng nhân lực trong lĩnh vực công nghệ đang âm thầm diễn ra, không phải là thất nghiệp, mà liên quan đến vấn đề không đáp ứng được yêu cầu công việc.Mặc dù nhiều quốc gia trong khu vực đặt mục tiêu số hóa nền kinh tế và xây dựng hệ sinh thái AI,hầu hếtvẫn đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực trầm trọng.
Theo Mahusin và Priliadi (2024), mặc dù chuyển đổi số đang thúc đẩy tăng trưởng trên khắp Đông Nam Á, nhưng nó cũng phơi bày những khoảng trống lớn về nguồn nhân lực có kỹ năng và chuyên môn. Lĩnh vực dịch vụ số của Thái Lan đã tăng trưởng 37% từ năm 2010 đến năm 2020, nhưng lực lượng lao động số của nước này chỉ tăng 26% trong cùng giai đoạn. Tương tự, nền kinh tế số của Indonesia sẽ cần thêm 9 triệu chuyên gia công nghệ thông tin vào năm 2030 - một mục tiêu đầy thách thức do những hạn chế về giáo dục cơ bản và đào tạo kỹ thuật còn phân mảnh. Theo số liệu khảo sát ở một số quốc gia trong khu vực, hơn 75% nhà tuyển dụng cho biết sinh viên mới tốt nghiệp chưa thể sẵn sàng làm việc.
Trong khi đó, nhiều chuyên gia trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, kỹ thuật và giáo dục ở Đông Nam Á đang di cư ra nước ngoài, để lại những khoảng trống ngày càng khó lấp đầy. Cốt lõi của vấn đề này là một nghịch lý: ngày càng nhiều nhân lực mới ra trường, nhưng ít người được đào tạo sát với những công việc thực tế, một phần do hệ thống giáo dục đề cao bằng cấp hơn là năng lực.
Nạn chảy máu chất xám khiến tình trạng thiếu nhân lực có kỹ năng ngày càng trở nên phức tạp hơn. Nhân tài công nghệ ở Đông Nam Á có xu hướng dịch chuyển sang các nền kinh tế phát triển hơn, đặc biệt là trong khối OECD. Mặc dù những chuyên gia này có thể gửi tiền về và chia sẻ kinh nghiệm, nhưng sự ra đi của họ sẽ khiến đất nước mất đi những nhân tài quan trọng trong các lĩnh vực như y tế, giáo dục và công nghệ.
Các quốc gia đã tìm nhiều cách để thu hút nhân tài công nghệ. TechBehemoths, một nền tảng kết nối các công ty công nghệ thông tin với khách hàng của Đức, cho biết Mỹ và Thụy Sĩ là những quốc gia trả lương cao nhất cho các vị trí việc làm công nghệ thông tin, với mức lương trung bình từ 100.000 đến 120.000 USD một năm. Canada, Singapore, Úc và Nhật Bản cũng đưa ra mức lương cạnh tranh, thậm chí còn tài trợ thị thực và giấy phép lao động để thu hút nhân tài.
Ngoài việc dịch chuyển ra khỏi Đông Nam Á, tình trạng chảy máu chất xám cũng diễn ra giữa các quốc gia trong khu vực. Theo Talent Square Asia (2023), các nước Đông Nam Á đang phải đối mặt với vấn đề chảy máu chất xám khi lao động có tay nghề cao di cư sang Singapore. Malaysia là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất trong khu vực, với tỷ lệ chảy máu chất xám là 5,5% dân số, cao hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu là 3,3% vào năm 2023.
Theo dữ liệu từ Tổng cục Di trú Indonesia, gần 4.000 người Indonesia đã trở thành công dân Singapore trong giai đoạn 2019-2022. Vào tháng 4/2024, Indonesia thông báo rằng họ sẽ cho phép công dân có hai quốc tịch để thu hút lao động nước ngoài.
Mở rộng nguồn nhân tài
Nhiều quốc gia Đông Nam Á đang phát triển các chương trình thu hút và giữ chân nhân tài, đặc biệt là sau đại dịch COVID-19. Các chương trình này có sự khác biệt đáng kể giữa các quốc gia, phản ánh các giai đoạn khác nhau của quá trình số hóa và phát triển nhân tài công nghệ trên toàn khu vực.
Một số quốc gia đang tập trung vào thị thực để thu hút các nhà sáng lập và nhà đổi mới khởi nghiệp, chẳng hạn như chương trình thị thực khởi nghiệp của Philippines và Việt Nam. Singapore, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển nhất Đông Nam Á, đã được hưởng lợi rất nhiều từ nhân tài nước ngoài. Nước này cung cấp nhiều chương trình thị thực khác nhau dành cho doanh nhân, chuyên gia công nghệ trong các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, công nghệ tài chính và an ninh mạng, cũng như các lao động có tay nghề cao khác .
Indonesia đã giới thiệu chương trình Thị thực Vàng vào năm 2023. Thái Lan đã giới thiệu thị thực cư trú dài hạn vào năm 2022 và thị thực Điểm đến Thái Lan vào năm 2024. Cả hai quốc gia đều đang xem xét các chương trình thị thực cụ thể để thu hút các nhân tài công nghệ và chuyên gia có tay nghề cao. Malaysia đã xây dựng chương trình thị thực DE Rantau vào năm 2022, hướng đến phát triển một hệ sinh thái tích hợp để thu hút cả dân du mục kỹ thuật số lành nghề trong và ngoài nước, đồng thời thúc đẩy tính di động của chuyên gia kỹ thuật số thông qua chương trình thị thực một năm.
Dòng chảy nhân tài kỹ thuật số mang đến cơ hội cho Đông Nam Á nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu, đặc biệt là trong các ngành công nghiệp dựa trên công nghệ. Tuy nhiên, để những cộng đồng này phát triển mạnh mẽ, cần có một hệ sinh thái hỗ trợ phù hợp. Với các yếu tố then chốt bao gồm cơ sở hạ tầng kỹ thuật số mạnh mẽ trong khuôn khổ pháp lý và quy định rõ ràng, các chương trình thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, cũng như đầu tư vào phát triển kỹ năng số.
Một điều các quốc gia Đông Nam Á cần chú ý là những hệ quả tiêu cực tiềm ẩn từ các chính sách này. Bao gồm giá thuê nhà tăng cao do nhu cầu nhà ở tăng, kéo theo sự tăng giá thực phẩm tăng và các chi phí dịch vụ khác. Một vấn đề khác là khó khăn trong việc hội nhập và tương tác giữa nhân tài nước ngoài và cư dân địa phương.
Bên cạnh những chính sách thu hút nhân lực, việc đào tạo lại cũng là điều cần thiết để mở rộng nguồn nhân tài công nghệ ở Đông Nam Á. Theo Báo cáo Tương lai việc làm năm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, 96% nhà tuyển dụng ở khu vực Đông Nam Á thấy cần phải đầu tư vào việc cải thiện hoặc điều chỉnh năng lực của lực lượng lao động hiện tại - cao hơn mức trung bình toàn cầu là 85% - với một số lượng lớn nhà tuyển dụng tại Singapore và Thái Lan đang đi theo hướng này.
Ông Wilert Puriwat, Hiệu trưởng Đại học Chulalongkorn tại Bangkok, cho biết: "Thái Lan đang tăng cường nguồn nhân lực thông qua các chính sách chiến lược và mở rộng các chương trình đào tạo nghề, góp phần thúc đẩy tăng trưởng trong các lĩnh vực công nghệ cao. Ngoài ra, Thái Lan cũng tập trung vào giáo dục STEM và kỹ năng số. Các chính sách này phản ánh nỗ lực cấp bách của Thái Lan trong việc đào tạo lực lượng lao động sẵn sàng cho tương lai".
Cơn khát nhân lực ngày càng tăng
Cuộc chiến giành nhân tài công nghệ ngày càng nóng lên trong bối cảnh Mỹ siết chặt visa H-1B. Đây là một loại visa lao động tạm thời dành cho những người nước ngoài có kỹ năng chuyên môn đối với một số ngành nghề, đặc biệt là trong lĩnh vực khoa học máy tính, công nghệ thông tin, kỹ thuật, y tế, tài chính. "Kể từ khi nhận được thông tin, các nhà sáng lập của các công ty khởi nghiệp đã liên hệ với chúng tôi để thảo luận về các giải pháp xây dựng đội ngũ kỹ sư của họ", Elton Chan, đồng sáng lập của Second Talent, cho biết.
Second Talent, một công ty tuyển dụng nhân tài toàn cầu, cho biết họ đã nhận được yêu cầu từ hơn 16 công ty khởi nghiệp đang xem xét lại chiến lược tuyển dụng sau thông báo tăng chi phí visa H-1B. Sự gia tăng đáng kể chi phí này đã thúc đẩy các công ty khởi nghiệp công nghệ tìm kiếm các chiến lược tuyển dụng nhân tài quốc tế thay thế, đặc biệt là tại các thị trường Đông Nam Á.
Theo phân tích của Second Talent, với mức phí mới, các công ty khởi nghiệp có thể thuê một đến hai nhà phát triển [phần mềm] giàu kinh nghiệm ở Đông Nam Á trong cả năm. "Hệ thống H-1B đã đặt ra những thách thức cho các công ty khởi nghiệp ngay cả trước khi tăng phí", đại diện của Second Talent cho biết. "Việc lựa chọn ngẫu nhiên[hồ sơ xin visa này] tạo ra sự bất ổn, kéo dài thời gian xử lý và sự phức tạp về mặt pháp lý làm tăng thêm chi phí ngoài phí nộp đơn".
Các công ty khởi nghiệp thường hoàn tất quy trình tuyển dụng với các nhà phát triển Đông Nam Á trong vòng chưa đầy hai tuần, so với sáu đến mười hai tháng đối với quy trình xử lý visa H-1B. Sự khác biệt về thời gian này mang lại lợi thế đáng kể cho các công ty khởi nghiệp giai đoạn đầu có nguồn lực hạn chế.
Tiết kiệm chi phí là một trong những lợi ích lớn nhất khi sử dụng đội ngũ công nghệ tại Đông Nam Á. Theo một bài viết trên Tech in Asia, các công ty phát triển phần mềm tại Philippines và Việt Nam cho biết họ cung cấp chi phí nhân sự rẻ hơn từ 50 đến 70% so với việc thuê toàn bộ đội ngũ nhân lực tại Mỹ.
Dữ liệu từ Ziprecruiter cho thấy các kỹ sư AI mới vào nghề ở Mỹ có thu nhập trung bình 69.000 USD một năm. Tại Việt Nam, cùng vị trí này có mức lương từ 17.800 đến 28.600 USD một năm. Tại Philippines, mức lương thậm chí còn rẻ hơn, trung bình khoảng 14.000 USD một năm, theo dữ liệu từ Indeed.
Ngoài ra, nhiều nhà phát triển Đông Nam Á cũng có kinh nghiệm làm việc với khách hàng quốc tế. "Thực tế làm việc từ xa cho thấy khoảng cách địa lý không phải là vấn đề trong các dự án công nghệ", Elton Chan giải thích. "Các kỹ sư tại thành phố Hồ Chí Minh sử dụng cùng một công cụ, tuân theo cùng một quy trình và cung cấp sản phẩm chất lượng tương đương cho các đối tác của họ tại San Francisco".
Nguồn: ASEAN Business Advisory Council, Business Times
Bài đăng KH&PT số 1364 (số 40/2025)
Thanh Bình tổng hợp