 |
Các trung tâm dữ liệu là một trong những cơ sở hạ tầng tiêu tốn nhiều năng lượng và nước nhất thế giới. |
Bùng nổ trung tâm dữ liệu Đông Nam Á
Nền kinh tế số của châu Á đang bùng nổ, riêng Đông Nam Á dự kiến sẽ đạt 600 tỷ USD tổng giá trị giao dịch (GMV) vào năm 2030. Một trong những yếu tố chính thúc đẩy sự tăng trưởng này là ngành công nghiệp trung tâm dữ liệu - lĩnh vực đã thu hút 15,5 tỷ USD đầu tư trên khắp châu Á - Thái Bình Dương vào năm 2024, nhiều hơn bất kỳ khu vực nào khác trên toàn cầu.
Trong số những "ngôi sao đang lên" ở lĩnh vực này, Malaysia, Indonesia, Thái Lan và Việt Nam đang nổi lên như những trung tâm then chốt, trong khi Singapore tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong khu vực. Trong đó, Malaysia đang nhanh chóng trở thành điểm đến hàng đầu cho các khoản đầu tư xây dựng trung tâm dữ liệu tại Đông Nam Á. Nhờ giá bất động sản và giá điện cạnh tranh, cùng vị trí gần Singapore, nơi đây trở thành một địa điểm hấp dẫn với các nhà cung cấp dịch vụ siêu quy mô và các nhà khai thác dữ liệu toàn cầu. Tại Johor, 42 dự án trung tâm dữ liệu với tổng vốn đầu tư 164,45 tỷ MYR (gần 40 tỷ USD) đã được phê duyệt tính đến quý 2 năm 2025.
Indonesia và Thái Lan cũng đang tăng tốc trên cuộc đua trung tâm dữ liệu. Hiện nay, Indonesia sở hữu hơn 14 vùng đám mây (cụm trung tâm dữ liệu) của các nhà cung cung cấp lớn như Amazon Web Services (AWS), Google Cloud, Microsoft Azure, Alibaba Cloud và Tencent Cloud. Mặc dù hầu hết các dự án phát triển tập trung ở vùng đô thị Jakarta, song những cải tiến về cơ sở hạ tầng năng lượng và kết nối đang mở đường cho các trung tâm dữ liệu mới trên khắp Java và các khu vực lân cận. Thái Lan cũng đang thu hút các công ty điện toán đám mây hàng đầu nhờ vị trí đắc địa, mạng lưới điện phát triển và các chính sách ưu đãi của chính phủ.
Việt Nam ngày càng được công nhận là một "ngôi sao đang lên" trong hệ sinh thái trung tâm dữ liệu ở khu vực Đông Nam Á. Dù năng lực trung tâm dữ liệu có thể còn hạn chế, Việt Nam đang nhanh chóng mở rộng quy mô để đáp ứng nhu cầu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng tăng. Một số doanh nghiệp đáng chú ý trong lĩnh vực này như Viettel IDC đang đầu tư vào các trung tâm dữ liệu tại cả Hà Nội và TP.HCM.
Dù có những hạn chế về đất đai và năng lượng, Singapore vẫn chiếm một vị trí trung tâm trong lĩnh vực trung tâm dữ liệu tại Đông Nam Á. Hệ sinh thái kết nối vững chắc của Singapore, với nhiều tuyến cáp ngầm, mang lại khả năng kết nối vượt trội, hỗ trợ cho các trung tâm lân cận như Johor, Batam và Bangkok. Điều này tạo ra một hệ sinh thái bổ trợ, trong đó Singapore nổi bật là trung tâm kết nối, còn các thị trường xung quanh thu hút các trung tâm dữ liệu siêu quy mô. |
Bài toán về tính bền vững
Sự phát triển của AI khiến nhu cầu về các trung tâm dữ liệu ngày càng gia tăng. Theo dự báo, nhu cầu về năng lực của trung tâm dữ liệu trên toàn cầu dự kiến sẽ tăng hơn gấp ba lần vào năm 2030.
Tuy nhiên, các trung tâm dữ liệu là một trong những cơ sở hạ tầng tiêu tốn nhiều năng lượng và nước nhất thế giới, đặt ra câu hỏi về tính bền vững khi nhu cầu tiếp tục tăng. Các nhà vận hành trung tâm dữ liệu đang có xu hướng chuyển sang làm mát bằng chất lỏng thay vì làm mát bằng không khí do hiệu suất cao hơn và phát thải carbon thấp hơn.
Một trung tâm dữ liệu siêu quy mô có thể sử dụng tới 1,5 triệu lít nước mỗi ngày để làm mát. Khi các trung tâm đô thị ở khu vực Đông Nam Á chuyển đổi thành các trung tâm kỹ thuật số, chúng ta cần áp dụng các phương pháp bền vững hơn nhằm hạn chế tiêu tốn nước trong quá trình tăng trưởng.
Hiện tại, ước tính cứ năm trung tâm dữ liệu thì có một trung tâm đã áp dụng công nghệ làm mát bằng chất lỏng. Điều này dẫn đến sự gia tăng nhu cầu về nguồn nước vốn đã khan hiếm, đặc biệt là ở các thành phố phát triển nhanh và đang chịu áp lực về nước như Jakarta và Manila.
Ngày càng nhiều trung tâm dữ liệu áp dụng các giải pháp tuần hoàn nước - các phương pháp xử lý, tái chế và tái sử dụng nước liên tục thay vì chỉ sử dụng một lần rồi xả ra môi trường. Hệ thống làm mát vòng kín là một ví dụ điển hình cho phương pháp tuần hoàn này. Bằng cách ứng dụng cơ sở hạ tầng tái chế nước, thu gom nước mưa và tái sử dụng nước thải tiên tiến, các trung tâm dữ liệu này có khả năng tiết kiệm nước từ 50-70% so với thông thường. Các hệ thống vòng kín này có tính năng giám sát chất lượng nước liên tục, kích hoạt cảnh báo khi có bất thường, giúp ngăn ngừa rò rỉ hoặc thất thoát quá mức.
Việc sử dụng nước tái chế để làm mát trung tâm dữ liệu cũng đang được quan tâm trên khắp Đông Nam Á. Tại Malaysia, AirTrunk, một tập đoàn về trung tâm dữ liệu, đã hợp tác với Johor Special Water (JSW), một đơn vị nhà nước, để phát triển chương trình tái chế nước lớn nhất ở nước này cho các trung tâm dữ liệu, xử lý nước thải để làm mát.
Tại Thái Lan, Trung tâm Dữ liệu toàn cầu ST Telemedia (STT GDC) của Singapore đã hợp tác với PTT Digital Solutions, công ty công nghệ thông tin thuộc tập đoàn dầu khí Thái Lan PTT, để tìm cách ứng dụng nhiệt lạnh được giải phóng trong quá trình tái khí hóa khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) như một phương pháp làm mát bền vững cho các trung tâm dữ liệu.
Ở những khu vực khan hiếm nước, nhiều bên cũng đang tìm cách ứng dụng công nghệ khử muối nước biển để làm mát trung tâm dữ liệu. Cơ quan Quản lý Khu công nghiệp Thái Lan (IEAT) đang phối hợp với Văn phòng EEC (Hành lang kinh tế phía Đông của Thái Lan) để nghiên cứu giải pháp khử muối nước biển cho một số khu công nghiệp công nghệ cao dọc bờ biển.
Mặc dù công nghệ khử muối đòi hỏi đầu tư ban đầu và tiêu thụ năng lượng cao hơn, nhưng đây là một giải pháp cấp nước ổn định, không bị ảnh hưởng bởi lượng mưa và nguồn nước ngầm biến động.
Ngoài các giải pháp bổ sung nguồn nước đầu vào, ngành công nghiệp trung tâm dữ liệu cũng đã tìm cách tiết kiệm nước thông qua những đổi mới về công nghệ và vận hành. Chẳng hạn, công ty khởi nghiệp chuyên cung cấp các giải pháp tiết kiệm năng lượng KoolLogix tại Singapore đã sử dụng các thuật toán để điều chỉnh linh hoạt các điểm đặt làm mát và lưu lượng thông gió tại các trung tâm dữ liệu. Họ cũng tận dụng nền tảng internet vạn vật (IoT) để giám sát từ xa các hệ thống tản nhiệt.
Việc áp dụng các giải pháp này đã cho thấy sự cải thiện rõ rệt. Năm 2023, AWS báo cáo hiệu quả sử dụng nước (WUE) là 0,18L/kWh, trong khi Microsoft là 0,30L/kWh tính đến năm 2024 - cả hai đều thấp hơn mức trung bình của các trung tâm dữ liệu ở Mỹ là 0,36L/kWh.
Điều này cho thấy sự cải thiện đáng kể về hiệu quả sử dụng nước, đặc biệt là khi so sánh với số liệu thông thường trước đây, mức WUE trung bình gần 1,8L/kWh vào năm 2021.
Thiết kế giải pháp phù hợp
Tuy nhiên, trong bối cảnh các trung tâm dữ liệu đang bùng nổ trên khắp Đông Nam Á, việc áp dụng các giải pháp công nghệ riêng lẻ là chưa đủ. Để thúc đẩy phát triển nền kinh tế số và các trung tâm dữ liệu trong khu vực, các chuyên gia cho rằng cần có cách tiếp cận đa chiều giữa các bên liên quan, kết hợp lập kế hoạch chiến lược, tăng cường hợp tác và thiết kế các giải pháp phù hợpvới từng nơi.
Singapore đang đi theo hướng tiếp cận này. Về khung chính sách và quy định, Singapore đã yêu cầu các trung tâm dữ liệu có mức tiêu thụ nước cao (tức là trên 60.000m3 mỗi năm) phải tuân thủ Quy định Quản lý hiệu quả nước bắt buộc của Ủy ban Tiện ích công cộng (PUB) của nước này. Các phương pháp tiếp cận tương tự được thiết kế phù hợp với điều kiện của mỗi quốc gia Đông Nam Á có thể góp phần đẩy nhanh việc áp dụng các biện pháp tiết kiệm nước trên khắp các trung tâm kỹ thuật số mới nổi.
Singapore cũng xác định việc tăng cường hợp tác sáng tạo là điều cần thiết để phát triển và mở rộng cơ sở hạ tầng dùng chung, có thể phục vụ nhiều trung tâm dữ liệu hiệu quả hơn so với các giải pháp riêng lẻ. Một ví dụ là sự hợp tác giữa Cơ quan Phát triển truyền thông thông tin (IMDA) của Singapore và các công ty công nghệ hàng đầu thế giới như IBM và Microsoft nhằm thúc đẩy phát triển phần mềm xanh. Là quốc gia châu Á đầu tiên tham gia Quỹ Phần mềm xanh và Liên minh Kỹ thuật số xanh châu Âu, Singapore đang nỗ lực trang bị cho hệ sinh thái kỹ thuật số các công cụ và giải pháp thiết kế các ứng dụng tiết kiệm năng lượng, góp phần làm mát bền vững hơn và giảm mức tiêu thụ nước trong các trung tâm dữ liệu.
Ngoài ra, việc tiếp tục phát triển các công nghệ làm mát phù hợp với điều kiện khí hậu đặc thù của Đông Nam Á vẫn là yếu tố then chốt. Ra mắt năm 2023, Nền tảng Thử nghiệm trung tâm dữ liệu nhiệt đới bền vững (STDCT) của Singapore là cơ sở quy mô lớn đầu tiên trên thế giới tập trung vào hệ thống làm mát trung tâm dữ liệu vùng nhiệt đới.
"Bằng cách ứng dụng các giải pháp phù hợp với điều kiện địa phương, các trung tâm dữ liệu của khu vực Đông Nam Á đã chứng minh rằng sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế số không nhất thiết phải đánh đổi bằng nguồn tài nguyên nước quý giá", Lavan Thiru, Giám đốc điều hành tại Infrastructure Asia – một cơ quan do Chính phủ Singapore thành lập, nhận xét. "Sự cân bằng giữa tiến bộ công nghệ và bảo vệ môi trường giúp các trung tâm kỹ thuật số mới nổi của châu Á phát triển một cách bền vững ngay cả khi nhu cầu tăng cao".
Nguồn: GOV Insider, Retail News Asia
Bài đăng KH&PT số 1359 (số 35/2025)
Thanh Bình tổng hợp