 |
Các chuỗi nhà thuốc thường đi đầu về ứng dụng chuyển đổi số trong ngành y tế. Ảnh: CT |
Xu hướng chuyển dịch lớn
Trong chín tháng đầu năm 2025, thị trường mua bán và sáp nhập doanh nghiệp (M&A) trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe của Việt Nam đạt giá trị hơn 500 triệu USD, cao gấp khoảng 63 lần so với cùng kỳ năm ngoái, theo dữ liệu từ Ophys, một ông ty cung cấp thông tin dành cho các nhà đầu tư tại Đông Nam Á.
Hàng loạt các "ông lớn" trong lĩnh vực đầu tư tư nhân như Warburg Pincus, KKR, GIC, Creador và Ares Management đều đã đổ bộ vào thị trường. Họ tập trung nhắm tới chuỗi nhà thuốc, nền tảng phân phối B2B, mạng lưới chẩn đoán và cụm phòng khám thay vì rót vốn vào bất động sản bệnh viện như trước đây. Con số không đơn thuần cho thấy bao nhiêu vốn đang chảy vào ngành y tế mà còn báo hiệu một sự thay đổi chiến lược.
Trong hai thập kỷ qua, các nhà đầu tư thường đổ tiền vào xây bệnh viện, trang thiết bị và cung cấp các dịch vụ y tế lâm sàng cho đông đảo người bệnh. Tuy nhiên, các thương vụ đầu tư gần đây cho thấy có sự chuyển dịch đáng kể từ chăm sóc nội trú ở bệnh viện sang các chuỗi nhà thuốc, trung tâm tiêm chủng, phòng xét nghiệm. Đây là các điểm giao thoa, vừa đáp ứng yêu cầu tiện ích chăm sóc hằng ngày, vừa thu thập được nhiều dữ liệu hành vi khác của khách hàng - tạo ra "mỏ vàng" tăng trưởng cho các nhà đầu tư.
Bởi trong một thị trường có dân số già lên tới 16 triệu và tầng lớp trung lưu mở rộng đòi hỏi dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng hơn, tiện lợi hơn và phù hợp với nhịp sống hiện đại hơn, các điểm tiếp cận bệnh nhân hằng ngày này tạo ra các dữ liệu có giá trị, giúp cho các tổ chức có thể cá nhân hóa dịch vụ một cách hiệu quả, tạo nên lợi thế cạnh tranh mới trong thế giới số.
Xu hướng chuyển dịch đã được xác lập. "Dù nhiều người vẫn chưa nhận ra sự chuyển dịch này và vẫn đang ra sức bảo vệ bất động sản bệnh viện, nhưng chuỗi giá trị đang được tái định hình ngay trước mắt họ. Bức tranh [chuyển dịch] đang hiện ra rõ ràng: lợi thế cạnh tranh thật sự không nằm ở những tòa nhà, mà ở mạng lưới", Đào Phi Minh, Giám đốc Ophys, chia sẻ.
Nắm bắt dữ liệu y tế của người dân ở mọi cấp độ - từ theo dõi sức khỏe hằng ngày, chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng ngừa, điều trị và chăm sóc sau xuất viện - hình thành bức tranh toàn diện về sức khỏe. |
Chuỗi nhà thuốc - cửa ngõ dữ liệu
Trong khi bệnh viện đại diện cho "lối chặn" cuối cùng, nơi người dân thường chỉ đến khi bị bệnh nặng, tai nạn hoặc rơi vào tình trạng nguy kịch, thì các nhà thuốc – chính là tầng đầu tiên của hệ thống chăm sóc sức khỏe, là "cửa ngõ" đầu tiên của chăm sóc sức khỏe hàng ngày – nơi mọi người có thể ghé thăm để trao đổi về các vấn đề sức khỏe.
Người dân ghé nhà thuốc hàng tuần, mua thuốc, nghe tư vấn của dược sĩ, cho đến sử dụng dịch vụ tiêm chủng, chương trình tầm soát ung thư, kiểm tra sức khỏe cơ bản (như đo huyết áp, tiểu đường) và kết nối với dịch vụ y tế từ xa. Chính tần suất tiếp xúc cao khiến chuỗi nhà thuốc trở thành mắt xích quan trọng trong việc thu thập và hiểu dữ liệu sức khỏe cộng đồng. Điều này đặc biệt rõ ở các chuỗi nhà thuốc như Pharmacity, FPT Long Châu, An Khang, Phano Pharmacy v.v
Thứ khiến cho các chuỗi nhà thuốc này trở nên hấp dẫn đối với nhà đầu tư không chỉ là sức mua hay nhận diện thương hiệu, mà ở khả năng áp dụng chuyển đổi số, số hóa toàn bộ hoạt động. Người mua trong chuỗi nhà thuốc thường có một ứng dụng đặt hàng để mua online. Trong trường hợp đến mua trực tiếp, người bán cũng ghi lại rõ các giao dịch này trên hệ thống. Từ đó hình thành một kho dữ liệu lớn về hành vi tiêu dùng và tình trạng sức khỏe: bao gồm lịch sử mua hàng, mức độ tuân thủ điều trị thuốc không, bệnh nền, y sử gia đình và nhiều thói quen mua sắm khác.
Nếu được khai thác đúng cách, kho dữ liệu này có thể trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi giúp tăng trưởng. Chúng không chỉ giúp bản thân chuỗi nhà thuốc hiểu sâu về khách hàng, mà còn có thể chia sẻ cho các bên đối tác thứ ba như các nhà sản xuất dược phẩm, công ty bảo hiểm và các nền tảng quản lý sức khỏe AI để gia tăng chất lượng của những dịch vụ y tế. Khi có dữ liệu, cả hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe sẽ có sức bật mới.
Các chuỗi nhà thuốc có ưu thế số vượt trội so với các nhà thuốc đơn lẻ truyền thống. Trong số hơn 60.000 nhà thuốc đang hoạt động tại Việt Nam, có khoảng ba phần tư vẫn quản lý bằng sổ sách, tiền mặt và do cá nhân hoặc gia đình tự điều hành. Cách làm này khiến họ khó cá nhân hóa dịch vụ hay tối ưu tồn kho hơn so với các nhà thuốc đã áp dụng công cụ kỹ thuật số và quản lý dựa trên dữ liệu.
 |
Chính tần suất tiếp xúc cao khiến chuỗi nhà thuốc trở thành mắt xích quan trọng trong việc thu thập và hiểu dữ liệu sức khỏe cộng đồng. Ảnh: CT |
Trong khi các chuỗi nhà thuốc nắm giữ dữ liệu người tiêu dùng, thì các nền tảng quản lý chuỗi cung ứng lại sở hữu dữ liệu của chính các nhà thuốc và toàn bộ mạng lưới phân phối và lặng lẽ tạo ra một cuộc cách mạng trong ngành. Tiêu biểu như nền tảng Thuocsi.vn (thuộc sở hữu của BuyMed) làm cầu nối giữa 38.000 nhà thuốc và hơn 5.000 nhà cung cấp dược phẩm trên toàn Việt Nam. Nhờ hệ thống hơn 170 trung tâm phân phối, các nhà thuốc có thể đặt mua thuốc ngay trên ứng dụng và nhận hàng chưa đến hai ngày, kể cả ở những tỉnh xa nhất.
Bằng cách loại bỏ các khâu trung gian, nền tảng này giúp các nhà thuốc nhỏ giảm vòng vốn lưu và đồng thời mở cơ hội cho các nhà sản xuất nhỏ tiếp cận trực tiếp hàng chục nghìn điểm bán mà trước đây họ không có cơ hội.
BuyMed không sở hữu kho hàng hay cửa hàng, mà tập trung vào hệ thống kết nối, logistics và, quan trọng nhất, dữ liệu giao dịch từ hàng chục nghìn điểm bán. Dự vào đó, startup này đã liên kết với một số ngân hàng để cấp tín dụng cho các nhà thuốc có lịch sử giao dịch và tín dụng tốt trên sàn thương mại điện tử của mình - một ví dụ điển hình cho giá trị gia tăng của dữ liệu, và lợi ích mang lại từ chuyển đổi số.
Cuộc đua trong ngành chăm sóc sức khỏe Việt Nam vì thế đã chuyển sang giai đoạn dữ liệu. Ai kiểm soát được mạng lưới điểm bán và kênh tiếp cận số - từ nhà thuốc, nền tảng phân phối đến ứng dụng sức khỏe - sẽ nắm lợi thế quyết định. |
Dữ liệu xét nghiệm
Các phòng xét nghiệm, điển hình như Gene Solutions lại là hiện thân của một mô hình khác: tích hợp dọc thông qua xét nghiệm. Thành lập năm 2017, startup này chiếm gần 90% thị phần sàng lọc trước sinh không xâm lấn ở Việt Nam và vận hành bảy phòng thí nghiệm giải trình tự gene thế hệ mới khắp Đông Nam Á. Với lợi thế dữ liệu từ hơn 2,2 triệu xét nghiệm và cơ sở dữ liệu gene người Việt lớn, Gene Solutions đã xây dựng các AI hỗ trợ chẩn đoán và tập trung vào R&D phát hiện ung thư sớm và theo dõi điều trị.
Tuy nhiên, lợi thế cốt lõi của Gene Solutions không chỉ nằm ở dữ liệu hay công nghệ, mà còn ở mạng lưới 4.900 bệnh viện và phòng khám đối tác cung cấp lượng bệnh nhân ổn định cho công ty. Mạng lưới này giúp Gene Solutions tiếp cận được với các thông tin từ cả bác sĩ và bệnh nhân, tạo ra các tập thông tin ngày càng dày dặn và dựng nên rào cản mà đối thủ khó bề sao chép.
Có thể nói, nhận thức về tầm quan trọng của dữ liệu hành vi đã ảnh hưởng đến toàn ngành y tế ở Việt Nam. Không chỉ các chuỗi và nền tảng phân phối, nhiều ứng dụng chăm sóc sức khỏe trực tuyến cũng đang mở rộng "điểm chạm" với người dân, nhằm tận dụng lợi thế cạnh tranh nằm ở mối quan hệ với con người và dữ liệu tạo ra từ hoạt động hàng ngày.
Chẳng hạn, HASU đang cung cấp các bài tập nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần cho người già, kết nối họ với các dịch vụ y tế khi cần. Medlatec, Jio Health, Doctor Anywhere, BookingCare,Wellcare, VnCare, Bạch Mai Care v.v cho phép đặt lịch khám, tư vấn sức khỏe online và tra cứu lịch sử khám bệnh cho hàng nghìn đến hàng chục nghìn người mỗi tháng. Google Fit,Samsung Health và hàng chục app theo dõi sức khỏe di động đang đo lường số liệu chi tiết về các hoạt động thể thao như khoảng cách đi/chạy bộ, tốc độ, nhịp tim và calo đã tiêu thụ để có cái nhìn tổng quan về thể chất.
Tất cả đều tạo ra những "điểm tiếp cận" theo chiều dọc, nắm bắt dữ liệu y tế của người dân ở mọi cấp độ - từ theo dõi sức khỏe hằng ngày, chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng ngừa, điều trị và chăm sóc sau xuất viện - hình thành bức tranh toàn diện về sức khỏe.
Cuộc đua trong ngành chăm sóc sức khỏe Việt Nam vì thế đã chuyển sang giai đoạn dữ liệu. Ai kiểm soát được mạng lưới điểm bán và kênh tiếp cận số - từ nhà thuốc, nền tảng phân phối đến ứng dụng sức khỏe - sẽ nắm lợi thế quyết định. Sau cùng, dòng vốn đầu tư sẽ chỉ tìm đến những mô hình biết kết hợp sức mạnh của cả ba yếu tố: mạng lưới vật lý, công nghệ số và năng lực quản trị dữ liệu.
Bài đăng KH&PT số 1369 (số 45/2025)
Quang Duy