 |
Hình minh họa do AI tạo ra. |
Lo sợ bị tụt hậu so với Mỹ và Trung Quốc về AI, tháng 2/2025 Ủy ban châu Âu cho biết sẽ đầu tư 20 tỉ Euro để xây dựng các siêu trung tâm chứa khoảng 100.000 con chip để tạo ra ‘những mô hình AI vô cùng lớn và rất phức tạp."
EU và các quốc gia thành viên sẽ đầu tư 35% kinh phí để xây dựng các siêu trung tâm này và kỳ vọng để thu hút các nhóm hợp tác gồm nhiều công ty tư nhân rót tiền vào phần tài chính còn lại.
Vào tháng 6/2025, Ủy ban châu Âu loan báo đã nhận được 76 phản hồi về sự quan tâm vận hành các siêu trung tâm. Tuy nhiên, nhiều người trong giới công nghiệp số EU đã dấy lên nhiều câu hỏi về sự vận hành của những siêu trung tâm, nhất là sự bền vững về mặt tài chính.
"Chưa ai thực sự đặt câu hỏi ‘chúng ta có thực sự cần chúng không?", theo Agata Hidalgo, trưởng bộ phận châu Âu của Hội start-up France Digitale. "Nhu cầu sử dụng đến từ đâu? Ai sẽ duy trì nó?". Trước cam kết về khoản đầu tư công lớn cho kế hoạch, "trước tiên, tốt nhất là chúng ta cần nghĩ về nhu cầu của mình. Chỉ khi ấy chúng ta mới thực sự có được câu trả lời," bà nói.
Các siêu trung tâm được coi là phần cứng khổng lồ thúc đẩy nhu cầu của EU về tập huấn các mô hình ngôn ngữ lớn của mình (LLMs), vốn là cơ sở cho những chatbot như ChatGPT. Cần rất nhiều chi phí để huấn luyện LLMs, tuy chưa rõ tổng chi phí như thế nào nhưng ước tính lên tới hàng trăm triệu đến cả tỉ USD. Trong khi các công ty EU như Mistral đã huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn của mình, lĩnh vực này đang chịu ảnh hưởng lớn từ Mỹ và Trung Quốc.
Nhưng vẫn chưa rõ là liệu có công ty EU nào hiện đang có khoản tiền lớn như thế này để huấn luyện một mô hình LLM bằng một siêu trung tâm, theo Jörg Bienert, chủ tịch của Hiệp hội AI Đức. "Câu hỏi là ai sẽ sử dụng siêu trung tâm," ông nói. "Tôi không thấy bất kỳ liên minh nào sẽ có khả năng dành nhiều tiền đến mức đó để huấn luyện các mô hình LLM của riêng mình."
Thêm vào đó, có nghi ngờ về việc xây dựng và vận hành các siêu trung tâm sẽ đem lại lợi ích cho bên vận hành. "Chúng tôi nghe thấy từ phần lớn các công ty là họ không thấy cơ hội thương mại ở các siêu trung tâm", theo Kai Zenner, người phụ trách văn phòng Axel Voss, một MEP Đức với nhóm Đảng Nhân dân châu Âu và tiếng nói có trọng lượng về chính sách AI và số hóa EU. Các công ty trao đổi với EU về những lo ngại đó nhưng EU "đã chuẩn bị cho điều đó và giờ cần thực hiện nó", ông nói.
Không thảo luận
Alexander Rabe, người quản lý Hiệp hội công nghiệp Internet Đức (Eco), cũng phàn nàn về việc thiếu tư vấn. "Chúng tôi không được tham gia thảo luận trước đó", ông nói. Việc loan báo về các siêu trung tâm ‘là một tình thế chính trị’, nơi EU cảm thấy trách nhiệm ‘cần phải làm điều gì đó’, ông nói.
Việc tập trung 100.000 con chip không cần thiết với các công ty AI châu Âu ngay từ bước đầu tiên, Rabe nói. "Có những công ty muốn huấn luyện mô hình của họ. Câu hỏi ở đây là họ có cần các siêu trung tâm cho mục tiêu này?"
Các thành viên của Eco muốn thấy một khung khổ tốt hơn cho đầu tư tư nhân vào phần cứng AI như khiến cho chi phí năng lượng rẻ hơn và đơn giản hóa thủ tục cấp phép hơn các trợ cấp công, Rabe nói. "Anh không cần tiêu nhiều tiền trong lĩnh vực công nhưng cần tăng cường cơ hội cho các công ty tư nhân," ông nói.
Nhu cầu lớn
Vào tháng 6/2025, EU thông báo họ đã nhận được nhiều quan tâm hơn chờ đợi của những người vận hành trung tâm dữ liệu, các công ty viễn thông, các nhà cung cấp, các công ty công nghệ và các nhà đầu tư đã đề xuất thiết lập các siêu trung tâm ở 60 địa điểm khác nhau khắp 16 quốc gia thành viên.
"Thông báo này cho thấy mối quan tâm về AI khắp châu Âu, và cụ thể là các siêu trung tâm AI," EU nói trong thông báo. Người phát ngôn EU sau đó xác nhận là đã nhận được những đề xuất trị giá 230 tỉ Euro từ các chính phủ và lĩnh vực tư.
Tuy nhiên, Bienert vẫn nghi ngờ tất cả những điều này sẽ trở thành các kế hoạch cụ thể "Tôi thực sự nghi ngờ rằng sẽ có 70 công ty hay nhóm hợp tác thực sự sẵn sàng nhảy vào kế hoạch này".
Vào tháng 5/2025, một báo cáo của Hiệp hội AI Đức của Bienert đã đặt câu hỏi về tính thương mại của các siêu trung tâm và cảnh báo là việc các nhóm hợp tác tự vận hành chúng sẽ có nguy cơ "mất một khoản đầu tư khổng lồ và rót chi phí liên tục mà không tìm đủ nguồn thu từ khách hàng.
Thay vì đầu tư vào bốn hoặc năm siêu trung tâm, EU cần phải bắt đầu với hai trung tâm với tỉ lệ đầu tư công cao hơn, Bienert nói.
Tuy nhiên cũng có người lạc quan về sáng kiến của EU. "Tôi không thấy nhóm hợp tác vận hành tiêu hàng tỉ Euro lại không có cơ hội thương mại rõ ràng," theo Björn Ommer, một nhà nghiên cứu thị giác máy tính ở ĐH Ludwig Maximilian ở Munich. "Tôi phải nói rằng thấy một giá trị rõ ràng từ cam kết AI trong khung khổ đó."
Hơn nữa, cũng có cơ hội sử dụng linh hoạt các siêu trung tâm đó. Dẫu ban đầu nó dự định dùng để huấn luyện LLMs, các tài liệu của Ủy ban châu Âu cho thấy nó thể có một phạm vi sử dụng rộng lớn như tinh chỉnh các mô hình hoặc đơn giản là chạy các mô hình đã được huấn luyện.
"Các siêu trung tâm là một khoản đầu tư chiến lược cho chủ quyền công nghệ EU, không chỉ tập trung vào lợi ích ngắn hạn mà còn đảm bảo năng lực dài hạn", một phát ngôn viên của EU nói.
Năng lực dẫn đến nhu cầu
Một số tổ chức công nghiệp cũng ủng hộ sáng kiến, ví dụ Connect Europe, một nhóm vận động chính sách cho các nhà cung cấp viễn thông. "Trong công nghệ, thông thường bạn cần đầu tư vào năng lực để dẫn đến nhu cầu," một phát ngôn viên nói. "Tin tốt là châu Âu đang sáng tạo năng lực với các siêu trung tâm, vì vậy chúng tôi không cần phải rời đến Mỹ hoặc Trung Quốc."
Những câu hỏi về sáng kiến các siêu trung tâm cũng làm dấy lên lo ngại về một bong bóng AI ở Mỹ, như Giám đốc Điều hành OpenAI Sam Altman lưu ý trong tháng 8/2025 rằng các nhà đầu tư đang "quá phấn khích về công nghệ này".
Tuy nhiên, đáng lưu ý là cho đến nay, chưa có mô hình LLM nào chứng minh có lợi nhuận, doanh thu từ người tiêu dùng và doanh nghiệp vẫn còn quá nhỏ so với chi phí khổng lồ cho việc đào tạo và vận hành các mô hình, cùng với mức lương thường rất cao của các kỹ sư AI. Ngay cả dựa trên dự đoán của riêng mình, Open AI cũng không kỳ vọng sẽ có lãi trước năm 2029, mặc dù các mô hình khác được các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ tài trợ bằng các nguồn doanh thu khác.
Sự ra mắt đáng thất vọng của mô hình mới nhất của công ty, ChatGPT 5, cũng làm gia tăng lo ngại về việc các mô hình LLM sẽ không có nhiều khả năng hơn so với hiện tại và sẽ tiếp tục bịa đặt câu trả lời.
Do đó, tình hình này càng làm gia tăng hoài nghi của Zenner về sáng kiến của chính EU. "Nó không thuyết phục tôi rằng các siêu trung tâm có thể hữu ích", ông nói.
Nguồn: Sciencebusiness
Bài đăng KH&PT số 1366 (số 42/2025)
Anh Vũ lược dịch