Ảnh: Wikimedia Commons
Cuối tuần trước, John Jumper – nhà khoa học xuất sắc từng nhận giải Nobel Hóa học năm 2024 – đã chính thức thông báo rời Google DeepMind sau gần 9 năm gắn bó để chuyển sang đầu quân cho Anthropic, công ty phát triển mô hình AI Claude.
Jumper nổi tiếng nhất với vai trò người dẫn đầu nhóm AlphaFold của Google, một hệ thống trí tuệ nhân tạo dự đoán cấu trúc 3D của protein từ trình tự axit amin.
Công nghệ này là một bước đột phá lớn trong nghiên cứu y sinh, cho phép các nhà khoa học hiểu rõ hơn về cấu trúc protein. Hiện nay, AlphaFold cung cấp hơn 200 triệu dự đoán cấu trúc protein, giúp quá trình nghiên cứu protein và phân tử thuốc rút ngắn nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.
Trong bài đăng trên X, Jumper mô tả Google DeepMind là một "nơi đặc biệt" trong sự nghiệp của mình, khi CEO của Google DeepMind, Demis Hassabis đã "vô cùng tin tưởng để cho phép ông dẫn dắt nhóm AlphaFold chỉ sáu tháng sau khi hoàn thành luận án tiến sĩ".
"Nhóm Google Deepmind đã dạy tôi rất nhiều điều về cách làm khoa học xuất sắc", Jumper nói, đồng thời bày tỏ sự quan tâm tới những khám phá mới của Google Deepmind trong tương lai.
Hiện tại, vai trò cụ thể của ông tại Anthropic vẫn chưa được tiết lộ chi tiết, nhưng giới chuyên gia nhận định sự có mặt của ông sẽ giúp Anthropic đẩy mạnh mảng "AI dành cho khoa học" (AI for Science).
Sự ra đi của John Jumper được đánh giá là một tổn thất mang tính biểu tượng rất lớn đối với Google, đặc biệt là khi nó diễn ra ngay sau khi một tài năng lớn khác của hãng là Noam Shazeer, phó chủ tịch kỹ thuật của Gemini, cũng vừa rời đi để sang OpenAI.
Noam Shazeer được ví như một "huyền thoại" đứng sau cấu trúc Transformer định hình nên làn sóng AI tạo sinh ngày nay. CEO của OpenAI, Sam Altman, chia sẻ rằng ông đã muốn chiêu mộ Noam từ những ngày đầu thành lập công ty.
Shazeer đã từng rời Google vào năm 2021 khi công ty từ chối phát hành một chatbot do ông phát triển (tên là Meena). Ông cùng đồng nghiệp Daniel de Freitas đã thành lập Character.AI, nền tảng cho phép người dùng trò chuyện với các nhân vật ảo mô phỏng người nổi tiếng hoặc nhân vật hư cấu.
Nền tảng này sau đó được Google mua lại bản quyền vào năm 2024 với giá 2,7 tỷ USD, nhằm mục đích "đưa Noam Shazeer trở lại dẫn dắt dự án Gemini". Tuy nhiên, cuộc tái ngộ giữa hai bên kéo dài chưa đến hai năm.
Việc Noam Shazeer bất ngờ rời Google để gia nhập OpenAI là một trong những cú sốc lớn nhất của giới công nghệ, dù Shazeer chỉ chia sẻ ngắn gọn trên mạng xã hội X rằng đây là "một quyết định khó khăn" để tìm kiếm thử thách mới.
Điều này cho thấy cuộc chiến thu hút nhân tài AI giữa các ông lớn công nghệ đang diễn ra khốc liệt hơn bao giờ hết. Đáng chú ý, cả Anthropic và OpenAI đều có dự định phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trong năm nay, ngay sau khi công ty SpaceX của tỷ phú Elon Mush vừa có đợt IPO thành công vang dội tuần trước.
Vì sao họ rời đi?
Dù trong thông báo của mình, John Jumper không nêu chi tiết lý do cá nhân ngoài việc muốn "dành thời gian nghỉ ngơi và nạp lại năng lượng", các hãng thông tấn lớn đã phân tích sâu chuỗi sự kiện này và chỉ ra một số nguyên nhân cốt lõi khiến nhân tài của Google đang dần rời đi.
Thứ nhất là Google thay đổi ưu tiên, chuyển từ khoa học sang công cụ thương mại. Theo một báo cáo chuyên sâu từ Bloomberg, trước khi rời đi, Jumper đã bị điều chuyển khỏi các dự án khoa học mũi nhọn của viện nghiên cứu để sang phụ trách đội ngũ phát triển công cụ lập trình AI của Google. Việc ép một nhà khoa học làm công việc tối ưu hóa mã code thương mại thay vì nghiên cứu khoa học cơ bản được cho là đã tạo ra sự lệch pha lớn về mặt lý tưởng của nhân sự.
Tuy nhiên, điều này cũng không khó hiểu, bởi Google đang phải chịu áp lực cạnh tranh nghẹt thở từ OpenAI và Anthropic trong việc bán các công cụ AI cho doanh nghiệp. Dù có ưu thế về hệ sinh thái người dùng, gã khổng lồ công nghệ cũng không thể dừng chân trong việc cải tiến công cụ Gemini để giữ chân người dùng và tìm kiếm khách hàng mới.
Với Noam Shazeer, tình hình có vẻ phức tạp hơn một chút. The Information tiết lộ rằng trước khi rời đi, Shazeer từng có những tranh luận trái chiều với ban lãnh đạo trên các diễn đàn nội bộ của Google liên quan đến các chủ đề xã hội và chính trị, dẫn đến việc một số bài đăng của ông bị xóa bỏ. Dĩ nhiên trước đó, Shazeer cũng từng đối mặt với các áp lực nội bộ lớn tại Google.
Lý do thứ hai là các nhân tài của Google được các đối thủ săn đón với những lời mời rất hấp dẫn về chuyên môn.
Anthropic đang có những bước đi cực kỳ tập trung vào mảng khoa học, coi đây là một phân khúc ngách đầy tiềm năng. Business Insider ghi nhận công ty này vừa mua lại Coefficient Bio (một công ty AI về điện toán khám phá thuốc) và thành lập các phòng thí nghiệm chuyên biệt cùng việc ra mắt hệ sinh thái AI Claude for Life Sciences tập trung vào lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và khoa học sự sống.
Việc chuyển sang Anthropic có thể cho phép John Jumper quay lại đúng thế mạnh và đam mê cốt lõi của mình là dùng AI để giải mã sinh học và y học, điều mà Google đang đẩy dần sang một công ty con khác là Isomorphic Labs.
Tương tự, tại OpenAI, được bổ nhiệm thẳng vào vị trí Trưởng bộ phận Nghiên cứu Kiến trúc AI. Theo Fast Company, vị trí này giải phóng Shazeer khỏi các áp lực về thương mại hóa, quản lý sản phẩm hay tối ưu chi phí hạ tầng (vốn là rào cản tại một tập đoàn lớn như Google). OpenAI cam kết đặt Shazeer vào vị trí hạt nhân để phối hợp với những bộ óc hàng đầu thế giới đang tập trung phát triển các mô hình AI tiên phong.
Lời mời của OpenAI cho phép Shazeer quay lại với bản chất cốt lõi của một nhà khoa học: tái định hình cấu trúc sâu bên dưới của mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) để thiết kế một kiến trúc AI hoàn toàn mới cho thế hệ GPT tiếp theo. Vì OpenAI đang chuẩn bị tiến hành IPO nên chắc chắn công ty này sẽ dồn toàn lực để tạo ra một bước nhảy vọt công nghệ nhằm làm hài lòng các nhà đầu tư phố Wall.
Lý do thứ ba là quyền tự quyết của người làm nghiên cứu khi ở trong một công ty nhỏ. Các công ty khởi nghiệp AI hàng đầu như Anthropic hay OpenAI tuy còn non trẻ, nhưng lại có thứ mà gã khổng lồ cồng kềnh như Google khó có thể mang lại, đó là sự linh hoạt và cảm giác sức mạnh khi một cá nhân có thể thay đổi cả hướng đi của công ty. Đây là điều mà các trưởng nhóm công nghệ của Google đã từng có cách đây gần 30 năm, nhưng rồi dần mất đi khi công ty trở nên lớn hơn, nhiều cổ đông hơn, nhiều ý kiến và nhiều tầng ra quyết định hơn.
Hơn nữa, việc tham gia các startup giúp những nhà khoa học như Jumper hay Shazeer cảm thấy mình đang cống hiến trực tiếp hơn cho xã hội và cho con người.
Google đã từng có câu khẩu hiệu nổi tiếng "Don't be evil" (Đừng trở nên xấu xa) như một biểu tượng cho văn hóa mở và đạo đức công nghệ của công ty từ những ngày đầu thành lập. Những kỹ sư của Google đã áp dụng tinh thần này với một tâm thế rất mộc mạc: không để thông tin quảng cáo tùy tiện leo lên đầu kết quả tìm kiếm, không thu phí tìm kiếm thông tin của người dùng, không gửi spam và không đặt banner quảng cáo trên trang chủ.
Dần dần, với vị thế là một công cụ tìm kiếm có nhiều người sử dụng nhất trên toàn cầu, khả năng thực hiện lời hứa "không xấu xa" của Google trở nên phức tạp hơn. Công ty dính vào những vụ lùm xùm về vi phạm quyền riêng tư, thu thập dữ liệu người dùng và độc quyền cạnh tranh.
Rõ ràng, áp lực lợi nhuận và các mối quan hệ chính trị đã dần thay thế cho những lý tưởng ngây thơ thời kỳ đầu. Sự thay đổi về mặt tư tưởng này cũng chính là một phần nguyên nhân khiến những nhà nghiên cứu tài năng nhưng cá tính như Shazeer cảm thấy không còn tìm được tiếng nói chung với tập đoàn, dẫn đến những cuộc ra đi chấn động như chúng ta đã thấy.
Sau tất cả, cuộc rời đi của các nhân tài hàng đầu tại Google là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy cán cân quyền lực trong cuộc đua AI không còn nằm ở quy mô tập đoàn hay tiềm lực tài chính, mà thuộc về nơi nào biết trọng dụng và trao quyền tự chủ tối đa cho những tài năng kiệt xuất - thứ được coi là tài sản tối thượng của kỷ nguyên AI.
Phong Du