 |
Đăng ký nhãn hiệu sớm nhất có thể, là chiến lược căn bản để không trở thành nạn nhân của những kẻ đầu cơ nhãn hiệu. |
Đăng ký với mục đích đầu cơ
Hai năm sau khi tiến vào thị trường Việt Nam, năm 2010, Eveline Cosmetics - hãng mỹ phẩm nổi tiếng của Ba Lan, phát hiện nhãn hiệu của mình đã bị một người ở Hà Nội nộp đơn đăng ký bảo hộ tại Việt Nam. Ngay lập tức, Eveline Cosmetics đã ủy quyền cho một công ty luật ở Việt Nam nộp đơn phản đối tới Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH&CN). Nhờ đó, họ đã thoát khỏi nguy cơ đánh mất nhãn hiệu. "Nếu được cấp văn bằng bảo hộ cho chủ đơn, Eveline Cosmetics chắc chắn sẽ đối mặt với không ít rắc rối và rủi ro pháp lý vì dường như chủ đơn nêu trên, bên cạnh nhãn hiệu Eveline Cosmetics, còn nộp khá nhiều đơn đăng ký các nhãn hiệu có danh tiếng khác", luật sư Nguyễn Vũ Quân ở Kenfox IP & Law Office - đơn vị đại diện cho Eveline Cosmetics trong vụ việc trên, nhận xét trong bài viết trên trang web của Kenfox IP & Law Office. "Điều này cho thấy dấu hiệu rõ ràng của việc đầu cơ nhãn hiệu hòng trục lợi bất chính".
Đây là một ví dụ tiêu biểu về nạn đầu cơ nhãn hiệu mà doanh nghiệp Việt Nam cũng như nước ngoài phải đối mặt từ nhiều năm nay. Về bản chất, đầu cơ nhãn hiệu là hành vi đăng ký trái phép nhãn hiệu của người khác nhằm trục lợi. Đơn cử trường hợp của cà phê Trung Nguyên cách đây hơn 20 năm, khi chuẩn bị tiến sang thị trường Mỹ, cà phê Trung Nguyên đã làm việc với Công ty Rice Field (Mỹ) để thảo luận về việc xuất khẩu sản phẩm sang Mỹ. Dù hai bên chưa đi đến thỏa thuận ký kết nào nhưng Công ty Rice Field đã nhanh chóng nộp đơn đăng ký bảo hộ nhãn hiệu cà phê Trung Nguyên tại Mỹ. Cuối cùng, Trung Nguyên cũng lấy lại được nhãn hiệu sau hai năm ròng rã, tốn hàng trăm nghìn đô la, và phải chấp nhận để Công ty Rice Field làm nhà phân phối của Trung Nguyên tại thị trường này.
Hiện tượng đầu cơ nhãn hiệu xảy ra ở mọi nơi, đặc biệt là những quốc gia áp dụng nguyên tắc nộp đơn đầu tiên (first to file - ưu tiên cấp văn bằng bảo hộ cho nhãn hiệu nộp đơn đăng ký sớm nhất) như Việt Nam. Lợi dụng nguyên tắc này, từng có một cá nhân ở TP. HCM đã nộp gần 200 đơn đăng ký các nhãn hiệu nổi tiếng trên thế giới. "Khi pháp luật về sở hữu trí tuệ Việt Nam còn dành ưu tiên cho nguyên tắc nộp đơn đầu tiên, thì nguyên tắc này còn bị lạm dụng và tình trạng các nhà đầu tư nước ngoài mất quyền nhãn hiệu vì nạn đầu cơ sẽ còn tiếp diễn với mức độ và quy mô nghiêm trọng hơn", luật sư Nguyễn Vũ Quân nhận xét. "Đầu cơ nhãn hiệu hay đánh cắp tài sản trí tuệ của doanh nghiệp nước ngoài đã trở thành một xu hướng tiêu cực và nguy hiểm ở Việt Nam. Xu hướng này không chỉ cản trở nỗ lực thu hút đầu tư nước ngoài, mà còn tác động trực tiếp đến doanh nghiệp nước ngoài và người tiêu dùng trong nước".
Khi đánh mất nhãn hiệu vào tay những kẻ đầu cơ, doanh nghiệp sẽ bị rơi vào tình thế nguy hiểm. "Quyền nhãn hiệu của bạn bị rơi vào tay những kẻ đầu cơ đồng nghĩa với việc hàng hóa của bạn lưu thông trên thị trường là trái phép và phải đối mặt với nguy cơ bị cơ quan chức năng Việt Nam bắt giữ trên thị trường hay tại cơ quan hải quan", theo luật sư Nguyễn Vũ Quân. "Bạn có thể đặt mình vào vô số rủi ro pháp lý với các chế tài nghiêm khắc về hành chính, dân sự, thậm chí là hình sự nếu bên thứ ba khởi sự các biện pháp pháp lý chống lại bạn".
Đơn cử trường hợp của Công ty cáp điện SH-VINA cách đây 20 năm, chuyên sản xuất dây điện, cáp điện mang nhãn hiệu "SH-HWASUNG". Hai đại lý tiêu thụ lớn nhất của Công ty SH-VINA là Công ty Duy Tân và Công ty Duy Yên. Năm 2006, Công ty SH-VINA mới nộp đơn đăng ký nhãn hiệu "SH-HWASUNG". Tuy nhiên, họ vẫn bị "chậm chân". Trước đó một năm, Công ty Thiên Phú đã đăng ký nhãn hiệu HWASUNG cho các sản phẩm điện. Ngay sau khi đăng ký thành công, Công ty Thiên Phú đã nộp đơn tới Đội quản lý thị trường của Hà Nội yêu cầu kiểm tra và thu giữ số lượng lớn hàng hóa gồm dây cáp điện và cáp điện thoại mang nhãn hiệu SH-HWASUNG của Công ty Duy Tân và Công ty Duy Yên. Tám năm sau khi đăng ký, Công ty SH-VINA mới đòi lại được nhãn hiệu của chính mình. Theo luật sư Nguyễn Vũ Quân, "cuộc chiến tranh chấp nhãn hiệu kéo dài tám năm dù cho hồi kết có lợi cho chủ nhãn hiệu, chắc chắn đã tiêu tốn không ít nguồn lực tài chính, thời gian và thậm chí cả cơ hội kinh doanh, phát triển thị trường của ‘SH-HWASUNG’ tại Việt Nam".
So với những kẻ sản xuất và buôn bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, những kẻ đầu cơ nhãn hiệu có cách kiếm lời nhanh hơn nhiều - bán lại nhãn hiệu cho chủ sở hữu chân chính. Không ít chủ sở hữu đã ngậm ngùi chấp nhận mua lại nhãn hiệu từ những kẻ đầu cơ. Bởi lẽ, khi nhãn hiệu đã thuộc về những kẻ đầu cơ, chủ sở hữu nhãn hiệu sẽ tốn rất nhiều thời gian, công sức và tiền bạc để đòi lại "đứa con" của chính mình. Cái giá phải trả không chỉ là tiền bạc mà còn là cơ hội khai thác thị trường. "Mục đích của những kẻ đầu cơ không gì khác là buộc chủ sở hữu hoặc phải ngồi vào bàn đàm phán để mua lại nhãn hiệu của chính mình hoặc rời bỏ thị trường", luật sư Nguyễn Vũ Quân nhận xét.
Nộp đơn càng sớm càng tốt
Làm thế nào để không trở thành nạn nhân của những kẻ đầu cơ nhãn hiệu? Câu trả lời không có gì mới: "Hãy đăng ký nhãn hiệu sớm nhất có thể, đây là chiến lược căn bản mà nhiều chủ nhãn hiệu, vì coi nhẹ, nên đã phải trả cái giá không hề rẻ", luật sư Nguyễn Vũ Quân cho biết. "Giành thắng lợi trong những vụ phản đối nhãn hiệu khi phát hiện bên thứ ba đã nộp đơn đăng ký nhãn hiệu trùng với nhãn hiệu chưa đăng ký tại Việt Nam của chủ nhãn hiệu đích thực là một cuộc chiến chưa bao giờ dễ dàng. Nhiều chủ nhãn hiệu đã phải cay đắng chấp nhận mua lại nhãn hiệu của chính họ với mức giá không tưởng dưới sức ép và một vài chiêu trò gây hấn từ những kẻ đầu cơ chuyên nghiệp".
Hơn nữa, doanh nghiệp cũng nên giữ bí mật, tránh bị lợi dụng trước khi đăng ký nhãn hiệu. "Với bối cảnh bùng nổ các tranh chấp sở hữu trí tuệ như hiện nay và đặc biệt nạn đánh cắp tài sản trí tuệ của người khác ngày một tinh vi, chủ nhãn hiệu còn phải thiết lập chiến lược giữ bí mật về nhãn hiệu với mọi tổ chức, cá nhân liên quan cho tới khi đơn đăng ký nhãn hiệu đó được nộp tại Cục Sở hữu trí tuệ để tránh viễn cảnh nhãn hiệu bị bên thứ ba lợi dụng nguyên tắc nộp đơn đầu tiên để độc chiếm nhãn hiệu", theo luật sư Nguyễn Vũ Quân. Không ít trường hợp đã quan tâm đến việc bảo hộ nhãn hiệu, song chưa kịp tiến hành thì đã bị "nẫng tay trên". Đơn cử như trường hợp của cà phê Meet More - thương hiệu cà phê trái cây đầu tiên ở Việt Nam.
Năm 2019, khi xuất khẩu lô hàng đầu tiên sang Hàn Quốc, ông Nguyễn Ngọc Luận, CEO Công ty Cà phê trái cây Meet More đã nghĩ đến việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, nhưng họ chưa tiến hành ngay vì muốn tập trung xuất hàng trước. Đến khi xuất khẩu thành công lô hàng thứ hai, họ mới nộp đơn xin đăng ký bảo hộ tại Hàn Quốc. Thời điểm nộp đơn chỉ cách lúc xuất khẩu lô hàng đầu tiên vài tháng, nhưng ông Luận bất ngờ khi bị Cơ quan nhãn hiệu Hàn Quốc (KIPO) từ chối đơn với lý do nhãn hiệu cà phê trái cây Meet More đã được một đơn vị khác nộp đơn đăng ký trước. "Ban đầu, chúng tôi liên tục gửi email hỏi họ xem có bị nhầm lẫn gì không, vì đây là thương hiệu mới", ông cho biết. Hóa ra, đối thủ đã giành mất nhãn hiệu này lại chính là công ty đang hợp tác với cà phê Meet More để phân phối sản phẩm tại Hàn Quốc. "Chúng tôi phải đàm phán với họ, mất mấy tháng trời họ mới đồng ý rút đơn, khi đó chúng tôi mới lấy lại được thương hiệu của mình và tiếp tục tiến hành bảo hộ", ông Nguyễn Ngọc Luận chia sẻ.
Để ngăn chặn nạn đầu cơ nhãn hiệu, trong lần sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ gần đây nhất, Việt Nam đã bổ sung quy định về đăng ký nhãn hiệu với dụng ý xấu (bad faith). "Dụng ý xấu (bad faith) là thuật ngữ pháp lý lần đầu tiên được bổ sung vào Điều 96 và 117 của Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2022 của Việt Nam nhằm giải quyết hai vấn đề. Thứ nhất là khắc phục lỗ hổng pháp lý từ quy định ‘first to file’ - một cơ chế cho phép cấp văn bằng bảo hộ cho người nộp đơn sớm nhất, kể cả người đó có dụng ý xấu/động cơ không trung thực. Thứ hai là chế ngự một cách hiệu quả nạn đầu cơ nhãn hiệu - một xu hướng đang gia tăng tại các nền kinh tế mới nổi như Việt Nam", luật sư Nguyễn Vũ Quân cho biết. "Với quy định về dụng ý xấu, chủ nhãn hiệu đích thực có thêm một cơ sở pháp lý quan trọng để thách thức hiệu lực của nhãn hiệu do bên thứ ba đã nộp đơn hoặc đăng ký trên cơ sở không trung thực (dụng ý xấu) để giành lại quyền nhãn hiệu của mình theo thủ tục phản đối hoặc hủy bỏ nhãn hiệu".
Bài đăng KH&PT số 1356 (số 32/2025)
Thanh An