Ra mắt thư viện lưu giữ di cảo của giáo sư Cao Chi

Thư viện không chỉ lưu giữ những di cảo của giáo sư Cao Chi và các tài liệu khoa học quý giá mà ông sưu tập, mà còn là nơi tiếp nối tinh thần nghiên cứu, niềm say mê tri thức của một nhà vật lý lý thuyết xuất sắc đã có nhiều đóng góp cho ngành năng lượng nguyên tử Việt Nam.

Phát biểu tại sự kiện, PGS.TS Cao Vi Ba, con gái giáo sư Cao Chi, cho biết điều đặc biệt ở bộ sưu tập sách của cha mình không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở những ghi chép được ông lưu lại rất tỉ mỉ. Trong mỗi cuốn sách, "ông thường ghi chú, dẫn chiếu từ chương này sang chương khác, đối chiếu với các công trình của những tác giả khác", bà Vi Ba nói. Đó là cách một nhà khoa học tích lũy, kết nối và phát triển tri thức qua nhiều năm.

Theo bà Vi Ba, trong thời đại sách điện tử và trí tuệ nhân tạo, những bộ sách giấy có thể không còn giữ vai trò như trước trong việc giúp giới khoa học tiếp cận thông tin. Nhưng chúng vẫn lưu lại một phương pháp làm việc đáng quý của thế hệ nhà khoa học đi trước. Bà cũng nhắc đến việc cha mình không bao giờ ngừng nghiên cứu, không bao giờ cho rằng mình đã quá già để cập nhật kiến thức mới. Cuốn Vũ trụ đột sinh được xuất bản năm 2022 (một trong bộ bảy cuốn về vật lý hiện đại), chỉ hai năm trước khi ông qua đời, là một minh chứng cho tinh thần ấy.

Tại buổi lễ, TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử nhận xét giáo sư Cao Chi là "hình mẫu của một thế hệ nhà khoa học được đào tạo bài bản tại những trung tâm khoa học hàng đầu của Liên Xô, từ Đại học Lomonosov đến Viện Nghiên cứu hạt nhân Dubna, sau đó trở về đóng góp cho khoa học Việt Nam". Ông cũng cho rằng giáo sư Cao Chi là nhà khoa học tiêu biểu "hội tụ những phẩm chất mà Viện đang hướng tới: Trí tuệ, Tâm huyết và Cống hiến"

Những người từng làm việc với giáo sư Cao Chi cũng nhớ về ông như một người thầy luôn khuyến khích đồng nghiệp trẻ đọc sách, tìm tòi và theo đuổi nghiên cứu. Giáo sư Đào Tiến Khoa, nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu cơ bản và tính toán, Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân, kể lại rằng mình "biết ơn số phận là được cụ Cao Chi và Phạm Duy Hiển hướng nghiệp cho làm về vật lý hạt nhân", bởi trước đó ông "chưa có hướng gì mạnh mẽ, nhưng nhờ có hướng nghiệp tốt mà tôi theo đuổi nghề". Sự say mê sách và khả năng ghi nhớ, kết nối tri thức của ông đã trở thành một bài học đối với những người làm khoa học trẻ thời bấy giờ.

Theo TS Nguyễn Hữu Quyết, Viện trưởng Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân cho biết Thư viện Cao Chi không đơn thuần là nơi lưu giữ sách mà còn là một không gian văn hóa, học thuật mới của Viện, nơi cán bộ, nhà khoa học và đặc biệt là thế hệ nghiên cứu trẻ có thể đọc, tra cứu, trao đổi và tổ chức các hoạt động khoa học.

Với nhà bảo tàng học Nguyễn Văn Huy, Cố vấn chuyên môn của Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam, những giá sách của giáo sư Cao Chi gợi lên nhiều xúc động về một giai đoạn quan trọng của lịch sử khoa học đất nước. Nhìn những cuốn sách đã có tuổi đời 50-70 năm, ông nhớ đến một thế hệ các nhà trí thức trong những năm chiến tranh, trưởng thành trong hệ thống giáo dục xã hội chủ nghĩa, được đào tạo tại Liên Xô, Trung Quốc. Theo ông, cần bảo tồn tư liệu, nghiên cứu sâu hơn về thế hệ các nhà khoa học vật lý để đưa những đóng góp của họ vào kho di sản chung của các nhà khoa học Việt Nam.

Viện Năng lượng nguyên tử thành lập Thư viện Cao Chi nằm trong truyền thống tri ân các thế hệ nhà khoa học đi trước, đồng thời nhắc nhở những người đang tiếp nối sự nghiệp nghiên cứu về trách nhiệm gìn giữ và phát triển di sản tri thức. Trước đó, Viện Toán học đã xây dựng Hội trường Hoàng Tụy, Đại học Quốc gia Hà Nội có các hội trường Nguyễn Văn Đạo, Ngụy Như Kon Tum.