 |
Trì hoãn là một vấn đề phổ biến đối với nhiều người. Theo nghiên cứu của Joseph Ferrari (Đại học DePaul), có khoảng 20% người mắc chứng trì hoãn kinh niên, nhưng con số thực tế có thể còn cao hơn.
Việc trì hoãn không đơn giản chỉ là lười biếng. Nó có thể bắt nguồn từ nỗi sợ thất bại, chủ nghĩa cầu toàn, khả năng tự kiểm soát kém hoặc cảm thấy choáng ngợp trước quá nhiều công việc. Đặc biệt, các nhà sáng lập startup có thể cảm thấy "tê liệt" trước sự bất định của kết quả.
Tuy nhiên, hiểu được lý do tại sao chúng ta trì hoãn và làm thế nào để biến những rào cản tinh thần thành động lực có thể cực kỳ hữu ích.
Hiệu ứng Zeigarnik: Tại sao bắt đầu lại quan trọng
Vào những năm 1920, nhà tâm lý học người Nga Bluma Zeigarnik phát hiện một nguyên lý thú vị khi quan sát các bồi bàn trong một quán cà phê ở Vienna. Cô nhận thấy họ có thể dễ dàng nhớ các món của những đơn hàng chưa thanh toán, nhưng phải vật lộn để nhớ lại chi tiết của các đơn đặt hàng đã được tính tiền xong.
Quan sát này dẫn đến khái niệm mà ngày nay ta gọi là hiệu ứng Zeigarnik, tức những công việc dang dở tạo ra một "sức căng" tinh thần, khiến chúng luôn hiện diện trong tâm trí ta cho đến khi được hoàn thành.
Zeigarnik đã tiến hành các thí nghiệm để kiểm tra ý tưởng này. Những người tham gia được giao các nhiệm vụ đơn giản, như xếp đồ vào ngăn hàng hoặc đặt đồ chơi vào hộp. Một số người tham gia bị ngắt quãng khi chưa xong, trong khi những người được để yên đến khi hoàn tất nhiệm vụ.
Sau đó, khi được yêu cầu nhớ lại các hoạt động, những người tham gia nhớ các nhiệm vụ chưa hoàn thành tốt hơn nhiều so với những nhiệm vụ đã hoàn thành. Điều này chứng tỏ: công việc chưa kết thúc sẽ tạo ra một "lực hút" nhận thức, khiến nó luôn lởn vởn trong đầu chúng ta.
Đối với các nhà sáng lập, nguyên lý này rất hữu ích: chỉ cần bắt đầu một nhiệm vụ, dù là ở mức tối thiểu, não bộ sẽ tự thôi thúc bạn hoàn thành. Đây cũng là lý do tại sao quy tắc "chỉ vài phút thôi" lại hiệu quả đến vậy trong việc vượt qua sự trì hoãn.
Quy tắc "chỉ vài phút thôi"
Các nhà sáng lập thường trì hoãn công việc vì cảm thấy choáng ngợp trước khối lượng nhiệm vụ phía trước. Việc xây dựng pitch deck, hoàn thiện lộ trình sản phẩm hay chuẩn bị cho các cuộc họp với nhà đầu tư có thể trông khổng lồ.
Tuy nhiên, nếu bạn bắt tay vào làm nhiệm vụ, dù chỉ trong vài phút, thì hiệu ứng Zeigarnik cũng sẽ được kích hoạt, tạo ra một cảm giác thôi thúc trong đầu muốn hoàn thành nhiệm vụ đó.
Chiến lược này không yêu cầu bạn phải cảm thấy có động lực ngay từ đầu - việc bắt đầu làm mới chính là cách kích hoạt động lực. Mẹo đơn giản này tỏ ra khá hiệu quả trong việc giải quyết các mục tiêu lớn mà không khiến người ta cảm thấy tê liệt.
Những gợi ý vượt qua sự trì hoãn
Để vượt qua sự trì hoãn, đầu tiên nhà sáng lập hãy bắt đầu nhỏ. Chia các dự án lớn thành những phần nhỏ dễ quản lý và giải quyết từng bước, vì mỗi bước hoàn thành sẽ tạo ra động lực để tiếp tục.
Tiếp theo, áp dụng quy tắc "chỉ vài phút thôi" bằng cách thuyết phục bản thân dành năm phút cho một nhiệm vụ, và khi đã bắt đầu, bạn thường sẽ cảm thấy buộc phải tiếp tục.
Quan trọng hơn, các nhà sáng lập phải định hình lại nỗi sợ thất bại. Hãy chuyển từ suy nghĩ "Nếu tôi thất bại thì sao?" sang "Tôi có thể học được gì?". Những người chấp nhận thất bại như một phần của quá trình phát triển sẽ hành động nhiều hơn so với những nhà sáng lập chỉ ngồi lo sợ.
Đồng thời, hãy từ bỏ chủ nghĩa hoàn hảo, bởi vì làm xong thì tốt hơn là làm hoàn hảo. Nếu bạn cứ chờ đợi một "thời điểm hoàn hảo" để bắt đầu hoặc một "kết quả hoàn hảo" để kết thúc thì mọi chuyện chỉ dẫn đến chậm trễ không cần thiết.
Cuối cùng là lên lịch ưu tiên. Hãy xếp thời gian cho những nhiệm vụ thiết yếu nhất, và coi những khung thời gian đó như những giờ làm việc bất di bất dịch, không thể thương lượng, không ai hay việc gì có thể chen vào được.
Tại sao điều này lại quan trọng đối với những người sáng lập? Bởi vì sự trì hoãn không chỉ là một thói quen cá nhân xấu, mà còn là nhân tố giết chết năng suất doanh nghiệp của họ. Đối với nhiều người, trì hoãn sẽ nhanh chóng xói mòn sự tự tin và khiến họ bỏ lỡ cơ hội. Hãy nhớ rằng, bắt đầu không chỉ là một nửa trận chiến, mà còn là chất xúc tác để hoàn thành công việc.
Bài đăng KH&PT số 1361 (số 37/2025)
Quang Duy