 |
Một phòng thí nghiệm ở Viện Khoa học Weizmann, nơi có liên quan đến sáu giải Nobel và ba giải Turing, cũng ký vào một thông cáo chỉ trích chính quyền Israel. |
Các hiệu trưởng trường đại học Bỉ đã lặp lại lời kêu gọi ngăn Israel tham gia chương trình nghiên cứu và đổi mới sáng tạo lớn nhất của châu Âu, Horizon Europe.
Trong cuộc chiến ở Gaza, Israel đã không tôn trọng một thỏa thuận với EU, cam kết các bên liên quan tôn trọng quyền con người. "Nếu nền tảng này bị vi phạm một cách có hệ thống thì sẽ dẫn đến rất nhiều hệ quả. Nói cách khác, các giá trị của EU chúng ta có nguy cơ trở thành những lời sáo rỗng", các hiệu trưởng ĐH Bỉ nói trong một thông cáo vào ngày 9/8/2025.
Ngày 18/8, trường Đại học Ljubljana, một trường ĐH lâu đời nhất Slovenia cũng kêu gọi EU đình chỉ Israel tham gia vào chương trình Horizon Europe, khi nêu "các báo cáo về hành động diệt chủng chống lại con người" ở Gaza. Họ cũng không muốn tham gia các nhóm dự án hợp tác Horizon Europe với các trường, viện Israeli.
Châu Âu hiện đang xem xét liệu có nên đề ra những trừng phạt đối với khoa học Israel để phản hồi cuộc chiến của quốc gia này làm phong tỏa Gaza hay không. Thỏa thuận EU-Israel vốn được ký kết để Israel tham gia vào Horizon Europe, chương trình đem lại cho quốc gia này 856 triệu Euro tiền tài trợ cho các dự án R&D.
Tổ chức Y tế thế giới đã cảnh báo nạn đói đang lan tràn ở Gaza, và đã ghi nhận được 21 trẻ em dưới năm tuổi chết đói trong năm 2025 do Israel đang phong tỏa các chuyến tiếp tế lương thực không cho vào lãnh thổ này, Liên Hợp Quốc vào đầu tháng tám cũng cho biết rằng, kể từ đầu tháng năm, ít nhất có 1.373 người Palestin đã bị giết trong khi đi tìm lương thực, phần lớn là do các lực lượng Israel.
Trong khi các lãnh đạo EU đã lên tiếng chỉ trích Israel từ vài tháng gần đây thì vẫn chưa rõ các lệnh trừng phạt khoa học, một công cụ có thể giúp EU ra áp lực cho Israel thay đổi lộ trình của mình.
Tháng trước, Ủy ban châu Âu đề xuất loại các tổ chức Israel khỏi vòng xét chọn tài trợ tăng tốc của Hội đồng Đổi mới châu Âu, vốn chủ yếu dành cho các start-up có sản phẩm gần ra thị trường và được đánh giá là đột phá, với các khoản tài trợ lên tới 2,5 triệu Euro và tới 10 triệu Euro cho đầu tư vốn. Cho đến nay, các công ty Israel đã nhận được tổng số 170 triệu Euro từ các khoản tài trợ tăng tốc này, bao gồm cả các dự án về công nghệ lưỡng dụng như drone.
Nếu chỉ xét từ năm 2021, có 46 công ty Israel nhận được 105,5 triệu Euro tài trợ và 63,8 triệu đầu tư vốn, theo EU.
Một công ty được tài trợ, tài trợ tên làSightec, đã được gần 2,5 triệu Euro để phát triển "một nền tảng độc đáo [...] cho phép các drone thực hiện các tác vụ phức tạp một cách tự động". Miêu tả trong dự án đề xuất với EU là nền tảng này sẽ được sử dụng trong lĩnh vực logistics. Tuy nhiên, Sighteccũng tự hào cung cấp công nghệ chống nhiễu và công nghệ không cần GPS cho các drone có thể sử dụng vì "an ninh nội địa" hoặc "hàng không vũ trụ hoặc quốc phòng".
Báo cáo từ Gaza cho biết là Israel đã sử dụng drone trong tấn công, bao gồm cả việc bắn vào dân thường. Tuy nhiên, có một điều là các khoản tài trợ đã trao cho Sightec thì không thể rút lại.
Liệu có thành hiện thực?
Cuộc kêu gọi lần này của các trường đại học Bỉ đang làm gia tăng áp lực lên các quốc gia thành viên EU, đòi hỏi phải hành động. "Chúng ta không thể giữ mãi sự im lặng trước những điều kiện phi nhân và khủng hoảng nhân quyền sâu sắc ở Gaza," họ nói trong thông cáo chung.
"Những gì đã lan tràn ở Gaza nhiều tháng qua vi phạm từng nguyên tắc của phẩm giá con người: hơn 60.000 vụ thương vong dân sự, ngăn cản hỗ trợ nhân đạo và một nạn đói trầm trọng", họ nói.
Một số chính phủ EU đã bắt đầu thả dù để làm giảm bớt nạn đói ở khu tự trị của người Palestin. Nhưng Liên Hợp Quốc nói cách làm này không đủ sức đảo ngược nạn đói. Với những gì đã diễn ra, Israel phải cho phép có nhiều hoạt động hỗ trợ nhiều hơn.
Việc thả dù cứu trợ, trong đó có sự tham gia của Bỉ, cần thiết nhưng "không thể làm giảm được quy mô khủng khiếp của cuộc khủng hoảng lương thực và y tế này bởi chỉ có thể vãn hồi thông qua một lệnh ngừng bắn hoàn toàn và việc phân phối hàng cứu trợ nhân đạo trên mặt đất", các hiệu trưởng ĐH Bỉ nói.
ALLEA, một tổ chức chung cho các trường, viện nghiên cứu khắp châu Âu, đã công khai một thông cáo vào đầu tháng này, trong đó cho rằng việc cho phép cứu trợ tự do ở Gaza là một "điều kiện cần thiết cho tương lai hợp tác khoa học của Israel".
Trong khi thông cáo của ALLEA dừng lại ở việc kêu gọi phải dừng sự tham gia của Israel với Horizon Europe, thì tổ chức này cho rằng "ủng hộ hoàn toàn" với bình luận của ông David Harel, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Nhân văn Israel, người cho rằng "hành động của Israel ở Gaza làm rủi ro "cho nền kinh tế và vị thế khoa học, và cả tương lai của vùng cũng như hợp tác quốc tế" của vùng.
Ở Israel, cũng có ít nhất một vài cơ sở nghiên cứu đã lên tiếng chỉ trích chính quyền phong tỏa Gaza.
Vào ngày 28/7/2025, chủ tịch năm trường đại học ở Israel – Viện Khoa học Weizmann, ĐH Hebrew, ĐH Mở Israel, ĐH Tel Aviv và Technion – đã công khai một thông cáo kêu gọi Chính phủ Israel "tăng cường các nỗ lực giải quyết khủng hoảng lương thực trầm trọng" ở Gaza.
"Chúng tôi kinh hoàng trước những tuyên bố gần đây của các bộ trưởng và thành viên chính phủ, ủng hộ sự phá hủy có chủ đích Gaza và cưỡng bức di dời dân thường ở Gaza", thông cáo nêu.
Thông báo này không được công khai bằng tiếng Hebrew, nhưng một phiên bản tiếng Hebrew đã được phổ biến trong báo giới Israel, theo một người phát ngôn của ĐH Tel Aviv, và sau đó được đăng tải trên báo chí Israel.
Tuy nhiên, bốn trong chín trường đại học công lập của Israel – Bar-Illan, Haifa, Ben-Gurion và Ariel – đều không ký vào thông cáo này.
"Những điều mà Israel đang làm ở Gaza, và chúng tôi đang làm, đều liên quan tới mỗi người chúng ta. Những gì đang diễn ra ở Gaza khủng khiếp tới không thể tin nổi", David Harel nói.
Vào tháng 7/2025, ông đã ra một thông cáo yêu cầu Chính phủ Israel "tái tạo cơ sở hạ tầng y tế và nhu cầu sống cơ bản, bao gồm điều phối việc vận chuyển hàng hóa nhân đạo, lương thực, nước sạch, thiết bị y tế, thuốc và nhiên liệu".
"Đây là thời khắc đạo đức với Israel và vị trí của nó trong cộng đồng của các quốc gia văn minh", ông viết.
Nguồn: sciencebusiness
Bài đăng KH&PT số 1359 (số 35/2025)
Anh Vũ dịch