 |
Ủy ban châu Âu dự tính xây dựng Tài nguyên cho Khoa học AI ở châu Âu (RAISE) – một tổ chức nghiên cứu về AI, giúp các nhà khoa học phát triển công cụ trí tuệ nhân tạo nhằm tăng tốc nghiên cứu của họ. Nguồn: Cash Macanaya / Unsplash |
Mục đích chính của chiến lược này là thành lập Tài nguyên cho Khoa học AI ở châu Âu (RAISE) – một viện ảo có nhiệm vụ thực hiện cam kết của Ủy ban là tạo ra một tổ chức nghiên cứu AI có mô hình giống như Tổ chức Nghiên cứu Hạt nhân châu Âu (CERN). Tổ chức này sẽ giúp các nhà khoa học tăng tốc nghiên cứu phát triển công cụ trí tuệ nhân tạo.
Đề xuất xây dựng một mô hình "CERN cho AI" đã manh nha từ tháng tư năm ngoái, nhằm đáp ứng nhu cầu lâu dài của cộng đồng chuyên môn AI trong bối cảnh cuộc đua nghiên cứu và phát triển AI ngày càng nóng lên và châu Âu đang có dấu hiệu tụt hậu so với Mỹ và Trung Quốc. Ban đầu, cơ quan mới được đề nghị đặt tên là European Distributed Institute for AI in Science (EDIRAS). Tuy khác biệt về tên gọi song EDIRAS và RAISE đều hướng tới thúc đẩy AI trong khoa học, thay vì đề cập đến mục đích sử dụng lớn lao hơn là có thể mang lại lợi ích cho ngành công nghiệp hoặc chính phủ.
Trong nội bộ Ủy ban, có quan điểm cho rằng việc phát triển ra các công cụ AI khoa học cuối cùng có thể thúc đẩy sự đổi mới của châu Âu hơn nhiều so với làn sóng chatbot hiện tại, chẳng hạn như ChatGPT. Thay vì chỉ đơn giản cố gắng bắt chước các mô hình ngôn ngữ lớn của những gã khổng lồ công nghệ Mỹ, EU có thể cố gắng tạo ra những lối đi phù hợp để họ có thể dẫn đầu thế giới; và việc đầu tư vào AI trong khoa học là một địa hạt mà khối này có tư duy tương đối tiến bộ, theo nhận định của một nhà quản lý trong Ủy ban châu Âu.
Các chủ đề về AI được trình bày trong chương trình làm việc "ngang" dự thảo cho Horizon Europe – một chương trình đầu tư cho R&D nhằm tăng cường sức mạnh khoa học và sự gắn kết giữa các quốc gia châu Âu, bên cạnh những lời kêu gọi hỗ trợ Thỏa thuận Công nghiệp Sạch. Cách tiếp cận mới này gây được sự chú ý cho đề xuất ủng hộ hai chính sách trọng điểm của Ủy ban – những lĩnh vực trước đây lép vế trong các cụm chương trình rộng hơn.
Theo dự thảo, năm chủ đề AI sẽ được phân bổ gần 100 triệu Euro, rút từ Cụm 4 và Cụm 6 của chương trình Horizon Europe.
Với tổng cộng 28 triệu Euro, hai chủ đề sẽ thiết lập các mạng lưới phòng thí nghiệm thí điểm dành cho việc ứng dụng AI vào nghiên cứu khoa học trong những lĩnh vực cụ thể, đặc biệt là khoa học về ô nhiễm trong nông nghiệp và môi trường. "Các lĩnh vực khác [...] có thể bao gồm khoa học sự sống/công nghệ sinh học, các bệnh hiếm gặp, sử dụng dữ liệu không gian/vệ tinh, hóa học bền vững, kinh tế sinh học hoặc kinh tế tuần hoàn", Ủy ban viết trong các kế hoạch dự thảo.
Các nhà nghiên cứu sẽ được yêu cầu xác định những thách thức mà trong đó AI có thể thúc đẩy tiến bộ khoa học, đồng thời củng cố cộng đồng khoa học xung quanh AI. Các gợi ý bao gồm thúc đẩy các dự án trao đổi như chương trình học bổng đồng giám sát và các sự kiện kết nối, nuôi dưỡng các mối quan hệ hợp tác với ngành công nghiệp, phát triển các tiêu chuẩn và chuẩn mực cho các mô hình AI.
Đồng thời, 33 triệu Euro sẽ đầu tư cho những nỗ lực gia tăng hiệu suất, năng suất và khả năng tái lặp của khoa học, triển khai các hệ thống môi trường nghiên cứu tự động hóa tích hợp với quá trình ra quyết định do AI thúc đẩy.
"Các dự án được tài trợ sẽ giúp các phòng thí nghiệm vốn có mức độ tự động hóa và số hóa tiên tiến thiết kế, phát triển và thử nghiệm lớp trí tuệ cho phép dùng công cụ đo lường khoa học cho dự án bán tự chủ hoặc tự chủ hoàn toàn, tiến hành và phân tích các thí nghiệm" văn bản viết. Điều này sẽ dẫn đến việc phát triển các hệ thống quản lý dữ liệu bảo mật và toàn diện, cùng các giải pháp lưu trữ.
Chủ đề cuối cùng sẽ thiết lập các mạng lưới đào tạo tiến sĩ của RAISE, xây dựng trên lời kêu gọi hành động Marie Skłodowska-Curie 2026. Mục đích của mạng lưới này là đào tạo các nhà nghiên cứu về công cụ khoa học và phương pháp luận dựa trên AI trên toàn bộ các lĩnh vực khoa học, cải thiện khả năng tuyển dụng và triển vọng sự nghiệp của họ, đồng thời nâng cao năng lực giao tiếp với đồng nghiệp và công chúng.
Các nhà nghiên cứu sẽ được yêu cầu xác định những thách thức mà trong đó AI có thể thúc đẩy tiến bộ khoa học, đồng thời củng cố cộng đồng khoa học xung quanh AI. |
Hỗ trợ khử carbon công nghiệp
Lời kêu gọi khác trong chương trình làm việc dự thảo sẽ tập trung vào việc khử carbon, theo chính sách Thỏa thuận Công nghiệp sạch từng cam kết sẽ dành 600 triệu Euro cho các dự án công nghệ sạch "sẵn sàng triển khai" thuộc chương trình Horizon Europe.
Lời kêu gọi này bao gồm hai chủ đề mở lớn: chủ đề đầu tiên về khử carbon trong các ngành công nghiệp dùng nhiều năng lượng, chủ đề thứ hai về thúc đẩy các công nghệ sạch cho hành động chống biến đổi khí hậu. Đối với cả hai chủ đề này, các nhà nghiên cứu phải làm nhiều việc hơn là đánh giá tính khả thi công nghệ của dự án mà họ thực hiện. "Yêu cầu những người đề xuất trình bày một kế hoạch kinh doanh được xem xét cụ thể và chiến lược sẵn sàng cho thị trường, được quản lý của công ty liên quan hậu thuẫn", trích tài liệu.
Đối với việc khử carbon trong các ngành công nghiệp tiêu tốn nhiều năng lượng, các nhà nghiên cứu sẽ được giao nhiệm vụ xem xét ba lĩnh vực công nghệ: thu giữ, tận dụng và lưu trữ carbon; sử dụng năng lượng sạch trong sản xuất, từ tích hợp chất mang năng lượng sạch và công nghệ sạch cho đến nâng cấp nhiệt thải; hệ thống tuần hoàn và sử dụng hiệu quả tài nguyên trong các quá trình sản xuất.
Các khu vực nghiên cứu chủ chốt trong các công nghệ sạch cho hành động chống biến đổi khí hậu là: các hệ thống năng lượng phát thải ròng bằng 0 tích hợp; các công nghệ năng lượng phát thải ròng bằng 0 cải tiến; và các công nghệ lưu trữ, nhiên liệu tái tạo, thu giữ và tận dụng carbon. "Chúng ta phải chú ý tránh những công nghệ có thể gây tác động tiêu cực đến các hệ sinh thái và đa dạng sinh thái", kế hoạch dự thảo viết.
Các nhà nghiên cứu sẽ được khuyến khích phối hợp với các dự án được tài trợ tương tự thuộc Chương trình hợp tác Processes4Planet và Thép Sạch và các chương trình khác.
Nguồn: Science | Business
Bài đăng KH&PT số 1365 (số 41/2025)
Anh Thơ