Trước đó, ông cùng 27 nhà toán học đạt giải Fields như các giáo sư Peter Scholze (2018), Terence Tao (2006), Ngô Bảo Châu (2010)... ký tuyên bố "Sự lệch hướng nghiêm trọng của AI trong toán học", công bố ngày 11/9 để cảnh báo việc chạy đua cho AI giải toán nhằm quảng bá mô hình đang quay lưng lại với mục tiêu của toán học và đe dọa trực tiếp tương lai của lao động trí tuệ.
Ngày 6/10, OpenAI công bố một loạt các kết quả toán học do AI giải, cùng với nhiều chứng minh hình thức bằng trợ lý chứng minh Lean - một ngôn ngữ lập trình để kiểm chứng các lập luận logic (chứng minh hình thức - formal mathematics là phương pháp biểu diễn và chứng minh các định lý bằng ngôn ngữ logic chặt chẽ để máy tính có thể kiểm tra tính từng bước suy luận). Trước đó, công ty này và Anthropic cũng chạy đua đưa ra lời giải cho phương trình Navier-Stokes, một trong bảy bài toán thiên niên kỷ.
Mặc dù tầm ảnh hưởng của những công trình này còn cần được các chuyên gia đánh giá, với Hugo Duminil-Copin, quy mô của tuyên bố này đã đánh dấu một sự đứt gãy. Trả lời kênh truyền hình RTS của Thụy Sĩ, ông cho biết, "đó là một cú sốc kinh hoàng" và "bây giờ là lúc phải xây dựng lại cách làm việc và cách hành nghề của chúng ta".
"Tôi thậm chí đã khóc"
Một số bài trong số đó đã được ông nghiên cứu từ hàng thập niên, trong khi một số bài khác đã được cộng đồng toán học nghiên cứu hàng thế kỷ. Hugo Duminil-Copin nói rằng ông nghĩ nhiều nhất đến các nhà khoa học trẻ bắt đầu sự nghiệp nghiên cứu.
"Thú thực là tôi thậm chí đã khóc. Tôi nghĩ đến những đồng nghiệp trẻ của mình, những cô gái, những chàng trai dấn thân vào ngành này với biết bao trí tuệ và tình yêu để cống hiến. Họ sẽ phải nghĩ ra một cách hoàn toàn mới để làm toán," ông thổ lộ.
Giáo sư Hugo Duminil-Copin (Đại học Geneve, Thụy Sĩ) . Nguồn ảnh: Viện Nghiên cứu khoa học cao cấp (IHES)
Những tiến bộ này vừa làm ông mê hoặc, vừa làm ông đau đầu: nhân loại sẵn sàng ủy quyền năng lực nhận thức của mình đến mức nào cho những hệ thống có khả năng tạo ra những kết quả mà chúng ta không hiểu được hết?
Trước đó, trong một bài viết, "Tìm hiểu một chút về trí tuệ nhân tạo", trên diễn đàn Proofs and Prompts của các nhà toán học, ông đánh giá, sự tiến bộ của trí tuệ nhân tạo trong toán học thật ngoạn mục. "Tôi sẽ không mạo hiểm dự đoán những gì AI có thể đạt được trong tương lai, nhưng tôi có thể khẳng định chắc chắn rằng, các mô hình tiên tiến hiện nay vượt trội hơn tôi rất nhiều trong nhiều nhiệm vụ toán học. Để kể ra ít nhất một ví dụ, chúng sở hữu kiến thức bách khoa về lĩnh vực của tôi và các lĩnh vực liên quan, trong khi đôi khi tôi còn phải vật lộn để nhớ lại một số chứng minh của chính mình", ông viết.
Duminil-Copin là người thường xuyên suy nghĩ về những vấn đề đặt ra với cộng đồng toán học. Trong bài chân dung sau khi ông được giải Fields năm 2022, Tạp chí Quanta mô tả, với ông, việc viết một bài báo rõ ràng, tổng quát và trang nhã nhất có thể nhằm thể hiện sự tôn trọng đối với các nhà toán học sẽ dành thời gian đọc nó, và đối với những người có thể muốn phát triển dựa trên đó hoặc sử dụng trong công việc của mình. Điều đó có thể có nghĩa là dành nhiều năm để tinh chỉnh một chứng minh, chắt lọc nó đến bản chất cốt lõi và loại bỏ những phần không cần thiết hoặc gây nhầm lẫn. Ông thực sự quan tâm đến việc giải thích mọi thứ một cách rõ ràng, chứ không chỉ là người đầu tiên chứng minh được điều đó.
Ông càng ý thức rõ vai trò của mình sau khi được trao tặng Huy chương Fields - giống như được giao thêm một nhiệm vụ - đóng vai trò như một đại sứ, thể hiện đúng đắn nghiên cứu toán học là như thế nào và tại sao nó lại quan trọng. "Bạn không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tạo ra một tấm gương như thế," ông nói.
Từ chối cách tiếp cận "máy ủi"
Hugo Duminil-Copin ước tính rằng mình đã viết từ 3000 đến 4000 trang chứng minh trong cả sự nghiệp. Vậy mà chỉ trong 30 trong số hơn 700 bài báo được công bố, ông đã thống kê được khoảng 4000 trang liên quan trực tiếp đến việc nghiên cứu của mình, và khoảng chừng ấy nữa liên quan đến những câu hỏi ông có dự định khám phá.
Một số chứng minh đã được hình thức hóa bằng phần mềm Lean. Nhưng sự chặt chẽ logic là chưa đủ, ông nhấn mạnh. Còn phải bóc tách ra những ý tưởng đằng sau các chứng minh và xác định xem làm sao để tái sử dụng chúng. "Chúng ta đang nói đến hàng chục, thậm chí hàng trăm nghìn trang cần được đọc. Đây không phải như đọc tiểu thuyết: trong toán, đôi khi cần mất hàng giờ, thậm chí hàng ngày để hiểu được vài dòng," ông nhấn mạnh.
Ông cũng từng nhấn mạnh rằng toán học trước hết là để tạo ra sự hiểu biết, và quá trình khám phá còn quan trọng hơn là đáp án. Nhưng cách sử dụng AI tạo sinh giải toán hiện nay, "không trao thêm năng lực cho chúng ta, mà khiến chúng ta tê liệt", ông viết.
"Trí tuệ nhân tạo cách mạng hóa cách chúng ta phát hiện ra các ý tưởng. Giờ đây, cần học cách truyền bá chúng và làm sao để chúng có tác động tích cực đối với thế giới," ông đúc kết. Nhưng cách tiếp cận hiện nay, đưa máy giải toán ồ ạt là một cách tiếp cận "xe ủi". "Phiên bản ‘xe ủi’ này, ở đó người ta xem các nhà toán học xây lâu đài cát, rồi nhảy vào san phẳng tất cả, sẽ không hiệu quả," ông cảnh báo.
Câu hỏi đạo đức cho tất cả những sáng tạo của con người
Sự tự do truyền bá của tri thức giờ có thể chống lại chính những tác giả của tri thức. "Với một trong các bài toán, tôi có cảm giác chạy một cuộc marathon với ai đó ở trên lưng, và đến 100 mét cuối thì người này nhảy xuống và cán đích trước tôi," ông ví.
Với Hugo Duminil-Copin, cuộc tranh luận về AI còn liên quan đến mọi loại hình sáng tạo. Ông kêu gọi bảo vệ giá trị lao động của con người và phản đối việc để khoa học bị định hướng hoàn toàn bởi máy móc.
Gần đây, chứng kiến việc các công ty công nghệ đang ráo riết chạy đua dùng AI giải toán, liên tiếp các nhà toán học kêu gọi sử dụng AI một cách chừng mực, cần có định hướng bởi cộng đồng khoa học, những người sẽ lựa chọn những vấn đề cần được AI hỗ trợ.
Vào tháng 7 vừa rồi, Jacob Tsimerman, chủ nhân huy chương Fields 2026 cũng trả lời tờ Quanta cho biết, anh đã ngừng nhận thêm nghiên cứu sinh, vì anh lo rằng nếu sinh viên bắt đầu một đề tài nghiên cứu truyền thống tại thời điểm này, họ có thể đang chuẩn bị cho một sự nghiệp toán học không tồn tại. Anh cũng chuyển trọng tâm nghiên cứu sang an toàn AI. Tsimerman nghĩ rằng các nhà toán học có nhiệm vụ hiểu được hành vi của các hệ tác tử AI, và đưa ra những chứng minh để đảm bảo rằng những hệ thống phức tạp đó không hành động theo những cách không mong muốn.
Nhà toán học Terence Tao, người tiên phong thúc đẩy sử dụng AI và phần mềm Lean để hình thức hóa toán học gần đây cũng bày tỏ lo ngại về việc AI đang gây bội lực lời giải, trong khi con người cần thời gian để hiểu, kiểm chứng.
Nguyễn Hoàng Thạch tổng hợp
Nguồn trích dẫn trong bài:
[1] "On est le jour d'après": Hugo Duminil-Copin face au bouleversement des mathématiques par l'IA. https://www.rts.ch/info/sciences-tech/2026/article/ia-et-maths-hugo-duminil-copin-face-a-un-choc-monumental-29380331.html?
[2] Hugo Duminil-Copin, Care for a little more AI https://proofsandprompts.com/2026/08/30/care-for-a-little-more-ai/
[3] 2022 Fields and Abacus Medals: For His Sporting Approach to Math, a Fields Medal, https://www.quantamagazine.org/hugo-duminil-copin-wins-the-fields-medal-20220705/
[4] A Severe Misalignment of AI in Mathematics, Math and AI.
https://mathandai.org/